قرآنخواندن سر امام حسین(ع)
قرآنخواندن سر امام حسین(ع)، از اتفاقات پس از واقعه کربلا در سال ۶۱ق که در منابع شیعه و اهلسنت گزارش شده است. در این گزارشها، تلاوت آیاتی از سوره کهف و برخی آیات دیگر از سر امام حسین(ع) در کوفه و شام روایت شده است.
جوادی آملی، اصل تلاوت قرآن از سوی امام حسین(ع) و شنیدهشدن آن توسط برخی افراد را مسلم دانسته است. برخی نیز آن را از حوادث اعجازآمیز عاشورا شمردهاند.
این واقعه در برخی آثار اعتقادی همچون رجعت مورد استناد قرار گرفته و در ادبیات فارسی و عربی نیز بازتاب یافته است.
گزارشهای روایی و تاریخی
قرآنخواندن سر امام حسین(ع) بر روی نیزه، پس از واقعه کربلا در سال ۶۱ق، از رخدادهایی است که در منابع شیعه و سنی نقل شده است.[۱]
تلاوت در کوفه
شیخ مفید، تاریخنگار شیعی، نقل کرده است هنگامی که سر امام حسین (ع) به دستور ابن زیاد در کوفه گردانده میشد، زید بن اَرقم، از اصحاب پیامبر(ع)، شنید که سر ایشان، آیه ۹ سوره کهف (أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَ الرَّقِيمِ كَانُوا مِنْ آيَاتِنَا عَجَبًا) را تلاوت میکند و از این رویداد شگفتزده شد.[۲] مِنْهال بن عمرو نیز تلاوت همین آیه را از سر امام بر نیزه گزارش کرده است.[۳]
گزارشهای دیگری نیز از تلاوت سوره کهف از سر امام حسین(ع) وجود دارد. منهال بن عمرو[۴] و سَهل بن حبیب شهرزوری،[۵] تلاوت سوره کهف تا آیه ۹ را گزارش کردهاند. ابن شهرآشوب (درگذشت: ۵۸۸ق) نیز تلاوت این سوره تا آیه ۱۳ را در محل صرافان کوفه آورده است.[۶]
در کنار سوره کهف، تلاوت آیات دیگری نیز گزارش شده است. طبری آملی از حارث بن وَکیده نقل کرده که هنگام حمل سر امام، تلاوت سوره کهف و آیات ۷۰ و ۷۱ سوره غافر را از آن شنید و سر امام نیز با او سخن گفت.[۷] همچنین در گزارشی آمده است که سر امام هنگام قرار گرفتن بر فراز درخت، بخشی از آیه ۲۲۷ سوره شعراء، «وَ سَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنقَلَبٍ یَنقَلِبُونَ»، را تلاوت کرد.[۸]
در برخی منابع آمده، خولی پس از ورود به کوفه، سر امام حسین(ع) را به خانه برد و زیر ظرف بزرگی پنهان کرد. همسرش (نَوَّار، دختر مالک بن عقرب) مشاهده کرد که ستونی از نور از سر بریده امام حسین(ع) به آسمان میتابد[۹] و سر امام تا صبح قرآن تلاوت میکرد. آخرین آیهای که از آن تلاوت شد، بخشی از آیه ۲۲۷ سوره شعراء، «وَ سَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنقَلَبٍ یَنقَلِبُونَ» بود.[۱۰]
تلاوت در شام
بنابر برخی گزارشها، سَلَمَه بن کُهَیل (۱۲۱ یا ۱۲۲ق)، سر امام را در باب الفرادیس دمشق دید که بخشی از آیه ۱۳۷ سوره بقره «فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللهُ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ» را تلاوت میکرد.[۱۱]
برخی منابع، از سخنگفتن و ذکرگفتن سر امام حسین(ع) خبر دادهاند. از جمله، هنگامی که یزید دستور قتل فرستاده پادشاه روم را صادر کرد، سر امام حسین(ع) با صدای بلند «لا حول و لا قوة إلا بالله» گفت.[۱۲] هلال بن معاویه نیز گزارش کرده است که سر امام حسین(ع) با مردی که آن را با نیزه حمل میکرد، سخن گفت و او را به سبب جدا کردن سر از بدنش نفرین کرد و این جدایی را نشانهای برای دیگران دانست.[۱۳] به گفته ابن حمزه طوسی، هنگامی که سر امام حسین(ع) در دمشق گردانده میشد، مردی جلوی سر امام حسین(ع) سوره کهف تا آیه ۹ را تلاوت میکرد. سر امام حسین(ع) این جمله را گفت که ماجرای من از قصه اصحاب کهف شگفتانگیزتر است!.[۱۴]
