زیارت الشهدا

مقاله قابل قبول
رده ناقص
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
شناسه ناقص
از ویکی شیعه
نیایش
مسجد جامع خرمشهر.jpg

زیارت الشهداء یا زیارت ناحیه غیرمشهور از زیارت‌نامه‌هایی است که توسط محمد بن جعفر مشهدی(۶۱۰ق) در المزار الکبیر و سید ابن طاووس(۶۶۴ق) در کتاب الاقبال، ضمن اعمال روز عاشورا روایت شده است؛ در نقل مشهدی به ۷۴ و در گزارش سید ابن طاووس به ۸۱ نفر از شهدای کربلا سلام داده شده و بر قاتلان‌شان با ذکر نام لعنت فرستاده شده است. برخی بخاطر وجود لفظ «ناحیه» در سند این زیارت، آن را به امام زمان(عج) نسبت داده‌اند؛ در مقابل بعضی با توجه به ضعف سند و محتوای قابل تامل برخی عبارت‌های این زیارت، استناد آن به امام معصوم(ع) را نادرست می‌دانند.

زیارت شهدا(زیارت ناحیه)

در منابع کهن دو زیارت مشهور و معروف برای عاشورا از ناحیه خارج شده است؛ زیارت ناحیه مقدسه همان زیارتی که در آن نام شهدا ذکر نشده و عبارت معروف «... و اسبت در حال گريه، به سوي خيمه‌ها شتاب مي‌كرد؛ پس وقتی زنان حرم، اسب تو را با زين وارانه ديدند، از خيمه‌ها بيرون دويده، موهای خود را پريشان كرده و صورت‌هايشان را گشوده و بر صورت‌هاي خود سيلی می زدند ... آنها به سوی قتلگاه تو می دويدند، در حالی كه شمر روی سينه تو نشسته بود...»[۱] در این زیارت نقل شده و برخی آن را به امام زمان(عج) نسبت داده‌اند.[۲]

زیارت دیگری که از ناحیه خارج شده، همین زیارت شهداست که توسط مشهدی و ابن طاووس، از علمای شیعه نقل شده است.[۳]

در این زیارت پس از سلام بر امام حسین(ع)، بر تک‌‌تک شهدای کربلا با ذکر نام آنان درود فرستاده شده و بر قاتلان‌شان با مشخص کردن نام‌شان لعنت فرستاده می‌شود.از ویژگی های این زیارت این است که تعداد شهدا کربلا بیشتر از عدد مشهور هفتاد ودو نفراست.[۴] نکته دیگر این که قاتلان برخی شهدا نیز معرفی شده اند .[۵]

زیارت دیگری با عنوان زیارت رجبیه امام حسین(ع) نیز نقل شده که در آن به شهدای کربلا سلام فرستاده شده و برخی نیز آن را به امام عصر(عج)[۶] یا امام معصوم(ع) نسبت داده‌اند.[۷]

استناد زیارت شهدا به امام معصوم(ع)

برخی به‌ خاطر وجود جمله «این زیارت... از ناحیه خارج شد»، آن را به امام عصر(عج) نسبت داده‌اند.[۸] حتی برخی تصریح دارند: «در سال 252 قمری از ناحیه مقدسه حضرت حجت(عج) این زیارت به‌دست شیخ محمد غالب اصفهانی صادر شده است».[۹] در حالی که امام زمان(عج) چند سال بعد از این تاریخ در سال ۲۵۶ هجری قمری به دنیا آمد.[۱۰] و برخی برای عدم تناسب تاریخ در سند زیارت با تاریخ تولد امام عصر(عج) بر این باورند: مراد از ناحیه در سند این زیارت، ناحیه امام هادی(ع)[۱۱] یا امام عسکری(ع)[۱۲] یا عسکریین است.[۱۳] این در حالی است که لفظ ناحیه مختص به امام زمان(عج) است و به عنوان رمزی بین شیعیان و امام بکار برده می‌شد.[۱۴] افزون بر آنکه تقیه در زمان عسکریین به حساسیت زمان امام زمان(عج) نبود، از همین روی روایات و توقیعات مستقیما به عسکریین یا خانه‌ی آنها نسبت داده می‌شد.[۱۵] و عباراتی چون «خرج الینا من دار سیدنا ابی محمد الحسن‌بن علی: از خانه حسن‌بن علی این نامه برایمان خارج شد»[۱۶] یا «كانت معي نسخة توقيع خرج إلى القاسم بن العلاء: همراه من نامه‌ای بود که برای قاسم بن علاء خارج شده بود»[۱۷]

سند زیارت

سند این زیارت چنین است: شيخ أبو عبد الله محمدبن أحمدبن عياش روایت کرد: شيخ صالح أبو ميسوربن عبد منعم‌بن نعمان معادي،[۱۸] گفت: در سال ۲۵۲هجری قمری، هنگام فوت پدرم که من جوان بودم، به خاطر اینکه من از وی درخواست کردم اذن[نقل] زیارت امام حسین(ع) و شهدای کربلا را به من بدهد، این زیارت از ناحیه به دست شیخ محمدبن غالب اصفهانی خارج شد.[۱۹] در سند مذکور افراد مجهولی چون محمدبن أحمدبن عياش، أبو منصوربن عبدالمنعم بن نعمان بغدادی و محمدبن غالب اصفهانی وجود دارند،[۲۰] به همین جهت آیت الله خوئی از مراجع تقلید، چندین مرتبه در کتاب رجالی خود تصریح کرده‌اند: سند این زیارت بسیار ضعیف است.[۲۱] دیگران نیز بعد از برسی سند این زیارت، به همین نتیجه رسیده‌اند.[۲۲]

محتوای زیارت

زیارت ناحیه (زیارت شهدا) توسط مشهدی و ابن طاووس نقل شده است؛ مشهدی در زیارت خود بر ۷۴[۲۳] و ابن طاووس بر ۸۱ شخص به عنوان شهید سلام فرستاده‌اند.[۲۴] اما نام تمام شهدای کربلا در این زیارت ذکر نشده است، از جمله می‌توان به جابر بن حارث سلمانی، جناده بن حارث، سلیمان مولای حسین، عمار بن ابی سلامه همدانی، عمرو بن خالد صیداوی، عمروبن ضبیعه، مالک بن عبد سریع، مسلم بن کثیر ازدی، یزید بن زیاد بن مهاصر کندی و یزید بن ثبیط اشاره کرد که در زیارت ناحیه بر آنها سلام فرستاده نشده است.[۲۵]

یزید بن حصین از جمله کسانی که در این زیارت به وی سلام داده شده[۲۶] و بر اساس شماری از منابع وی در زمره خوارج بود و در نهروان فرماندهی جناح چپ را بر عهده داشت[۲۷] و بعد از عاشورا زنده بود و سلیمان بن صرد خزاعی را به شهادت رساند.[۲۸]

