نماز: تفاوت میان نسخهها
Shamsoddin (بحث | مشارکتها) جزبدون خلاصۀ ویرایش |
Shamsoddin (بحث | مشارکتها) جزبدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۰: | خط ۱۰: | ||
نماز، عمل عبادی مسلمانان است که در [[قرآن]] ۹۸ بار<ref>نوروزی، مقدمهای بر فلسفه نماز، انتشارات یادآوران، ص۱۱۶.</ref> از آن یاد شده است.<ref>برای نمونه نگاه کنید به سوره حج، آیه ۴۱؛ سوره بقره، آیه ۳؛ سوره نساء۱۰۳و۱۶۲؛ سوره مائده۶؛ سوره انفال آیات ۲،۳و۴؛ سوره ابراهیم آیه۳۱؛ سوره مومنون آیه ۲؛ سوره نمل آیات ۲و۳.</ref> همچنین بنا بر آیات قرآن، نماز عامل بازدارندۀ از گناه،<ref>سوره عنکبوت، آیه ۴۵.</ref> وسیلۀ رستگاری،<ref> سوره اعلی، آیه ۱۵و۱۴.</ref> یاریکننده انسان در مشکلات،<ref> سوره بقره، آیه ۴۵.</ref> و از سفارشات مهم [[خدا]] به [[پیامبران]]<ref>سوره مریم، آیه ۳۱.</ref> و از دغدغههای [[پیامبران|پیامبران الهی]] بهویژه درباره خانوادهشان<ref> سوره مریم، آیه ۵۵.</ref> است. | نماز، عمل عبادی مسلمانان است که در [[قرآن]] ۹۸ بار<ref>نوروزی، مقدمهای بر فلسفه نماز، انتشارات یادآوران، ص۱۱۶.</ref> از آن یاد شده است.<ref>برای نمونه نگاه کنید به سوره حج، آیه ۴۱؛ سوره بقره، آیه ۳؛ سوره نساء۱۰۳و۱۶۲؛ سوره مائده۶؛ سوره انفال آیات ۲،۳و۴؛ سوره ابراهیم آیه۳۱؛ سوره مومنون آیه ۲؛ سوره نمل آیات ۲و۳.</ref> همچنین بنا بر آیات قرآن، نماز عامل بازدارندۀ از گناه،<ref>سوره عنکبوت، آیه ۴۵.</ref> وسیلۀ رستگاری،<ref> سوره اعلی، آیه ۱۵و۱۴.</ref> یاریکننده انسان در مشکلات،<ref> سوره بقره، آیه ۴۵.</ref> و از سفارشات مهم [[خدا]] به [[پیامبران]]<ref>سوره مریم، آیه ۳۱.</ref> و از دغدغههای [[پیامبران|پیامبران الهی]] بهویژه درباره خانوادهشان<ref> سوره مریم، آیه ۵۵.</ref> است. | ||
در کتاب [[وسائل الشیعة (کتاب)|وسایل الشیعه]] و [[مستدرک الوسائل (کتاب)|مستدرک آن]] بیش از ۱۱۶۰۰ [[حدیث]]{{مدرک}} در موضوع نماز نقل شده است.<ref>نگاه کنید به حر عاملی، وسائل الشيعه، ۱۴۱۲ق، کتاب الصلاه، ج۴، ص۷-۱۰۵؛ محدث نوری، مستدرک الوسائل، ۱۳۶۶ش، ج۳، ص۹-۱۶۶.</ref> همچنین در کتابهای فقهی بابی با عنوان کتاب الصلاة است به احکام و آداب نماز اختصاص دارد.{{مدرک}}درباره این موضوع آثاری نوشته شده است که آمار آنها را تا سال ۱۳۷۶ش حدود دوهزار کتاب و رساله و نیز صدها غزل و قصیده گفتهاند.<ref>صحتی سردرودی، «کتابشناسی گزینشی و توصیفی نماز»، ص۴۲.</ref> در روایات | در کتاب [[وسائل الشیعة (کتاب)|وسایل الشیعه]] و [[مستدرک الوسائل (کتاب)|مستدرک آن]] بیش از ۱۱۶۰۰ [[حدیث]]{{مدرک}} در موضوع نماز نقل شده است.<ref>نگاه کنید به حر عاملی، وسائل الشيعه، ۱۴۱۲ق، کتاب الصلاه، ج۴، ص۷-۱۰۵؛ محدث نوری، مستدرک الوسائل، ۱۳۶۶ش، ج۳، ص۹-۱۶۶.</ref> همچنین در کتابهای فقهی بابی با عنوان کتاب الصلاة است به احکام و آداب نماز اختصاص دارد.{{مدرک}}درباره این موضوع آثاری نوشته شده است که آمار آنها را تا سال ۱۳۷۶ش حدود دوهزار کتاب و رساله و نیز صدها غزل و قصیده گفتهاند.<ref>صحتی سردرودی، «کتابشناسی گزینشی و توصیفی نماز»، ص۴۲.</ref> | ||