تحلیل و تبیین واقعه
در برخی منابع، تلاوت قرآن از سر امام حسین(ع) در شمار حوادث اعجازآمیز عاشورا قرار گرفته[۱۵] و برخی نویسندگان آن را از مسلمات تاریخی شمردهاند.[۱۶]
جوادی آملی، متکلم شیعی، با اشاره به گزارش تلاوت آیات سوره کهف در کوفه و آیه «و سَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا» در شام، اصل تلاوت قرآن از سوی امام حسین(ع) و شنیده شدن آن توسط برخی افراد، مانند زید بن ارقم، را مسلم میداند. او نشنیدن این تلاوت توسط همه مردم یا اثر نپذیرفتن آنان از آن را از مسائل عرفانی عاشورا میداند.[۱۷] برخی احتمال دادهاند سخنگفتن سر امام حسین(ع) با حارث بن وکیده که قصد داشت سر امام را برباید،[۱۸] تاثیر داشت و او را از این کار منصرف کرد.[۱۹]
به گفته برخی، قرآنخواندن سر امام حسین(ع) رخدادی خارقالعاده است. با این حال، مخالف قانون علت و معلول نیست؛ زیرا خداوند میتواند به امامان(ع) قدرتهای ویژهای عطا کند و این قدرتها به اذن او به کار گرفته میشوند.[۲۰] شیخ حر عاملی (درگذشت: ۱۱۰۴ق)، نیز سخن گفتن سر امام حسین(ع) را بیسابقه دانسته است.[۲۱]
برخی، تلاوت قرآن از سر امام حسین(ع) را در راستای اتمام حجت[۲۲] و ثبت حقیقت قیام عاشورا در تاریخ دانستهاند[۲۳] و آن را جلوهای از قدرت الهی برای نشان دادن آیتبودن امام و ظالمبودن دشمنانش تفسیر کردهاند.[۲۴]
استنادهای اعتقادی
گزارش تلاوت قرآن از سر امام حسین(ع) در برخی آثار اعتقادی نیز مورد استناد قرار گرفته است. شیخ حر عاملی، آن را در بحث اثبات وقوع رجعت برای پیامبران و امامان(ع) آورده است.[۲۵] در برخی گزارشها نیز پس از تلاوت قرآن، سخنی از سر امام درباره زندهبودن امامان نزد خداوند نقل شده است.[۲۶]
برخی نیز انتخاب آیه ۹ سوره کهف را از سوی سر امام حسین(ع)، ناظر به رجعت امام حسین(ع) در زمان ظهور دانستهاند و آن را با زندهشدن اصحاب کهف پس از مدت زیادی مقایسه کردهاند.[۲۷]
بازتاب در ادبیات
قرآنخواندن سر امام حسین(ع) بر روی نیزه، در سرودههای شاعران فارسیزبان و عربزبان بازتاب یافته است. از جمله، شیخ احمد نحوی (درگذشت: ۱۱۸۳ق)،[۲۸] داود بن سلیمان حلی (۱۲۱۱ق)،[۲۹] سید مهدی بحرالعلوم (درگذشت: ۱۲۱۲ق)،[۳۰] نَیِّر تبریزی (۱۳۱۲ق)،[۳۱] غلامرضا سازگار،[۳۲] حمیدرضا برقعی،[۳۳] جلیل صفربیگی[۳۴] و یوسف رحیمی.[۳۵]
پانویس
- ↑ محمدی، «قرآن خواندن سر بریده امام حسین(ع) حادثهای ملکوتی است»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ شیخ مفید، الإرشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۱۷.
- ↑ کوفی، مناقب الإمام أمير المؤمنين علي بن أبي طالب(ع)، ۱۳۸۱ش، ج۲، ص۲۶۷.
- ↑ ابنحمزه، الثاقب في المناقب، ۱۳۷۰ش، ص۳۳۳.
- ↑ بحرانی، مدينة معاجز، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۱۲۲-۱۲۳.
- ↑ ابن شهرآشوب، مناقب، ۱۳۹۰ش، ج۱۰، ص۵۲.