متن و ترجمه زیارت

زیارت الشهداء
متن ترجمه
السَّلَامُ عَلَیكَ یا أَوَّلَ قَتِیلٍ مِنْ نَسْلِ خَیرِ سَلِیلٍ، مِنْ سُلَالَهِ إِبْرَاهِیمَ الْخَلِیلِ، صَلَّی اللهُ عَلَیكَ وَ عَلَی أَبِیكَ، إِذْ قَالَ فِیكَ: قَتَلَ اللهُ قَوْماً قَتَلُوكَ، یا بُنَی مَا أَجْرَأَهُمْ عَلَی الرَّحْمَنِ وَ عَلَی انْتِهَاكِ حُرْمَهِ الرَّسُولِ، عَلَی الدُّنْیا بَعْدَكَ الْعَفَا، كَأَنِّی بِكَ بَینَ یدَیهِ مَاثِلًا، وَ لِلْكَافِرِینَ قَائِلًا: سلام بر تو ای اولین كشته شده، از نسل بهترین سلسله، از خاندان ابراهیم خلیل، درود خدا بر تو و بر پدر تو باد، كه دربارۀ تو گفت: خدا بكشد آن گروهی را كه تو را كشتند ای فرزندم، چه چیزی آنان را بر خدا عاصی كرد، و بر تجاوز به حرمت و احترام رسول واداشت، بعد از تو چقدر زندگی دنیا بی‌ارزش است. ، گویا تو را می‌بینم که در برابر امام حسین علیه‌السلام در میدان نبرد نمایان شده،

و رجز می خوانی و به کافران می‌گویی:

أَنَا عَلِی بْنُ الْحُسَینِ بْنِ عَلِی * * * * نَحْنُ وَ بَیتِ اللهِ أَوْلَی بِالنَّبِی من علی بن حسین بن علی هستم * * * * سوگند به خانۀ خدا كه ما، به پیامبر نزدیك‌تر و سزاوارتریم
أَطْعَنُكُمْ بِالرُّمْحِ حَتَّی ینْثَنِی * * * * أَضْرِبُكُمْ بِالسَّیفِ أَحْمِی عَنْ أَبِی با نیزه زخمی تان می‌كنم تا آنجا كه نیزه به خود بپیچد * * * * و با شمشیر می‌زنمتان و بدین گونه از پدرم حمایت می‌كنم
ضَرْبَ غُلَامٍ هَاشِمِی عَرَبِی * * * * وَ اللهِ لایحْكُمُ فِینَا ابْنُ الدَّعِی ضربت (شمشیر) جوان هاشمی عربی (علوی) كه بر شما فرود می‌آید * * * * به خدا سوگند فرزند آن پست فطرت بر ما حكم نخواهد راند.
حَتَّی قَضَیتَ نَحْبَكَ وَ لَقِیتَ رَبَّكَ، أَشْهَدُ أَنَّكَ أَوْلَی بِاللهِ وَ بِرَسُولِهِ، وَ أَنَّكَ ابْنُ رَسُولِهِ وَ ابْنُ حُجَّتِهِ وَ أَمِینِهِ، حَكَمَ اللهُ لَكَ عَلَی قَاتِلِكَ مُرَّهَ بْنِ مُنْقِذِ بْنِ النُّعْمَانِ الْعَبْدِی، (لَعَنَهُ اللهُ) وَ أَخْزَاهُ، وَ مَنْ شَرِكَهُ فِی قَتْلِكَ، وَ كَانُوا عَلَیكَ ظَهِیراً، أَصْلَاهُمُ اللهُ جَهَنَّمَ وَ ساءَتْ مَصِیراً، وَ جَعَلَنَا اللهُ مِنْ مُلَاقِیكَ وَ مُرَافِقِیكَ، وَ مُرَافِقِی جَدِّكَ وَ أَبِیكَ، وَ عَمِّكَ وَ أَخِیكَ، وَ أُمِّكَ الْمَظْلُومَهِ، وَ أَبْرَأُ إِلَی اللهِ مِنْ قَاتِلِیكَ، وَ أَسْأَلُ اللهَ مُرَافَقَتَكَ فِی‌دار الْخُلُودِ، وَ أَبْرَأُ إِلَی اللهِ مِنْ أَعْدَائِكَ أُولِی الْجُحُودِ، وَ السَّلَامُ عَلَیكَ وَ رَحْمَهُ اللهِ وَ بَرَكَاتُهُ. تو بدان چه كه دوست داشتی رسیدی، و پروردگارت را ملاقات كردی. من شهادت می‌دهم كه تو به خدا و رسولش سزاوارتری، تو فرزند رسول خدایی و فرزند حجت او و امین اویی. خدا قاتل تو مرة بن منقذ بن نعمان عبدی و كسانی را كه همراه او در قتل تو شركت كردند و علیه تو تلاش نمودند لعنت كند و خوار بسازد، خدای آنان را داخل جهنم می‌كند كه سرانجام بسیار بدی است. خداوند ما را از دیداركنندگان و رفیقان و همراهان تو و از هم نشینان جد و پدر و عمو و برادر و مادر مظلومه‌ات قرار دهد. از قاتلان تو بیزاری می‌جویم و به خدا پناه می‌برم و از خداوند در زندگی جاوید هم نشینی با تو را می‌طلبم و از دشمنان تو كه منكران حق بوده‌اند بیزاری می‌جویم و به خدا پناه می‌برم. سلام و رحمت و بركات خدا بر تو باد.
السَّلَامُ عَلَی عَبْدِ اللهِ بْنِ الْحُسَینِ، الطِّفْلِ الرَّضِیعِ وَ الْمَرْمِی الصَّرِیعِ، الْمُتَشَحِّطِ دَماً، الْمُصَعَّدِ دَمُهُ فِی السَّمَاءِ، الْمَذْبُوحِ بِالسَّهْمِ فِی حَجْرِ أَبِیهِ، لَعَنَ اللهُ رَامِیهُ حَرْمَلَهَ بْنَ كَاهِلٍ الْأَسَدِی وَ ذَوِیهِ. سلام بر عبدالله بن حسین، كودك شیرخواره‌ای كه تیر خورد و به شهادت رسید، و در خون خویش غلتید و خونش در آسمان بالا رفت. كودكی كه با تیر در آغوش پدرش ذبح شد، خدا لعنت كند قاتل او حرملة بن كاهل اسدی و همدستانش را.
السَّلَامُ عَلَی عَبْدِ اللهِ بْنِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ، مُبْلَی الْبَلَاءِ وَ الْمُنَادِی بِالْوَلَاءِ فِی عَرْصَهِ كَرْبَلَاءَ، الْمَضْرُوبِ مُقْبِلًا وَ مُدْبِراً، وَ لَعَنَ اللهُ قَاتِلَه هَانِی بْنَ ثُبَیتٍ الْحَضْرَمِی. سلام بر عبدالله بن امیرالمؤمنین، آزمایش كنندۀ بلا و منادی ولایت آل رسول در میدان كربلا، آنكه از پس و پیش ضربه‌ها خورد و زخم‌ها دید، خدا قاتل او هانی بن ثبیت حضرمی را لعنت كند.
السَّلَامُ عَلَی الْعَبَّاسِ بْنِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ، الْمِوَاسِی أَخَاهُ بِنَفْسِهِ، الْآخِذِ لِغَدِهِ مِنْ أَمْسِهِ، الْفَادِی لَهُ الْوَاقِی، السَّاعِی إِلَیهِ بِمَائِهِ الْمَقْطُوعَهِ یدَاهُ، لَعَنَ اللهُ قَاتِلِیهِ یزِیدَ بْنَ وَقَّادٍ وَ حَكِیمَ بْنَ الطُّفَیلِ الطَّائِی. سلام بر عباس بن امیرالمؤمنین، كه با جان خویش برادرش را یاری می‌كرد، و به خاطر او از خود می‌گذشت، برای برادرش نگهبان و سرباز فداكاری بود، با وجودی كه خود تشنه بود تلاش كرد آبی را كه داشت به حسین برساند، آنكه دو دستش بریده شد. خداوند قاتلان او یزید بن رقاد (وقاد) حیتی و حكیم بن طفیل طائی را لعنت كند.