در کشورهای اسلامی مساجد زیادی برای نمازخواندن احداث شده است.{{مدرک}} همچنین در اماکن عمومی، مدارس، ادارات و... نیز مکانی به خواندن نماز اختصاص دارد که به آن نمازخانه میگویند.{{مدرک}} | |||
در روایات از نماز با تعابیر مختلفی یاد شده است از جمله: | |||
[[پرونده:Amodadin.jpg|بندانگشتی|120px|خوشنویسی حدیث الصَّلوةُ عِمَادُ الدِّين، بهخط عبدالرحیم کهیا، ثلثنویس اهل ترکیه]] | [[پرونده:Amodadin.jpg|بندانگشتی|120px|خوشنویسی حدیث الصَّلوةُ عِمَادُ الدِّين، بهخط عبدالرحیم کهیا، ثلثنویس اهل ترکیه]] | ||
{{ستون|۳}} | {{ستون|۳}} | ||
نسخهٔ ۵ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۹
| بخشی از احکام عملی و فقهی |
|---|
 |
 | این مقاله یک نوشتار توصیفی درباره یک مفهوم فقهی است و نمیتواند معیاری برای اعمال دینی باشد. برای اعمال دینی به منابع دیگر مراجعه کنید. |
نماز عبادتی است که مسلمانان آن را با آداب خاصی انجام میدهند. نماز نخستین عبادتی است که بر پیامبر(ص) و پیروانش واجب شد و در روایات از آن به عنوان «ستون دین» و «شرط قبولی سایر اعمال» یاد شده است.
نماز، احکام و آداب خاصی دارد از جمله اینکه باید با وضو و رو به قبله خوانده شود. نماز به دو شکل فُرادا و جماعت خوانده میشود.
نمازها به واجب و مستحب تقسیم میشوند؛ نمازهای واجب عبارتند از نمازهای یومیه، نماز آیات، نماز طواف، نماز میت، نماز قضای پدر و نمازی که به سبب نذر، عهد و قسم واجب شده باشد.
جایگاه و اهمیت
نماز، عمل عبادی مسلمانان است که در قرآن ۹۸ بار[۱] از آن یاد شده است.[۲] همچنین بنا بر آیات قرآن، نماز عامل بازدارندۀ از گناه،[۳] وسیلۀ رستگاری،[۴] یاریکننده انسان در مشکلات،[۵] و از سفارشات مهم خدا به پیامبران[۶] و از دغدغههای پیامبران الهی بهویژه درباره خانوادهشان[۷] است.
در کتاب وسایل الشیعه و مستدرک آن بیش از ۱۱۶۰۰ حدیث در موضوع نماز نقل شده است.[۸] همچنین در کتابهای فقهی بابی با عنوان کتاب الصلاة است به احکام و آداب نماز اختصاص دارد.درباره این موضوع آثاری نوشته شده است که آمار آنها را تا سال ۱۳۷۶ش حدود دوهزار کتاب و رساله و نیز صدها غزل و قصیده گفتهاند.[۹] در کشورهای اسلامی مساجد زیادی برای نمازخواندن احداث شده است. همچنین در اماکن عمومی، مدارس، ادارات و... نیز مکانی به خواندن نماز اختصاص دارد که به آن نمازخانه میگویند.