- ↑ طبری آملی، نوادر المعجزات، ۱۳۸۵ش، ص۲۴۶.
- ↑ ابن شهرآشوب، مناقب، ۱۳۹۰ش، ج۱۰، ص۵۲.
- ↑ خوارزمی، مقتل الحسین(ع)، ۱۳۸۱ش، ج۲، ص۱۱۴.
- ↑ بحرانی، مدينة معاجز، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۱۲۴-۱۲۵.
- ↑ ابنرازی، جامع الأحاديث، ۱۳۷۱ش، ص۲۵۲.
- ↑ مقرم، مقتل الحسين(ع)، ۱۳۷۶ق، ص۴۰۳-۴۰۴.
- ↑ مقرم، مقتل الحسين(ع)، ۱۳۷۶ق، ص۴۰۲-۴۰۳.
- ↑ ابنحمزه، الثاقب في المناقب، ۱۳۷۰ش، ص۳۳۳.
- ↑ رضایی اصفهانی، قرآن و امام حسین علیه السلام، ۱۳۹۳ش، ص۱۰۸.
- ↑ محمدی، «قرآن خواندن سر بریده امام حسین(ع) حادثهای ملکوتی است»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ جوادی آملی، «تفسیر سوره کهف، جلسه ۷»، پرتال اسراء.
- ↑ طبری آملی، نوادر المعجزات، ۱۳۸۵ش، ص۲۴۶.
- ↑ «گزارشهای تاریخی قرائت قرآن توسط سر امام حسین(ع) را تأیید میکند»، وبگاه سخن تاریخ.
- ↑ صحتی سردرودی، تحریف شناسی عاشورا و تاریخ امام حسین(ع)، ۱۳۹۴ش، ص۳۳۴.
- ↑ حر عاملی، کتاب الإيقاظ من الهجعة بالبرهان على الرجعة، ۱۳۸۶ش، ص۲۲۴.
- ↑ مقرم، مقتل الحسين(ع)، ۱۳۷۶ق، ص۴۰۰-۴۰۱.
- ↑ محمدی، «قرآن خواندن سر بریده امام حسین(ع) حادثهای ملکوتی است»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «قران خواندن سر مبارک امام حسین(ع)»، مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی.
- ↑ حر عاملی، کتاب الإيقاظ من الهجعة بالبرهان على الرجعة، ۱۳۸۶ش، ص۲۲۴.
- ↑ طبری آملی، دلائل الإمامة، ۱۴۰۸ق، ص۷۷.
- ↑ «سر مطهر امام حسین(ع) بر بالای نیزه...»، وبگاه اسلام کوئست.
- ↑ شبر، جواد، أدب الطف، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۳۰۰، محمدی ریشهری، موسوعة الإمام الحسين(ع)، ۱۳۸۹ش، ج۷، ص۶۹.
- ↑ حلی، دیوان السيد سليمان الكبير، ۱۴۳۱ق، ص۱۴۰.
- ↑ مقرم، مقتل الحسين(ع)، ۱۳۷۶ق، ص۴۰۴.
- ↑ نیر ممقانی، دیوان نیر تبریزی، ۱۳۸۸ش، ص۱۴۳.
- ↑ «زبانحال حضرت زینب(س) در کوفه»، وبگاه آستان وصال.
- ↑ «جدیدترین شعر حمیدرضا برقعی...»، خبرگزاری مشرق نیوز.
- ↑ صفربیگی، جلیل، «رباعی دیگری از شین»، وبگاه واران.
- ↑ «اشعار برگزیده شاعران...»، باشگاه خبرنگاران جوان.
منابع
- ابن شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل أبي طالب(ع)، قم، المكتبة الحيدرية، ۱۳۹۰ش.
- ابنحمزه، محمد بن علی، الثاقب في المناقب، قم، انصاریان، ۱۳۷۰ش.
- ابنرازی، جعفر بن احمد، جامع الأحاديث، تحقیق سید محمد حسینی نیشابوری، مشهد، آستان قدس رضوی بنیاد پژوهشهای اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۱ش.
- «اشعار برگزیده شاعران برای ورود کاروان اهل بیت(ع) به کوفه»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۹ تیر ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۶ شهریور ۱۴۰۵ش.
- بحرانی، هاشم بن سلیمان، مدينة معاجز الأئمة الإثنى عشر و دلائل الحجم على البشر، قم، بنیاد معارف اسلامی، ۱۳۷۱ش.