السَّلَامُ عَلَی جَعْفَرِ بْنِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ الصَّابِرِ بِنَفْسِهِ مُحْتَسِباً، وَ النَّائِی عَنِ الْأَوْطَانِ مُغْتَرِباً، الْمُسْتَسْلِمِ لِلْقِتَال، الْمُسْتَقْدِمِ لِلنِّزَالِ، الْمَكْثُورِ بِالرِّجَالِ، لَعَنَ اللهُ قَاتِلَهُ هَانِی بْنَ ثُبَیتٍ الْحَضْرَمِی. سلام بر جعفر بن امیرالمؤمنین، شكیبا و نگهبان نفس خویش، غریبی دور افتاده از وطن، راضی و تسلیم جهاد و پیش قدم در میدان جنگ، كسی كه در میدان نبرد بسیاری بر او تاختند تا مغلوبش ساختند. خدا قاتل او هانی بن ثبیت حضرمی را لعنت كند.
السَّلَامُ عَلَی عُثْمَانَ بْنِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ سَمِیِّ عُثْمَانَ بْنِ مَظْعُونٍ لَعَنَ اللهُ رَامِیهُ بِالسَّهْمِ خَوْلِی بْنَ یزِیدَ الْأَصْبَحِی الْأَیادِی الْأَبَانِی الدَّارِمِی. سلام بر عثمان بن امیرالمؤمنین، كه به اسم عثمان بن مظعون نامیده شده بود. خدا قاتلان او خولی بن یزید اصبحی أیادی (كه به او تیراندازی كرد) و أبانی دارمی را لعنت كند.
السَّلَامُ عَلَی مُحَمَّدِ بْنِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ قَتِیلِ الْأَبَانِیالدَّارِمِی (لَعَنَهُ اللهُ) وَ ضَاعَفَ عَلَیهِ الْعَذَابَ الْأَلِیمَ وَ صَلَّی اللهُ عَلَیكَ یا مُحَمَّدُ وَ عَلَی أَهْلِ بَیتِكَ الصَّابِرِینَ. سلام بر محمد بن امیرالمؤمنین، كه توسط أبانی دارمی كشته شد، خدای قاتلش را لعنت كند و عذاب دردناك را هر چه بیشتر بر او بیفزاید، درود خدا بر تو ای محمد و بر خاندان صبور تو باد.
السَّلَامُ عَلَی أَبِی بَكْرِ بْنِ الْحَسَنِ الزَّكِی الْوَلِی، الْمَرْمِی بِالسَّهْمِ الرَّدِی، لَعَنَ اللهُ قَاتِلَهُ عَبْدَ اللهِ بْنَ عُقْبَهَ الْغَنَوِی. سلام بر ابوبكر بن حسن پاك، یاری كننده، تیر خورده‌ای كه با تیر كشنده به شهادت رسید، خدا قاتل او عبدالله بن عقبه غنوی را لعنت كند.
السَّلَامُ عَلَی عَبْدِ اللهِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِی الزَّكِی لَعَنَ اللهُ قَاتِلَهُ وَ رَامِیهُ حَرْمَلَهَ بْنَ كَاهِلٍ الْأَسَدِی. سلام بر عبدالله بن حسن بن علی، پاك طینت، خدا قاتل او حرملة بن كاهل اسدی را كه به سویش تیراندازی كرد، لعنت كند.
السَّلَامُ عَلَی الْقَاسِمِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِی الْمَضْرُوبِ عَلَی هَامَتِهِ، الْمَسْلُوبِ لَامَتُهُ حِینَ نَادَی الْحُسَینَ عَمَّهُ، فَجَلَّی عَلَیهِ عَمُّهُ كَالصَّقْرِ وَ هُوَ یفْحَصُ بِرِجْلِهِ التُّرَابَ وَ الْحُسَینُ یقُولُ: بُعْداً لِقَوْمٍ قَتَلُوكَ وَ مَنْ خَصْمُهُمْ یوْمَ الْقِیامَهِ جَدُّكَ وَ أَبُوكَ ثُمَّ قَالَ: عَزَّ وَ اللهِ عَلَی عَمِّكَ أَنْ تَدْعُوَهُ فَلَا یجِیبَكَ أَوْ یجِیبَكَ وَ أَنْتَ قَتِیلٌ جَدِیلٌ فَلَا ینْفَعَكَ هَذَا وَ اللهِ یوْمٌ كَثُرَ وَاتِرُهُ وَ قَلَّ نَاصِرُهُ جَعَلَنِی اللهُ مَعَكُمَا یوْمَ جَمَعَكُمَا وَ بَوَّأَنِی مُبَوَّأَكُمَا وَ لَعَنَ اللهُ قَاتِلَكَ عَمْرَو بْنَ سَعْدِ بْنِ نُفَیلٍ الْأَزْدِی وَ أَصْلَاهُ جَحِیماً وَ أَعَدَّ لَهُ عَذَاباً أَلِیماً. سلام بر قاسم بن حسن بن علی، آنكه فرق سرش شكافته شد و فریاد و توانش از او گرفته شد، هنگامی كه عمویش حسین را صدا زد، عمویش همچون پرنده‌ای تیزپرواز و چون بازی شكاری، حاضر شد در حالی كه قاسم با پایش خاك را زیر و رو می‌كرد و در حال جان كندن بود حسین علیه‌السلام فرمود: رحمت خدا از گروهی كه تو را كشتند دور باد، در روز قیامت جد تو پیامبر و پدرت علیهم السلام، دشمن آن‌ها خواهند بود، سپس فرمود به خدا سوگند سخت و ناگوار است بر عمویت، كه تو او را فریاد كنی و او ترا اجابت نكند، یا اجابتت كند در حالی كه تو كشته شده‌ای (و بدنت پر از زخم است و دست هایت قطعه قطعه) و این اجابت هیچ سودی به تو نرساند. به خدا سوگند امروز روزی است كه دشمنان عمویت بسیارند و یارانش اندكند.