در روایات از نماز با تعابیر مختلفی یاد شده است از جمله:
- ستون دین[۱۰]
- اولین واجب الهی[۱۱]
- اولین عملی که مورد حسابرسی قرار میگیرد.[۱۲]
- معراج مؤمن[۱۳]
- نشانه ایمان[۱۴]
- بهترین وسیله تقرب به خدا[۱۵]
- پرچم و نشانۀ اسلام [۱۶]
- کلید بهشت[۱۷]
- روشنایی چشم پیامبر(ص)[۱۸]
- بهترین اعمال[۱۹]
- نخستین سؤال قیامت[۲۰]
- وسیلۀ شناخت شیعیان واقعی[۲۱]
- همنشین انسان در تاریکی قبر[۲۲]
- وسیلۀ استجابت دعا[۲۳]
- وسیلۀ طهارت روح[۲۴]
- دژی در مقابل شیطان[۲۵]
- کفارۀ گناهان[۲۶]
- وسیله راندن شیطان[۲۷]
- برطرف کردن اندوه[۲۸]
- جواز عبور از پل صراط[۲۹]
- بازدارندگی از حرص و آز و کمطاقتی[۳۰]
شیوه خواندن نماز
رکعت اول
میکنیم. سپس تکبیرة الاحرام میگوییم یعنی دستها را تا مقابل گوش بالا برده و میگوییم: اَللهُ اَکبَر. پس از آن سوره حمد و سپس سوره دیگری میخوانیم. سپس به رکوع رفته و یک بار ذکر «سُبْحانَ رَبّیَ الْعَظیمِ وَ بِحَمْدِه» یا سه مرتبه "سُبْحانَ الله" را میگوییم. سر از رکوع برمیداریم و میایستیم و سپس به سجده میرویم. در سجده یک بار «سُبْحانَ رَبّیَ الْاَعلی وَ بِحَمْدِه» یا سه مرتبه "سُبْحانَ الله" میگوییم. سپس روی دو زانو مینشینیم و دوباره به سجده رفته و ذکر سجده را میخوانیم.[۳۱]
رکعت دوم
بعد از سجدۀ دوم میایستیم و مانند رکعت اول، سوره حمد و سوره دیگری میخوانیم. سپس قنوت خوانده میشود. در قنوت کف دستها را رو به آسمان نموده و دعای «رَبَّنا آتِنا فِی الدُّنْیا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النَّار»
یا دعای دیگری را میخوانیم. پس از قنوت به رکوع میرویم و ذکر رکوع را میگوییم بعد از رکوع میایستیم و مانند رکعت اول دو سجده به جا میآوریم.
تشهد
بعد از سجده دوم، روی دو زانو مینشینیم و تشهد («اَشْهَدُ اَنْ لااِلهَ اِلاَّ الله وَحْدَهُ لاشَرِیكَ لَهُ، وَاَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُه، اَلّلهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد)
را میخوانیم.