- بحرانی، هاشم بن سلیمان، مدينة معاجز الأئمة الإثنى عشر و دلائل الحجج على البشر، قم، بنیاد معارف اسلامی، ۱۳۷۱ش.
- جوادی آملی، عبدالله، «تفسیر سوره کهف، جلسه ۷»، پرتال اسراء، تاریخ درج مطلب: ۱ بهمن ۱۳۸۷ش، تاریخ بازدید: ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «جدیدترین شعر حمیدرضا برقعی + فیلم»، خبرگزاری مشرق نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آذر ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۳۰ مرداد ۱۴۰۵ش.
- حر عاملی، محمد بن حسن، الإيقاظ من الهجعة بالبرهان على الرجعة، تحقیق مشتاق مظفر، قم، دلیل ما، چاپ اول، ۱۳۸۶ش.
- حلی، داود بن سلیمان، دیوان السيد سليمان الكبير، تحقیق مضر سلیمان حلی، کربلا، العتبة العباسية المقدسة. قسم الشؤون الفكرية والثقافية مكتبة و دار مخطوطات، ۱۴۳۱ق.
- خوارزمی، موفق بن احمد، مقتل الحسین علیه السلام، قم، انوار الهدی، چاپ دوم، ۱۳۸۱ش.
- رضایی اصفهانی، محمد علی، قرآن و امام حسین(ع)، امام حسین(ع) و قرآن، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۹۳ش.
- «زبانحال حضرت زینب(س) در کوفه»، وبگاه آستان وصال، تاریخ بازدید: ۵ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «سر مطهر امام حسین(ع) بر بالای نیزه، آیه «أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحابَ الْکهْفِ وَ الرَّقِیمِ کانُوا مِنْ آیاتِنا عَجَبا» را تلاوت فرمود. دلیل انتخاب این آیه چه بود؟»، وبگاه اسلام کوئست، تاریخ درج مطلب: ۲۹ آذر ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۷ شهریور ۱۴۰۵ش.
- شبر، جواد، أدب الطف، أو شعراء الحسين عليه السلام مر القرن الأول الهجري حتى القرن الرابع عشر، بیروت، دار المرتضى، ۱۴۰۹ق.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد، تحقیق مؤسسة آل البیت(ع)، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- صحتی سردرودی، محمد، تحریف شناسی عاشورا و تاریخ امام حسین(ع)، تهران، شرکت چاپ و نشر بین الملل، ۱۳۹۴ش.
- صفربیگی، جلیل، «رباعی دیگری از شین»، وبگاه واران، ۱۹ نوامبر ۲۰۱۲م، تاریخ بازدید: ۵ شهریور ۱۴۰۵ش.
- طبری آملی، محمد بن جریر، دلائل الإمامة، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، ۱۴۰۸ق.
- طبری آملی، محمد بن جریر، نوادر المعجزات في مناقب الأئمة الهداة، قم، دلیل ما، ۱۳۸۵ش.
- «قران خواندن سر مبارک امام حسین(ع)»، مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی، تاریخ درج مطلب: ۲۴ دی ۱۳۸۹ش، تاریخ بازدید: ۷ شهریور ۱۴۰۵ش.
- کوفی، محمد بن سلیمان، مناقب الإمام أمير المؤمنين علي بن أبي طالب(ع)، قم، مجمع احیای فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۱ش.
- «گزارشهای تاریخی قرائت قرآن توسط سر امام حسین(ع) را تأیید میکند»، وبگاه سخن تاریخ، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مرداد ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۸ شهریور ۱۴۰۵ش.
- محمدی ریشهری، محمد، موسوعة الإمام الحسين (عليه السلام) في الكتاب و السنة و التاريخ، قم، دار الحدیث، ۱۳۸۹ش.
- محمدی، رضا، «قرآن خواندن سر بریده امام حسین(ع) حادثهای ملکوتی است»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۵ شهریور ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۷ شهریور ۱۴۰۵ش.
- مقرم، عبدالرزاق، مقتل الحسين عليه السلام، نجف، دار الكتب الإسلامية، ۱۳۷۶ق.
- نیر ممقانی، محمدتقی، دیوان نیر تبریزی (گزارش عاشقانه وقایع کربلا)، تحقیق بهروز ثروتیان، تهران، شرکت چاپ و نشر بین الملل، ۱۳۸۸ش.