خداوند مرا در قیامت همراه شما قرار دهد و در جایگاه شما مرا نیز مكانی عطا كند، خداوند قاتل تو عمرو بن سعد بن نفیل أزدی را لعنت كند و به دوزخ دراندازد و عذاب دردناكی را برای او مهیا كند.

اَلسَّلَامُ عَلَی عَوْنِ بْنِ عَبْدِ اللهِ بْنِ جَعْفَرٍ الطَّیارِ فِی الْجِنَانِ، حَلِیفِ الْإِیمَانِ، وَ مُنَازِلِ الْأَقْرَآنِ، النَّاصِحِ لِلرَّحْمَنِ، التَّالِی لِلْمَثَانِی وَ الْقُرْآنِ، لَعَنَ اللهُ قَاتِلَهُ عَبْدَ اللهِ بْنَ قُطْبَهَ النَّبْهَانِی. سلام بر عون بن عبدالله بن جعفر طیار، در بهشت‌های پرنعمت، هم پیمان ایمان و متعهد به آن، پیكارگر با هماوردان، نصیحت كننده به خاطر رحمان، و تلاوت كنندۀ سورۀ حمد و قرآن، خدا قاتل او عبدالله بن قطبه نبهانی را لعنت كند.
اَلسَّلَامُ عَلَی مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللهِ بْنِ جَعْفَرٍ الشَّاهِدِ مَكَانَ أَبِیهِ وَ التَّالِی لِأَخِیهِ وَ وَاقِیهِ بِبَدَنِهِ لَعَنَ اللهُ قَاتِلَهُ عَامِرَ بْنَ نَهْشَلٍ التَّمِیمِی. سلام بر محمد بن عبدالله بن جعفر، شهیدی به جای پدرش و همانندی برای برادر شهیدش، كه با پیكر خویش از او نگهداری می‌كرد، خداوند قاتل او عامر بن نهشل تمیمی را لعنت كند.
اَلسَّلَامُ عَلَی جَعْفَرِ بْنِ عَقِیلٍ، لَعَنَ اللهُ قَاتِلَهُ وَ رَامِیهُ بِشْرَ بْنَ حَوْطٍ الْهَمْدَانِی. سلام بر جعفر بن عقیل، خداوند قاتل او بشر بن خوط همدانی را لعنت كند.
اَلسَّلَامُ عَلَی عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَقِیلٍ لَعَنَ اللهُ قَاتِلَهُ وَ رَامِیهُ عُثْمَانَ بْنَ خَالِدِ بْنِ أسد أَشْیمَ الْجُهَنِی. سلام بر عبدالرحمان بن عقیل، خداوند قاتل او عمر بن خالد بن اسد جهنی را كه به سوی او تیراندازی كرد لعنت كند.
اَلسَّلَامُ عَلَی الْقَتِیلِ ابْنِ الْقَتِیلِ، عَبْدِ اللهِ بْنِ مُسْلِمِ بْنِ عَقِیلٍ، وَ لَعَنَ اللهُ قَاتِلَهُ عَامِرَ بْنَ صَعْصَعَه َوَ قِیلَ: أَسَدَ بْنَ مَالِكٍ. سلام بر كشته و پسر كشته، عبدالله بن مسلم بن عقیل، خدا قاتل او عامر بن صعصعه (اسد بن مالك) را لعنت كند.
اَلسَّلَامُ عَلَی أَبِی عبدالله عُبَیدِ اللهِ بْنِ مُسْلِمِ بْنِ عَقِیلٍ وَ لَعَنَ اللهُ قَاتِلَهُ وَ رَامِیهُ عَمْرَو بْنَ صَبِیحٍ الصَّیدَاوِی. سلام بر ابوعبدالله بن مسلم بن عقیل، و لعنت خدا بر قاتل او عمرو بن صبیح صیداوی كه به سویش تیراندازی كرد باد.
اَلسَّلَامُ عَلَی مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی سَعِیدِ بْنِ عَقِیلٍ وَ لَعَنَ اللهُ قَاتِلَهُ لَقِیطَ بْنَ نَاشِرٍ الْجُهَنِی. سلام بر محمد بن ابی سعید بن عقیل، و لعنت خدا بر قاتلش لقیط بن ناشر جهنی
اَلسَّلَامُ عَلَی سُلَیمَانَ مَوْلَی الْحُسَینِ بْنِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ لَعَنَ اللهُ قَاتِلَهُ سُلَیمَانَ بْنَ عَوْفٍ الْحَضْرَمِی، سلام بر سلیمان غلام حسین فرزند امیرمؤمنان علیهما السلام نفرین خدا بر قاتل او سلیمان بن عوف حضرمی باد.
اَلسَّلَامُ عَلَی قَارِبٍ مَوْلَی الْحُسَینِ بْنِ عَلِی. سلام بر قارب، غلام حسین بن علی علیهما السلام
اَلسَّلَامُ عَلَی مُنْجِحٍ مَوْلَی الْحُسَینِ بْنِ عَلِی(ع) سلام بر منجح، غلام حسین بن علی علیهما السلام
اَلسَّلَامُ عَلَی مُسْلِمِ بْنِ عَوْسَجَةَ الْأَسَدِی الْقَائِلِ لِلْحُسَینِ وَ قَدْ أَذِنَ لَهُ فِی الِانْصِرَافِ أَ نَحْنُ نُخَلِّی عَنْكَ وَ بِمَ نَعْتَذِرُ إِلَی اللهِ مِنْ أَدَاءِ حَقِّكَ وَ لاوَ اللهِ حَتَّی أَكْسِرَ فِی صُدُورِهِمْ رُمْحِی وَ أَضْرِبَهُمْ بِسَیفِی مَا ثَبَتَ قَائِمُهُ فِی یدِی وَ لاأُفَارِقُكَ وَ لَوْ لَمْ یكُنْ مَعِی سِلَاحٌ أُقَاتِلُهُمْ بِهِ لَقَذَفْتُهُمْ بِالْحِجَارَةِ ثُمَّ لَمْ أُفَارِقْكَ حَتَّی أَمُوتَ مَعَكَ وَ كُنْتَ أَوَّلَ مَنْ شَرَی نَفْسَهُ وَ أَوَّلَ شَهِیدٍ مِنْ شُهَدَاءِ اللهِ قَضَی نَحْبَهُ فَفُزْتَ وَ رَبِّ الْكَعْبَةِ شَكَرَ اللهُ لَكَ اسْتِقْدَامَكَ وَ مُوَاسَاتَكَ إِمَامَكَ إِذْ مَشَی إِلَیكَ وَ أَنْتَ صَرِیعٌ فَقَالَ یرْحَمُكَ اللهُ یا مُسْلِمَ بْنَ عَوْسَجَةَ وَ قَرَأَ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ ینْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِیلًا لَعَنَ اللهُ الْمُشْتَرِكِینَ فِی قَتْلِكَ عَبْدَ اللهِ الضَّبَابِی وَ عَبْدَ اللهِ بْنَ خَشْكَارَةَ الْبَجَلِی سلام بر مسلم بن عوسجه اسدی، كه وقتی حسین به او اجازۀ بازگشت از صحنۀ كربلا را داد، خطاب به امام گفت: آیا ما ترا تنها بگذاریم!؟ آنگاه در این باره كه حق تو را بجای نیاورده ایم چه عذری در پیشگاه خدا بیاوریم، نه، به خدا سوگند ترا تنها نخواهیم گذاشت. آنقدر با آنان خواهم جنگید تا نیزۀ خود را در سینۀ آنان بشكنم و تا بدان هنگام كه قبضۀ شمشیر در دست من است بر آنان خواهم تاخت و اگر دیگر اسلحه‌ای در دستم باقی نماند، با سنگ خواهم جنگید و هرگز از تو جدا نخواهم شد تا آنكه همراه تو (بجنگم تا) بمیرم.