سلام نماز
در نماز دورکعتی پس از تشهد، سلام نماز («اَلسَّلامُ عَلَیْكَ اَیُّهَا النَّبِیُّ وَ رَحْمَةُ الله وَ بَرَکاتُهُ، اَلسَّلامُ عَلَیْنا وَ عَلی عِبادِ الله الصّالِحینَ، اَلسَّلامُ عَلَیكُمْ وَ رَحْمَةُ الله وَ بَرَکاتُهُ)
خوانده شده و نماز پایان مییابد.[۳۲]
رکعت سوم و سوم
پس از خواندن تشهد میایستیم و سه مرتبه تسبیحات اربعه (سُبْحانَ الله وَ الْحَمْدُ لِله وَ لاإلهَ اِلّا الله وَ الله أكْبَر)
را میخوانیم و بعد از آن به رکوع و سجده میرویم. در نماز سه رکعتی بعد از سجده دوم رکعت سوم، تشهد و سلام گفته میشود. در نماز چهار رکعتی، بعد از سجده دوم دوباره ایستاده و بعد از تسبیحات اربعه، رکوع، دو سجده و تشهد و سلام خوانده میشود.[۳۳]
احکام و آداب نماز
واجبات نماز
واجبات نماز اجزای اصلی نماز هستند که بنا بر نظر مشهور فقیهان، عبارتند از: نیت، قیام (ایستادن)، تکبیرة الاحرام، رکوع، سجده، قرائت حمد و سوره، ذکر (مثل ذکر رکوع یا سجده)، تشهد، سلام، ترتیب و موالات (یعنی پیدرپی بودن اجزای نماز).[۳۴] واجبات نماز به واجبات رُکنی و غیررکنی تقسیم میشود. پنج مورد اول، ارکان نماز هستند که اگر از روی عمد یا به اشتباه کم یا زیاد شوند، نماز باطل میشود. شش مورد دیگر، واجبات غیررکنی نماز هستند که فقط کم یا زیادکردن عمدی آنها باعث باطل شدن نماز میگردد.[۳۵]
مبطلات نماز
نماز با یکی از موارد زیر باطل می شود:
- سرزدن حدث اکبر (چیزی که موجب غُسل میشود) یا اصغر (چیزی که وضو را باطل میکند.)
- برگرداندن رو از قبله
- سخن گفتن عمدی
- خنده باصدا و عمدی
- تَکَتُّف: گذاشتن دستها بر روی هم
- گریه عمدی و با صدای بلند برای کارهای دنیایی[۳۶]
- آمین گفتن پس از پایان سوره حمد
- کاری که صورت نماز را برهم میزند مانند بالا و پایین پریدن و دست زدن
- خوردن و آشامیدن
- شک کردن در تعداد رکعت خوانده شده در نمازهای دورکعتی و سه رکعتی یا دو رکعتِ اول نمازهای چهار رکعتی
- کم یا زیاد کردن عمدی یا سهوی واجبات رکنی یا کم و زیاد کردن عمدی واجبات غیررکنی.[۳۷]
سایر احکام
- طهارت: واجب است برای نمازهای واجب، وضو گرفته شود.[۳۸] در مواردی به جای وضو، تیمم باید کرد مانند پیدا نکردن آب، ضرر داشتن آب، تنگی وقت.[۳۹]
- مکان نمازگزار: برای مکان نمازگزار چند شرط بیان شده است از جمله اینکه مباح باشد(غصبی نباشد)، بی حرکت باشد، نجس نباشد، جای پیشانی از جای زانوها بیش از چهار انگشت بالاتر یا پایینتر نباشد.[۴۰]
- لباس نمازگزار: مرد باید عورتین خود را بپوشاند و زن باید تمام بدن را بپوشاند، ولی پوشاندن گردی صورت و دستها و پاها تا مچ لازم نیست.[۴۱]
- نماز باید رو به قبله (کعبه) خوانده شود.[۴۲]
- نماز شکسته: مسافر باید نمازهای چهاررکعتی را دورکعتی بخواند.[۴۳] برای تحقق سفر شرعی شرایطی لازم است از جمله اینکه مجموع سفر حداقل هشت فرسخ شرعی (بین ۴۰ تا ۴۵ کیلومتر) باشد.[۴۴]
آداب نماز
آداب و مستحباتی برای نماز بیان شده است که برخی از آنها عبارتند از: خواندن نماز در اول وقت، زینت کردن خود به هنگام نماز، خواندن نماز در مسجد و به جماعت، دعا کردن در آغاز نماز، حضور قلب و خشوع.[۴۵] پس از نماز نیز دعاها[۴۶] و اعمالی وارد شده است که به آنها تعقیبات گفته می شود، از جمله: سه بار تکبیر گفتن، آیت الکرسی خواندن، تسبیحات حضرت زهرا(س)، استغفار و سجده شکر.[۴۷] برخی از این اعمال در مفاتیح الجنان نیز آمده است.[۴۸]
نمازهای واجب و مستحب
نمازهایی که خواندن آنها واجب و در صورت نخواندن در زمان مشخص، قضای آنها واجب میشود. این نمازها عبارتند از:
- نمازهای روزانه: ۱۷ رکعت است که در اوقات پنجگانه (صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشا) خوانده میشود و به همین نامها شناخته میشوند.
