هیئت
| مکان برگزاری | حسینیهها |
|---|---|
| گستره جغرافیایی | مناطق شیعی ازجمله ایران و عراق |
| وجه نمادین | قرائت قرآن، قرائت زیارت یا دعا، سخنرانی و روضهخوانی |
| آیینهای مهم | |
| سینهزنی • افطاری • تشییع جنازه • تعزیه خوانی سایر آیینها | |
هیئت تشکلی مذهبی است که برای اهل بیت(ع) مراسم جشن و عزاداری برگزار میکند. هرچند برگزاری مراسم جشن و عزاداری برای اهل بیت سابقهای طولانی دارد؛ اما واژه هیئت برای نامیدن این مجالس، امری متأخر و مربوط به یک قرن اخیر است. هیئتها بیشتر بر محور عزاداری امام حسین(ع) شکل گرفتهاند. مراسم هیئت چهار جزء اصلی دارد: قرائت قرآن، قرائت زیارتنامه یا دعا، سخنرانی و روضهخوانی یا مولودیخوانی.
موضوع فعالیت
هیئت تشکلی مذهبی است که در روزهای سوگواری و یا جشن اهل بیت(ع)، مراسم برگزار میکند. هیئتها بیشتر بر محور عزاداری برای امام حسین(ع) شکل گرفتهاند. اعضای هیئتها معمولا از مجموعههایی از مردم شهرها یا روستاها هستند و به صورت مردمی اداره میشوند. هر هیئت نام خاص و پرچم و علامت ویژه دارد و نام آنها غالبا از نام اهلبیت گرفته میشود.[۱]
هیئتها غالبا در طول سال فعالیت دارند و جلسات مذهبی برگزار میکنند؛ اما در مناسبتهای مذهبی همچون ایام شهادت امامان، برنامههای ویژهای دارند. بسیاری از هیئتها در روز عاشورا به صورت دستهٔ عزاداری، از حسینیه یا محله بیرون میآیند و به اماکن مقدس میروند. مراسم هیئت معمولا چهار جزء اصلی دارد: قرائت قرآن، قرائت زیارتنامه یا دعا، سخنرانی و روضهخوانی یا مولودیخوانی.[۲]
تاریخچه
مجالس عزاداری و جشن برای اهل بیت(ع)، سابقهای طولانی دارد. نقل است که خود ائمه(ع)، برای امام حسین(ع) عزاداری میکردند و توصیه داشتند که شیعیان برای امام حسین(ع) مجالس عزا بر پا کنند؛[۳] با این حال، استفاده از واژه هیئت برای نامیدن این مجالس، امری متأخر است که عمرش کمی بیشتر از یک قرن است.[۴] برخی از هیئتهای قدیمی تهران عبارتند از:
- هیئت محبان حسین: تأسیس ۱۳۶۳ق؛[۵]
- هیئت احمدی: تأسیس ۱۳۶۵ق؛[۶]
- هیئت حسینی تهران؛[۷]
- هیئت کربلاییهای تهران: تأسیس ۱۳۴۸ش؛[۸]
- هیئت بنیفاطمه (س): این هیئت توسط دوازده نفر از سادات تاجر و كسبه در سالهای آخر دهه ۱۳۲۰ شمسی، در بازارچه نایبالسلطنه تهران برپا شد. بهدلیل اینكه سادات بانی هیئت بودند، مؤسسین نام هیئت را بنیفاطمه (س) گذاشتند.[۹]
- هیئت بنیالزهرا (س) زمین هیئت در سال۱۳۳۴شمسی در خیابان ری، كوچه شیرازی خریداری و حسینیه بنیالزهرا (س) ساخته میشود. [۱۰]
- هیئت قائمیه تأسیس ۱۳۲۵ش.[۱۱]
آیت الله خامنهای:
طبیعت کار هیئت این است که مردم با عشق و شور و اشک بیایند طرف مجلس امام حسین؛ این است که اثر میکند؛ این است که از دلش این انقلاب میجوشد، یا لااقل مزرَع خوبی برای رشد فضائل انقلابی و معارف انقلابی میشود.