تو ای مسلم بن عوسجه، اولین كسی هستی كه جانش را در راه خدا عرضه كرد و نخستین شهید از شهیدان راه خدایی، كه پیمان خویش را به انجام رسانید. به خدای كعبه سوگند كه رستگار شدی، در این پیشگامی خود در جهاد با كافران و یاری كردن امام سپاس و پاداش تو با خدا باد. آن هنگام كه امام پیش آمد و تو افتاده بودی، فرمود: خدا ترا رحمت كند ای مسلم بن عوسجه و این آیه را خواند: فَمِنْهُمْ مَن قَضیٰ نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ ینْتَظِرُ وَ ما بَدَّلوا تَبدیلاً (ترجمه: گروهی از آنان پیمان خویش را به انجام رسانیدند و گروهی دیگر در انتظار هستند.)[ احزاب–۳۲]

اَلسَّلَامُ عَلَی سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللهِ الْحَنَفِی الْقَائِلِ لِلْحُسَینِ وَ قَدْ أَذِنَ لَهُ فِی الِانْصِرَافِ لانُخَلِّیكَ حَتَّی یعْلَمَ اللهُ أَنَّا قَدْ حَفِظْنَا غَیبَةَ رَسُولِ اللهِ(ص) فِیكَ وَ اللهِ لَوْ أَعْلَمُ أَنِّی أُقْتَلُ ثُمَّ أُحْیا ثُمَّ أُحْرَقُ ثُمَّ أُذْرَی وَ یفْعَلُ ذَلِكَ بی‌سَبْعِینَ مَرَّةً مَا فَارَقْتُكَ حَتَّی أَلْقَی حِمَامِی دُونَكَ وَ كَیفَ لاأَفْعَلُ ذَلِكَ وَ إِنَّمَا هِی مَوْتَةٌ أَوْ قَتْلَةٌ وَاحِدَةٌ ثُمَّ هِی الْكَرَامَةُ الَّتِی لاانْقِضَاءَ لَهَا أَبَداً فَقَدْ لَقِیتَ حِمَامَكَ وَ وَاسَیتَ إِمَامَكَ وَ لَقِیتَ مِنَ اللهِ الْكَرَامَةَ فِی‌دار الْمُقَامَةِ حَشَرَنَا اللهُ مَعَكُمْ فِی الْمُسْتَشْهَدِینَ وَ رَزَقَنَا مُرَافَقَتَكُمْ فِی أَعْلَی عِلِّیینَ سلام بر سعد بن عبدالله حنفی، كه وقتی امام به او اجازۀ بازگشت را داد خطاب به امام گفت: هرگز تو را تنها نخواهیم گذاشت تا خداوند شاهد باشد كه ما در غیبت رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم پیمان خویش را دربارۀ تو حفظ كرده و به انجام رساندیم، به خدا سوگند اگر بدانم كه كشته می‌شوم و دوباره زنده می‌شوم، سپس بدنم را زنده زنده می‌سوزانند و این جریان هفتاد بار با من تكرار می‌گردد باز هم از تو جدا نخواهم شد تا آنكه در پیشگاه تو بجنگم و جان بسپارم. چرا چنین نكنم در حالی كه این تنها یك بار مردن یا كشته شدن است و بعد رسیدن به كرامت و عزتی كه تا ابد پایان نخواهد داشت. سلام بر تو كه جان خویش در این راه دادی و امام خود را یاری كردی و در زندگی جاوید از سوی خدا به كرامت و عزت رسیدی، خداوند ما را در میان شما شهیدان محشور كند و روزی ما را رفاقت و دوستی شما در اعلی علیین قرار دهد.
اَلسَّلَامُ عَلَی بِشْرِ بْنِ عُمَرَ الْحَضْرَمِی شَكَرَ اللهُ لَكَ قَوْلَكَ لِلْحُسَینِ وَ قَدْ أَذِنَ لَكَ فِی الِانْصِرَافِ أَكَلَتْنِی إِذَنِ السِّبَاعُ حَیاً إِذَا فَارَقْتُكَ وَ أَسْأَلُ عَنْكَ الرُّكْبَانَ وَ أَخْذُلُكَ مَعَ قِلَّةِ الْأَعْوَانِ لایكُونُ هَذَا أَبَداً سلام بر بشر بن عمر حضرمی، سپاس و حمد خدای بر تو باد. حسین به تو نیز اجازۀ بازگشت از صحنۀ نبرد را داد اما تو خطاب به امام عرض كردی: بدن من زنده زنده، خوراك درندگان وحشی باد، اگر تو را رها سازم و بروم و از تو (برای رفتن) مركبی بخواهم و تو را با كمی یاران تنها گذاشته، و خود آسوده خاطر بازگردم، هرگز چنین نخواهد شد.
اَلسَّلَامُ عَلَی یزِیدَ بْنِ حُصَینٍ الْهَمْدَانِی الْمَشْرِقِی الْقَارِی الْمُجَدَّلِ سلام بر یزید بن حصین همدانی مشرقی، قاری قرآن و جنگجوی صحنۀ نبرد.
اَلسَّلَامُ عَلَی عِمْرَانَ بْنِ كَعْبٍ الْأَنْصَارِی اَلسَّلَامُ عَلَی نَعِیمِ بْنِ عَجْلَانَ الْأَنْصَارِی سلام بر عمران بن كعب انصاری. سلام بر نعیم بن عجلان انصاری.
اَلسَّلَامُ عَلَی زُهَیرِ بْنِ الْقَینِ الْبَجَلِی الْقَائِلِ لِلْحُسَینِ(ع) وَ قَدْ أَذِنَ لَهُ فِی الِانْصِرَافِ لاوَ اللهِ لایكُونُ ذَلِكَ أَبَداً أَ أَتْرُكُ ابْنَ رَسُولِ اللهِ(ص) أَسِیراً فِی یدِ الْأَعْدَاءِ وَ أَنْجُو أَنَا لاأَرَانِی اللهُ ذَلِكَ الْیوْمَ سلام بر زهیر بن قین بجلی، كه هنگامی كه حسین به او نیز اجازۀ بازگشت داد خطاب به امام گفت: نه، به خدا سوگند هرگز چنین اتفاقی نخواهد افتاد، آیا فرزند رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم را، در دست دشمنان اسیر شده رها سازم و خود را نجات دهم؟ خداوند چنین روزی را در زندگی به من نشان ندهد.
اَلسَّلَامُ عَلَی عَمْرِو بْنِ قَرَظَةَ الْأَنْصَارِی اَلسَّلَامُ عَلَی حَبِیبِ بْنِ مُظَاهِرٍ الْأَسَدِی سلام بر عمرو بن قرظه انصاری. سلام بر حبیب بن مظاهر اسدی.
اَلسَّلَامُ عَلَی الْحُرِّ بْنِ یزِیدَ الرِّیاحِی اَلسَّلَامُ عَلَی عَبْدِ اللهِ بْنِ عُمَیرٍ الْكَلْبِی سلام بر حر بن یزید ریاحی. سلام بر عبدالله بن عمیر كلبی.
اَلسَّلَامُ عَلَی نَافِعِ بْنِ هِلَالٍ الْبَجَلِی الْمُرَادِی اَلسَّلَامُ عَلَی أَنَسِ بْنِ كَاهِلٍ الْأَسَدِی سلام بر نافع بن هلال بجلی مرادی. سلام بر أنس بن كاهل اسدی.
اَلسَّلَامُ عَلَی قَیسِ بْنِ مُسْهِرٍ الصَّیدَاوِی اَلسَّلَامُ عَلَی عَبْدِ اللهِ وَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ابْنَی عُرْوَةَ بْنِ حَرَّاقٍ الْغِفَارِیینِ سلام بر قیس بن مسهر صیداوی. سلام بر عبدالله و عبدالرحمن دو پسر عروه بن حرّاق از قبیله غفاری...
اَلسَّلَامُ عَلَی جَوْنٍ مَوْلَی أَبِی ذَرٍّ الْغِفَارِی اَلسَّلَامُ عَلَی شَبِیبِ بْنِ عَبْدِ اللهِ النَّهْشَلِی سلام بر جون بن حری غلام ابوذر غفاری. سلام بر شبیب بن عبدالله نهشلی.
