تیر سه‌شعبه

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

تیر سه‌شُعبه تیری است که سه جهت داشته و به نوشته برخی کتاب‌های مقتل، در روز عاشورا به قلب امام حسین(ع) اصابت کرده است. برخی منابع متأخر، اصابت تیر سه‌شعبه به علی اصغر و عباس‌ بن علی را نیز نقل کرده‌اند.

تیر سه‌شعبه در حادثه کربلا

تیر سه‌شعبه نوعی تیر است که در جنگ‌های گذشته استفاده شده است. در کتاب‌های مرتبط با واقعه کربلا چند بار به این نوع از تیر اشاره شده است. سوگنامه آل محمد که جزو کتاب‌های متأخر است نوشته‌ که در واقعه کربلا حرمله سه عدد تیر سه‌شعبه با خود آورده بوده است. یکی از آن‌ها را به گلوی علی اصغر فرزند شیرخواره امام حسین(ع)، دیگری را به چشم عباس بن علی و سومی را به قلب امام حسین(ع) زده است.[۱] او این سخن را از کتاب منهاج الدموع نقل کرده است که حرمله خطاب به مختار ثقفی چنین ادعا کرده است.[۲] نویسندگان کتاب دانشنامه امام حسین(ع) این سخن را غیر قابل اعتماد دانسته‌اند.[۳] چنان که در کتاب مقتل جامع سید‌الشهدا نیز شهادت علی‌اصغر با تیر سه‌شعبه را ناشی از گزارش مقتل‌های متأخر مثل تذکرة الشهدا و کبریت احمر دانسته‌اند.[۴]

اصاتب تیر سه‌شعبه به امام حسین(ع)

بنا بر نقل کتاب دانشنامه امام حسین اصابت تیر سه‌شعبه به قلب امام حسین(ع) در کتاب‌های مقتل الحسین خوارزمی[۵] و مثیر الاحزان ابن نما[۶] آمده است. در پاورقی همین کتاب نوشته‌اند که تیر به سینه امام حسین(ع) اصابت کرده است؛ نه قلب او؛ زیرا اگر به قلب اصابت می‌کرد، فرصتی برای اقدامات بعدی ایشان نبود؛ چنان‌که در نقل مناقب ابن شهرآشوب نیز از کلمه صدر به معنای سینه استفاده شده است.[۷]

تیر سه‌پیکان یا سه‌شعبه؟

در سریال مختارنامه تصویری از یک تیر با سه‌پیکان در نوک آن نمایش داده شده است. برخی از پایگاه‌های اینترنتی در واکنش به این تصویر، تصاویری از تیر‌های سه‌شعبه منتشر کردند تا تفاوت بین تیر سه‌پیکان را با تیر سه‌شعبه توضیح دهند.[۸] [۹] در فصلنامه معارف حسینی نیز ادعا شده است که ادب‌شناسان عربی گفته‌اند در گذشته هم تیر سه‌پیکان وجود داشته است هم تیر سه‌شعبه.[۱۰] نویسنده ادعای خود را به تحقیقات خود مستند کرده و منبعی ارائه نکرده است.[۱۱]

پانویس

  1. محمدی اشتهاردی، سوگنامه آل محمد، ۱۳۸۰ش، چ۱۷، ص۵۳۵.
  2. محمدی اشتهاردی، سوگنامه آل محمد، ۱۳۸۰ش، چ۱۷، ص۵۳۵.
  3. محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام حسین، ۱۳۸۸ش، ج۷، ص۳۵-۳۷.
  4. گروهی از تاریخ‌پژوهان، تاریخ قیام و مقتل جامع سید‌الشهدا، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۸۵۴ پانویس.
  5. محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام حسین، ۱۳۸۸ش، ج۷، ص۲۲۰-۲۲۱.
  6. محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام حسین، ۱۳۸۸ش، ج۷، ص۲۲۲-۲۲۳.
  7. محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام حسین، ۱۳۸۸ش، ج۷، ص۲۲۱، پانویس.
  8. «تیر سه شعبه یا سه پیکان، کدامیک صحیح است؟»، وبلاگ بهار جوانی.
  9. «تصور اشتباهی که همه از تیر سه شعبه دارند»، وبگاه باشگاه خبرنگاران جوان.
  10. فخر روحانی، «تیر سه‌شعبه»، ص۱۵۱.
  11. فخر روحانی، «تیر سه‌شعبه»، ص۱۵۱.

منابع