- نماز آیات: نمازی که خواندن آن هنگام رخدادن برخی حوادث طبیعی مانند زلزله، خورشیدگرفتگی (کسوف) و ماهگرفتگی (خسوف) واجب میشود.
- نماز مَیّت: نمازی است که پیش از دفن بر جنازۀ مسلمان خوانده شود و دفن میت مسلمان بدون خواندن آن جایز نیست.
- نماز طواف: نمازی است که پس از طواف کعبه، خوانده میشود.
- نماز قضای والدین بر پسر بزرگتر
- نمازی که به واسطه نذر، قسم و عهد واجب میشود.[۴۹]
نمازهای مستحب
نمازهای مستحب یا نَوَافِل، نمازهایی که خواندن آنها واجب نیست به این حال به خواندن آنها توصیه شده است. نافلههای روزانه و نماز شب.[۵۰] نمازهایی برای زمانهای خاص مانند نماز اول ماه، نمازهایی برای مکانهای خاص مانند نماز در مسجد جمکران، نمازهایی برای برآورده شدن حاجتها مانند نماز جعفر طیار. نمازهای مستحب، به جز نماز وِتر، همگی دورکعتی هستند.[۵۱]
پیامدهای سهلانگاری و ترک نماز
برای ترک نماز عواقبی بیان شده است از جمله:
پیامدهای سهلانگاری
- محروم ماندن از شفاعت اهلبیت[۵۵] بنا بر روایتی که ابوبصیر نقل کرده است امام صادق زمانی که در حال احتضار بود بستگان خود را فراخواند و گفت: شفاعت ما به کسی که نماز را سبک بشمارد نمیرسد.[۵۶]
- ابتلا به خصلتهای پانزدهگانه: بنا به روایتی که از پیامبر خطاب به حضرت فاطمه(س) نقل شده است کسی که نماز را سبک بشمارد خداوند او را به پانزده خصلت مبتلا میکند.[۵۷]
- بیبرکت شدن عمر
- بیبرکت شدن مال
- بینورشدن چهره
- پاداش نداشتن اعمال
- مستجاب نشدن دعایش
- بهرهنبردن از دعای دیگران
- مرگ با خواری
- گرسنه مردن
- تشنه مردن به گونهای که هر چه آب بنوشد عطشش برطرف نمیشود.
- فرشتهای در قبر او را زجز میدهد.
- تاریکی قبر
- فشار قبر
- در قیامت فرشتهای او را به صورت میکَشد و خلایق نگاه میکنند.
- محاسبه سخت در قیامت
- خدا به او نظر رحمت نمیکند و عذابی دردناک خواهد داشت.[۵۸]
تفاوت نماز در مذهب شیعه و مذاهب هلسنت
تفاوتهایی در کیفیت نماز بین شیعه و مذاهب اهلسنت وجود دارد که برخی از آنها عبارتند از:
| عنوان | شیعه | مالکی | شافعی | حنفی | حنبلی |
|---|---|---|---|---|---|
| خواندن سوره حمد | در رکعت اول و دوم واجب است | در تمام رکعات نمازهای واجب و مستحب، واجب است | در تمام رکعات نمازهای واجب و مستحب، واجب است | در رکعت اول و دوم واجب است | در تمام رکعات واجب است[۵۹] |
| گفتن بسم الله اول سوره | جزو سوره است و گفتنش واجب | نگفتن آن، مستحب است | جزو سوره است و گفتنش واجب | نگفتنش جایز است | جزو سوره است و گفتنش واجب[۶۰] |
| قنوت | در تمام نمازها مستحب است | فقط در نماز صبح جایز است | فقط در نماز صبح جایز است | فقط در نماز وتر جایز است | فقط در نماز وتر جایز است[۶۱] |
| جهر و اخفات | جهر در نماز صبح، مغرب و عشاء، و اخفات در ظهر و عصر واجب است | جهر در نماز صبح، مغرب و عشاء، مستحب است | جهر در نماز صبح، مغرب و عشاء، و اخفات در ظهر و عصر واجب است | جهر و اخفات، در هیچ کدام از نمازها، واجب یا مستحب نیست | جهر در نماز صبح و مغرب و عشاء، لازم است.[۶۲] |