اَلسَّلَامُ عَلَی الْحَجَّاجِ بْنِ یزِیدَ السَّعْدِی اَلسَّلَامُ عَلَی قَاسِطٍ وَ كَرِشٍ ابْنَی زُهَیرٍ التَّغْلَبِیینِ سلام بر حجاج بن یزید سعدی. سلام بر قاسط و كرش تغلبی پسران زهیر.
اَلسَّلَامُ عَلَی كِنَانَةَ بْنِ عَتِیقٍ اَلسَّلَامُ عَلَی ضِرْغَامَةَ بْنِ مَالِكٍ اَلسَّلَامُ عَلَی جُوَینِ بْنِ مَالِكٍ الضُّبَعِی سلام بر كنانة بن عتیق. سلام بر ضرغامة بن مالك. سلام بر جوین بن مالك ضبعی.
اَلسَّلَامُ عَلَی عَمْرِو بْنِ ضُبَیعَةَ الضُّبَعِی اَلسَّلَامُ عَلَی زَیدِ بْنِ ثُبَیتٍ الْقَیسِی سلام بر عمرو بن ضبیعه ضبعی. سلام بر زید بن ثبیت قیسی.
اَلسَّلَامُ عَلَی عَبْدِ اللهِ وَ عُبَیدِ اللهِ ابْنَی یزِیدَ بْنِ ثُبَیتٍ الْقَیسِی اَلسَّلَامُ عَلَی عَامِرِ بْنِ مُسْلِمٍ سلام بر عبدالله و عبیدالله پسران یزید بن ثبیت قیسی. سلام بر عامر بن مسلم.
اَلسَّلَامُ عَلَی قَعْنَبِ بْنِ عَمْرٍو النَّمِری اَلسَّلَامُ عَلَی سَالِمٍ مَوْلَی عَامِرِ بْنِ مُسْلِمٍ سلام بر قعنب فرزند عمرو تمری. سلام بر سالم غلام عامر بن مسلم
اَلسَّلَامُ عَلَی سَیفِ بْنِ مَالِكٍ اَلسَّلَامُ عَلَی زُهَیرِ بْنِ بِشْرٍ الْخَثْعَمِی سلام بر سیف پسر مالك عبدی. سلام بر زهیر بن بِشْر خَثْعَمی.
اَلسَّلَامُ عَلَی بَدْرِ بْنِ مَعْقِلٍ الْجُعْفِی اَلسَّلَامُ عَلَی الْحَجَّاجِ بْنِ مَسْرُوقٍ الْجُعْفِی سلام بر بدر فرزند معقل جعفی. سلام بر حجّاج فرزند مسروق جعفی.
اَلسَّلَامُ عَلَی مَسْعُودِ بْنِ الْحَجَّاجِ وَ ابْنِهِ اَلسَّلَامُ عَلَی مُجَمِّعِ بْنِ عَبْدِ اللهِ الْعَائِدِی سلام برمسعود فرزند حجّاج وسلام بر پسرش. سلام بر مجمع فرزند عبداللّه عائذی.
اَلسَّلَامُ عَلَی عَمَّارِ بْنِ حَسَّانَ بْنِ شُرَیحٍ الطَّائِی اَلسَّلَامُ عَلَی حَیانَ بْنِ الْحَارِثِ السَّلْمَانِی الْأَزْدِی سلام بر عامر فرزند حسّان فرزند شریح طائی. سلام بر حیان فرزند حارثِ سلمانی ازدی.
اَلسَّلَامُ عَلَی جُنْدَبِ بْنِ حُجْرٍ الْخَوْلَانِی اَلسَّلَامُ عَلَی عُمَرَ بْنِ خَالِدٍ الصَّیدَاوِی اَلسَّلَامُ عَلَی سَعِیدٍ مَوْلَاهُ سلام بر جندب فرزند حجر خولانی. سلام بر عمر بن خالد صیداوی، سلام بر سعید غلام او.
اَلسَّلَامُ عَلَی یزِیدَ بْنِ زِیادِ بْنِ الْمُظَاهِرِ الْكِنْدِی اَلسَّلَامُ عَلَی زَاهِرٍ مَوْلَی عَمْرِو بْنِ الْحَمِقِ الْخُزَاعِی سلام بر یزید بن زیاد مهاصر كِنْدِی. سلام بر زاهر، غلام عمرو بن حمق.
اَلسَّلَامُ عَلَی جَبَلَةَ بْنِ عَلِی الشَّیبَانِی اَلسَّلَامُ عَلَی سَالِمٍ مَوْلَی بَنِی الْمَدِینَةِ الْكَلْبِی سلام بر جبلة بن علی شیبانی. سلام بر سالم، غلام بنی مدینه كلبی.
اَلسَّلَامُ عَلَی أَسْلَمَ بْنِ كَثِیرٍ الْأَزْدِی اَلسَّلَامُ عَلَی قَاسِمِ بْنِ حَبِیبٍ الْأَزْدِی سلام بر اسلَم بن كثیر أَزدی. سلام بر قاسم بن حبیب أَزدی.
اَلسَّلَامُ عَلَی عُمَرَ بْنِ الْأُحْدُوثِ الْحَضْرَمِی اَلسَّلَامُ عَلَی أَبِی ثُمَامَةَ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ اللهِ الصَّائِدِی سلام بر عمر بن احدوث حضرمی. سلام بر ابوثمامه، عمرو بن عبدالله الصائدی.
اَلسَّلَامُ عَلَی حَنْظَلَةَ بْنِ أَسْعَدَ الشِّبَامِی اَلسَّلَامُ عَلَی عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللهِ بْنِ الْكَدِنِ الْأَرْحَبِی سلام بر حنظلة بن اسعد شِبامی. سلام بر عبدالرحمن فرزند عبدالله بن كدن ارحبی.
اَلسَّلَامُ عَلَی عَمَّارِ بْنِ أَبِی سَلَامَةَ الْهَمْدَانِی سلام بر عمّار بن ابی سلامه دالانی.
اَلسَّلَامُ عَلَی عَابِسِ بْنِ شَبِیبٍ الشَّاكِرِی اَلسَّلَامُ عَلَی شَوْذَبٍ مَوْلَی شَاكِرٍ سلام بر عابس فرزند أبی شبیب شاكری. سلام بر شوذب منسوب به قبیله شاكر.
اَلسَّلَامُ عَلَی شَبِیبِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ سَرِیعٍ اَلسَّلَامُ عَلَی مَالِكِ بْنِ عَبْدِ اللهِ بْنِ سَرِیعٍ سلام بر شبیب فرزند حارث بن سریع. سلام بر مالك پسر عبدالله فرزند سریع.
اَلسَّلَامُ عَلَی الْجَرِیحِ الْمَأْسُورِ سَوَّارِ بْنِ أَبِی حِمْیرٍ الْفَهْمِی الْهَمْدَانِی اَلسَّلَامُ عَلَی الْمُرْتَثِّ مَعَهُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللهِ الْجُنْدُعِی سلام بر مجروح اسیر، سوّار بن ابی حمیر فهمی همدانی... و سلام بر همراه او، مجروحِ فوت‌شده در بیرون از معرکه، عمرو بن عبدالله الجندعی.
اَلسَّلَامُ عَلَیكُمْ یا خَیرَ أَنْصَارٍ، اَلسَّلَامُ عَلَیكُمْ بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَی الدَّارِ بَوَّأَكُمُ اللهُ مُبَوَّأَ الْأَبْرَارِ أَشْهَدُ لَقَدْ كَشَفَ اللهُ لَكُمُ الْغِطَاءَ وَ مَهَّدَ لَكُمُ الْوِطَاءَ وَ أَجْزَلَ لَكُمُ الْعَطَاءَ وَ كُنْتُمْ عَنِ الْحَقِّ غَیرَ بَطَّاءٍ وَ أَنْتُمْ لَنَا فَرَطٌ وَ نَحْنُ لَكُمْ خُلَطَاءُ فِی‌دار الْبَقَاءِ وَ اَلسَّلَامُ عَلَیكُمْ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَكَاتُه. سلام بر شما ای بهترین یاران، سلام بر شما به خاطر شكیبایی تان، پس چه نیك است زندگی آخرت برای شما. خداوند شما را در جایگاه نیكان قرار دهد. شهادت می‌دهم كه خداوند آنچه را كه پوشیده و پنهان بود برای شما آشكار ساخت و همواری و آسانی را برای شما آماده كرد و بخشش فراوانی را نصیب شما كرد. شما نسبت به حق سست نبودید شما در رفتن به سوی حق بر ما پیشی گرفتید، و ما در زندگی آخرت به شما خواهیم پیوست، سلام و رحمت و بركات خداوند شامل شما باد. [۲۹] [۳۰]