اقسام هیئت
در مقالهٔ «بررسی جامعه شناختی رابطهٔ سبک زندگی و هیئتهای مذهبی»، هیئتهای عزاداری در ایران، به لحاظهای زمان و مکان، نوع فعالیت، محتوا و اقشار جامعه، اینگونه تقسیم شده است:
- زمان: هیئتهای منظم هفتگی، ماهانه، فصلی، سالی و ایام خاص (ولادت و شهادت اهل بیت)؛
- مکان: مسجد، حسینیه، مدارس، دانشگاه، هیئتهای خانگی، ادارات و سازمانهای دولتی و خصوصی؛
- فعالیت: فعال، نیمهفعال، مقطعی و مناسبتی؛
- اقشار جامعه: هیئت عمومی(شامل همۀ اقشار جامعه)، هیئت زنانه، هیئت مردانه، هیئت جوانان، هیئت نوجوانان و هیئتهای قومی و فامیلی.[۱۲]
کتاب شناسی
درباره هیئت کتابها و مقالات گوناگونی به رشته تحریر درآمده است؛ ازجمله:
- رسانه شیعه: جامعهشناسی آیینهای سوگواری و هیئتهای مذهبی در ایران (با تاکید بر دوره پس از پیروزی انقلاب اسلامی)، نوشته محسن حسام مظاهری. این کتاب توسط نشر آرما، در سال ۱۴۰۲ شمسی در اصفهان منتشر شد.[۱۳]
- اصلاح ساختاری غنیسازی محتوای دینی (با تاکید بر توانمندسازی هیئتهای مذهبی) نوشته علیرضا قبادی. این کتاب توسط پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، در سال ۱۳۹۵ شمسی در قم منتشر شد. [۱۴]
- مردمشناسی دین: مناسک و آیینهای مذهبی در ایران نوشته علی بلوکباشی. این کتاب توسط نشر دکتر محمود افشار در سال ۱۴۰۳ شمسی در تهران منتشر شد. [۱۵]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۸۸ش. ص۵۰۴-۵۰۵.
- ↑ فربد، کتاب ایران، سوگواریهای مذهبی در ایران، ۱۳۸۶ش، ص۱۱۹؛ احمدی، «بررسی جامعه شناختی رابطه سبک زندگی و هیأتهای مذهبی»، ص۱۹.
- ↑ محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۸۸ش، ص۳۳۸.
- ↑ مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص۵۲۴.
- ↑ معتمدی کاشانی، عزاداری سنتی شیعیان، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۲۳۵.
- ↑ معتمدی کاشانی، عزاداری سنتی شیعیان، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۲۳۴.
- ↑ معتمدی کاشانی، عزاداری سنتی شیعیان، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۲۳۳.
- ↑ معتمدی کاشانی، عزاداری سنتی شیعیان، ۱۳۷۹ش، ج۲، ص۲۳۷.
- ↑ https://www.mashreghnews.ir/news/486510/تاریخچه-سه-هیئت-سیاسی-تأثیرگذار-در-انقلاب
- ↑ https://www.mashreghnews.ir/news/486510/تاریخچه-سه-هیئت-سیاسی-تأثیرگذار-در-انقلاب
- ↑ https://www.mashreghnews.ir/news/486510/تاریخچه-سه-هیئت-سیاسی-تأثیرگذار-در-انقلاب
- ↑ احمدی، «بررسی جامعه شناختی رابطه سبک زندگی و هیأتهای مذهبی»، ص۱۸، ۱۹.
- ↑ https://ketab.ir/book/e9c254f2-5638-4207-916f-f3f0acf88685خانه کتاب وادبیات ایران.
- ↑ https://ketab.ir/book/3aa0b060-edf0-4c65-80ba-1eaeced41200 خانه کتاب و ادبیات ایران.
- ↑ https://ketab.ir/book/b3c4112c-76dd-4ab6-94e5-a0bcc6098f96 خانه کتاب واد بیات ایران.
منابع
- احمدی، ابوالفضل، «بررسی جامعهشناختی رابطه سبک زندگی و هیئتهای مذهبی»، مهندسی فرهنگی، ش۸۳.
- فربد، محمد صادق، کتاب ایران، سوگواریهای مذهبی در ایران، تهران، الهدی، چاپ اول، ۱۳۸۶ش.
- مظاهری، محسنحسام، فرهنگ سوگ شیعی، تهران، مجتمع آفرینشهای هنری اسلام، چاپ اول، ۱۳۹۵ش.
- محدثی، جواد، فرهنگ عاشورا، قم، معروف، چاپ سیزدهم، ۱۳۸۸ش.
- معتمدی کاشانی، سید حسین، عزاداری سنتی شیعیان در بیوت علما و حوزههای علمیه و کشورهای جهان، قم، مؤلف، چاپ اول، ۱۳۷۹ش.