| تکتف | حرام و به نظر مشهور نماز را باطل میکند. | جایز است، نه واجب و نه مستحب | مستحب و سنت است | مستحب و سنت است | مستحب و سنت است.[۶۳] |
| گفتن آمین پس از قرائت سوره حمد | حرام است و نماز را باطل میکند | مستحب است | مستحب است | مستحب است | مستحب است[۶۴] |
| رکوع و طمأنینه | خم شدن به میزانی که دست به زانوها برسد لازم است و طمأنینه در رکوع واجب است | خم شدن به میزانی که دست به زانوها برسد لازم است و طمأنینه در رکوع واجب است | خم شدن به میزانی که دست به زانوها برسد لازم است و طمأنینه در رکوع واجب است | صرف خم شدن کفایت میکند و طمأنینه لازم نیست | خم شدن به میزانی که دست به زانوها برسد لازم است و طمأنینه در رکوع واجب است[۶۵] |
| ذکر رکوع | تسبیح در رکوع واجب است | ذکر رکوع واجب نیست و مستحب است | ذکر رکوع واجب نیست و مستحب است | ذکر رکوع واجب نیست و مستحب است | ذکر رکوع واجب است[۶۶] |
| قیام بعد از رکوع | واجب است | واجب است | واجب است | واجب نیست | واجب است[۶۷] |
| اعضای سجده | هنگام سجده پیشانی، کف دو دست، زانوها، دو انگشت شست پا باید بر روی زمین قرار بگیرد | لازم است پیشانی بر روی زمین قرار بگیرد و بقیه اعضا مستحب است | لازم است که پیشانی بر روی زمین قرار بگیرد و بقیه اعضا مستحب است | لازم است که پیشانی بر روی زمین قرار بگیرد و بقیه اعضا مستحب است | هفت عضو به همراه بینی لازم است بر روی زمین قرار بگیرد[۶۸] |
| تسبیح و طمأنینه در سجده | طمأنینه در سجده لازم است | طمأنینه در سجده لازم است | طمأنینه در سجده لازم است | طمأنینه در سجده لازم نیست | طمأنینه و گفتن تسبیح در سجده لازم است.[۶۹] |
| ذکر در سجده | گفتن تسبیح در سجده واجب است | ذکر سجده مستحب است | ذکر سجده مستحب است | ذکر سجده مستحب است | ذکر سجده مستحب است[۷۰] |
| تشهد | تشهد وسط و انتهای نماز واجب است | تشهد وسط و انتهای نماز، مستحب است | تشهد وسط نماز مستحب، و تشهد انتهای نماز واجب است | تشهد وسط و انتهای نماز، مستحب است | تشهد وسط و انتهای نماز واجب است[۷۱] |
| سلام انتهای نماز | به نظر مشهور متأخرین واجب است | واجب است | واجب است | مستحب است | واجب است[۷۲] |
| شک در عدد رکعات نماز | شک در بعد از رکعت دوم در نماز چهاررکعتی، بنا را بر بیشتر میگذارد و نماز احتیاط میخواند | در نمازهای واجب، بنا را بر کمتر میگذارد و نماز را ادامه میدهد | در نمازهای واجب، بنا را بر کمتر میگذارد و نماز را ادامه میدهد | در نمازهای واجب، اگر اولین بار در عمرش است که شک میکند، نماز را از اول بخواند و در دفعات بعدی، بنا را بر کمتر بگذارد | در تمام نمازهای واجب، بنا را بر کمتر میگذارد و نماز را ادامه میدهد[۷۳] |
| نماز مسافر | در صورت وجود شرایط سفر، نمازهای چهاررکعتی باید شکسته خوانده شود | بین شکسته و کامل مخیر است | بین شکسته و کامل مخیر است | باید شکسته بخواند | بین شکسته و کامل مخیر است[۷۴] |
| جمع بین نماز ظهر و عصر و مغرب و عشاء | جایز است | در حال سفر جایز است | در حال سفر جایز است | جایز نیست | در حال سفر جایز است[۷۵] |
حکمت و فلسفه
درباره فلسفه و حکمت نماز مطالبی مطرح است برخی از آنها عبارتند از.