پانویس

  1. مشهدی، المزار الکبیر، ۱۴۱۹ق، ص۵۰۴.
  2. مطهری، حماسه حسینی،۱۳۶۱ش، ج2، ص214.
  3. مشهدی، المزار الکبیر، ۱۴۱۹ق، ص485 – 496. ابن طاووس، الاقبال،۱۴۱۶ق، ج3، ص73-80.
  4. مشهدی، المزار الکبیر، ۱۴۱۹ق، ص485 – 496.ابن طاووس، الاقبال،۱۴۱۶ق، ج3، ص73-80.
  5. ابن طاووس، الاقبال،۱۴۱۶ق، ج۳، ص۷۵- ۷۷
  6. مامقانی، عطیة الذره، ۱۳۶۰ق، ص۹۰، ۱۰۶،۱۱۹، ۱۲۷ و ...
  7. مامقانی، تنقیح المقال، ۱۳۵۲ق، ج۲، ص۱۰۶، ۱۴۵، ۱۴۶، ۲۱۸ و ...
  8. مامقانی، تنقیح المقال،۱۳۵۲ق، ج۱، ص۴۵۲. محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۷۴ش، ص۲۱۰. سنگری، آیینه داران آفتاب،۱۳۸۸ش، ج۱، ص۱۱۹.
  9. محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۷۴ش، ص۲۱۰
  10. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۱۴
  11. مهدی پور، نبراس الزائر فی زیارۀ الحائر،۱۴۱۹ق، ص۱۳۴.
  12. تستری، قاموس الرجال، ج۹، ص۵۰۴.
  13. نمازی، مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۸، ۱۴۱۵ق، ص۴۵۸. صالحی نجف آبادی، نگاهی به حماسه حسینی استاد مطهری، ۱۳۸۶ق، ص۳۹۴.
  14. طائی، مقتل الحسین و انصاره، ۱۴۳۱ق، ص۳۳۶.
  15. صالحی حاجی آبادی، طعنه رقیب، ۱۳۹۸ش، ص۳۹۱-۳۹۵.
  16. ابن طاووس، جمال الاسبوع، منشورات الرضی، ص۲۲۵.
  17. طوسی، الغیبة، ۱۴۱۱ق، ص۲۷۶. طبری شیعی، دلائل الامامة،۱۴۱۳ق، ص۵۴۸. ابن طاووس، جمال الاسبوع، منشورات الرضی، ص۴۹۹.
  18. در نقل ابن طاووس نامش « ابومنصور بن عبدالمنعم بن النعمان البغدادی» ضبط شده است( ابن طاووس، الاقبال،۱۴۱۶ق، ج۳، ص۷۳
  19. مشهدی، المزار الکبیر، ۱۴۱۹ق، ص486. ابن طاووس، الاقبال، ۱۴۱۶ق، ج3، ص73.
  20. نمازی، مستدرکات علم رجال، ۱۴۱۵ق، ج۶، ص۴۳۳ و ج۷، ص۲۷۹.
  21. خوئی، معجم الرجال،۱۹۷۳ق، ج4، ص33 و ج8، ص32 و74.
  22. صالحی حاجی آبادی، طعنه رقیب،۱۳۹۸ش، ص۳۸۱-۳۹۱.شمس الدین، ۱۴۲۹ق، انصار الحسین، ص205-209. طائی، مقتل الحسین، ۱۴۳۱ق، ص329- 337.
  23. مشهدی، المزار الکبیر، ۱۴۱۹ق، ص485 – 496.
  24. ابن طاووس، الاقبال،۱۴۱۶ق، ج3، ص73-80.
  25. ر. ک مشهدی، المزار الکبیر، ۱۴۱۹ق، ص485 – 496. ابن طاووس، الاقبال،۱۴۱۶ق، ج3، ص73-80.
  26. ابن طاووس، الاقبال، ۱۴۱۶ق، ج۳، ص۷۷
  27. دینوری، الأخبار الطوال، ۱۹۶۰م، ص۲۱۰
  28. ابومخنف، مقتل الحسین، ۱۳۶۴ش، ص۳۰۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری،دار صادر، ‌ج۴، ص۲۹۳؛ طبری، تاریخ طبری، ۱۳۸۵ق، ج۴، ص۴۶۵.
  29. ابن طاووس، الاقبال، ص۵۷۷-۵۷۳
  30. مجلسی، بحارالانوار،۱۴۰۳ق، ج۱۰۱، ص۲۷۴-۲۶۹

منابع

  • ابومخنف، لوط بن یحیی، مقتل الحسین، تحقیق حسن غفاری، قم، چاپ دوم،1364ش.
  • ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، بیروت: دار صادر، بی‌تا.
  • ابن طاووس، علی، الاقبال بالأعمال الحسن، تحقیق جواد قیومی، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1416ق.
  • ابن طاووس، علی، جمال الاسبوع بکمال العمل المشروع، قم، منشورات الرضی، بی تا.
  • تستری، محمد تقی؛ قاموس الرجال؛ تحقیق موسسة النشر الاسلامی، قم: النشر الاسلامی، 1428ق.
  • خوئی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، نجف الاشرف، مطبعة الآداب، 1973 م.
  • دینوری، احمدبن داود، الأخبار الطوال، تحقیق عبدالمنعم، قاهرة، دار احیاء الکتب العربی، 1960م.
  • سنگری، محمدرضا، آینه داران آفتاب، تهران، چاپ و نشر بین الملل، چاپ سوم، 1388ش.
  • شمس الدین، محمدمهدی، انصار الحسین قم، دار الکتاب الاسلامی، چاپ سوم، 1429ق.
  • شیخ طوسی، محمد، الغیبة، تحقیق:عبادالله طهرانی و علی احمد، قم، موسسة المعارف الاسلامیة، 1411ق.
  • صالحی حاجی آبادی، ابراهیم، طعنه رقیب یا خطای تاریخ(بازکاوی هویت مشهورین به شهادت در نینوا)، تهران، نگاه معاصر،1398 ش.
  • صالحی نجف آبادی، نعمت الله، نگاهی به حماسه حسینی استاد مطهری، تهران، کویر،چاپ پنجم، 1386ش.
  • طائی، نجاح، مقتل الحسین و انصاره، بیروت، دار الهدی، 1431ق.
  • طبری شیعی، محمد، دلائل الإمامة، تحقیق، قسم الدراسات الاسلامیة، قم، موسسة البعثة،1413ق.
  • طبری، محمدبن جریر، تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، بی تا.
  • کلینی، محمدبن یعقوب، اصول الکافی، تعلیق علی اکبر غفاری، بی جا، دارالکتب الاسلامیة، 1363ش.
  • مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، نجف الاشرف، المطبعة المرتضویة، 1352ق.
  • مامقانی، یوسفعلی، عطیة الذرة الی ریس الملة، مقاتل الابرار الامة، تهران، بی نا، 1360ش.
  • مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، موسسه الوفاء، 1403ق.
  • محدثي، جواد، فرهنگ عاشورا، قم، نشر معروف، 1374ش.
  • مشهدی، محمدبن جعفر، المزار الکبیر، تحقیق جواد قیومی، قم: موسسة النشر الاسلامی، 1419ق.
  • مطهری، مرتضی، حماسه حسینی، تهران، صدرا، 1361ش.
  • مهدی پور، علی اکبر، نبراس الزائر فی زیارة الحائر، قم، موسسة الرسالة، 1429ق.
  • نمازی، علی، مستدرکات علم رجال الحدیث، علی نمازی، طهران، ابن مولف، 1415ق.