- براساس آیه ۱۴ سوره طه و برخی روایات[۷۶]ذکر و یاد خدا هدف نماز شمرده شده است.[۷۷]
- دوری از تکبر: حضرت فاطمه نقل شده است که خدا نماز را واجب کرد تا بندگان از تکبر دور باشند. در نهجالبلاغه نیز آمده است که نماز، خودبینی و کبر را درهم میشکند.[۷۸]
نماز در ادیان دیگر
نماز از عباداتی است که در تمام شریعتها وجود داشته هرچند که شیوه آن بر حسب شریعتهای مختلف متفاوت بوده است.[۷۹] در قرآن از نماز حضرت ابراهیم(ع)،[۸۰] اسماعیل،[۸۱] اسحاق، موسی،[۸۲] زکریا،[۸۳] عیسی،[۸۴] شعیب[۸۵] و لقمان حکیم[۸۶] و در روایات از نماز حضرت آدم[۸۷] حضرت موسی(ع)[۸۸] و بسیاری دیگر از انبیا یاد شده است.
نماز در یهودیت «تِفیلا» و در جمع تفیلیم یا تفیلوت خوانده میشود و احکام آن در سیدور یا بخشهای «میشنا» (کتب سنتی دعای دین یهود) آمده است. معمولا در هر روز سه نماز خوانده میشود و در روز شَبات (شنبه) و سایر روزهای مقدس، فرقههای اُرتُدُکس و محافظه کار نماز دیگری به نام موسف میخوانند.[۸۹]
نماز در مسیحیت برای ارتباط با خداوند (پدر) یا دیگر اشخاصِ تثلیث (پسر یا روح القدس) برگزار میشود. در میان فرقههای مختلف مسیحی نماز به صورتهای مختلف گزارده میشود. نمازها میتواند به صورت جمعی (نیایش سرایی) باشد مانند مراسم عِشای رَبّانی و یا به صورت فردی برگزار شود.[۹۰]
کتابشناسی
درباره نماز آثاری به زبانهای مختلف تألیف و ترجمه شده است.[۹۱] برخی از آنها عبارتند از:
- آداب نماز امام خمینی. بیان آداب قلبی و اسرار معنوی نماز پرداخته و دارای دو مقدمه است که امام خطاب به فرزندان خود نوشته است.
- اسرار الصلوة اثر میرزا جواد ملکی تبریزی. کتابی در تهذیب و حضور قلب و شناخت نماز
- اسرار نماز اثر امام خمینی. تفسیر عرفانی نماز از اذان تا تشهد و سلام
- الصلاة فی الکتاب و السنة اثر محمد محمدی ریشهری. آیات قرآن و احادیث شیعه و سنی درباره لزوم نماز، حکمت نماز، نماز پیش از اسلام، برتری نماز، ویژگی نماز، اوقات نماز، آداب نماز و...
- رازهای نماز عبدالله جوادی آملی نگاهی فلسفی به نماز و احکام آن
پانویس
منابع
- صحتی سردرودی، محمد، «کتابشناسی گزینشی و توصیفی نماز»، پاسدار اسلام، ش۱۸۹، شهریور ۱۳۷۶ش.
- «کتابشناسی نماز معرفی و نقد»، گلستان قرآن، شماره ۷۹، شهريور ۱۳۸۰س.
- آمدی، عبدالواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، تهران، دانشگاه تهران.
- ابنشعبه، حسن بن علی، تحف العقول، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۳۶۳ش.
- ابنطاووس، علی بن موسی، فلاح السائل و نجاح المسائل، قم، بوستان کتاب، ۱۴۰۶ق.
- ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، تفسیر ابوالفتوح رازی، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق.
- باقریان، لعیا، «بررسی چگونگی نماز در ادیان الهی»، دو فصلنامه معارف فقه علوی،«ویژه نامه همایش ملی نماز، تعالی فردی و اجتماعی»، سال چهارم اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
- بحرانی، یوسف بن احمد، الحدایق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة، تحقیق و تصحیح محمد تقی ایروانی و سیدعبدالرزاق مقرم، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۰۵ق.
- پاینده ابوالقاسم، نهج الفصاحه (مجموعه کلمات قصار حضرت رسول(ص))، دارالعلم، ۱۳۸۷ش.
- حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل البیت (علیهم السلام)، ۱۴۰۹ق.
- خمینی، سیدروح الله، توضیح المسائل (محشی)، تحقیق و تصحیح سیدمحمدحسین بنیهاشمی خمینی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ هشتم، ۱۴۲۴ق.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق و تصحیح صفوان عدنان داوودی، بیروت - دمشق، دار القلم - الدار الشامیة، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- نهج البلاغه، تصحیح صبحی صالح، قم، هجرت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، خصال صدوق، جامعه مدرسین، ۱۳۶۲ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، نشر صدوق، ۱۳۶۷ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، الامالی، تهران، کتابچی، چاپ ششم، ۱۳۷۶ش.
- طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسه النشر الاسلامی.
- طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی(محشی)، تحقیق و تصحیح احمد محسنی سبزواری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- فاطمه، نصرت، «نگاهی به اشکال مختلف نماز در برخی ادیان الهی».
- قطب راوندی، سعید بن هبه الله، شهاب الاخبار، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۸ش.
- قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، قم،اسوه، بیتا.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- متقی، علی بن حسام الدین هندی، کنزالعمال، دائرة المعارف العثمانیة، بعاصمة حیدر آباد، ۱۳۶۴ق.
- مجلسی محمد باقر، بحار الانوار، تهران، دارالکتب اسلامیة، ۱۳۶۲ش.
- مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، قم، مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانبور، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق.
- محدث نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسة آل البیت(علیهم السلام)، ۱۳۶۶ش.
- محمدی ریشهری، محمد، الصلاة فی الکتاب و السنة، ترجمه عبدالهادی مسعودی، قم، دار الحدیث، چاپ اول، ۱۳۷۷ش.
- محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، قم، انتشارات دارالحدیث.
- مطهری، مرتضی، «فلسفه عبادت»، فصلنامه تماشاگه راز، شماره ۲، تابستان ۱۳۹۱ش.
- مغنیه، محمدجواد، الفقه علی المذاهب الخمسه، بیروت، دار التیار الجدید-دار الجواد، چاپ دهم، ۱۴۲۱ق.
- نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائه الاسلام، تحقیق و تصحیح عباس قواچانی و علی آخوندی، بیروت، دار إحیاءالتراث العربی، چاپ هفتم، ۱۳۶۲ش.
- نوروزی محمد مسعود، مقدمهای بر فلسفه نماز، انتشارات بین المللی یادآوران.
- نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، ۱۴۰۷ق.
پیوند به بیرون
- ↑ نوروزی، مقدمهای بر فلسفه نماز، انتشارات یادآوران، ص۱۱۶.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به سوره حج، آیه ۴۱؛ سوره بقره، آیه ۳؛ سوره نساء۱۰۳و۱۶۲؛ سوره مائده۶؛ سوره انفال آیات ۲،۳و۴؛ سوره ابراهیم آیه۳۱؛ سوره مومنون آیه ۲؛ سوره نمل آیات ۲و۳.
- ↑ سوره عنکبوت، آیه ۴۵.
- ↑ سوره اعلی، آیه ۱۵و۱۴.
- ↑ سوره بقره، آیه ۴۵.
- ↑ سوره مریم، آیه ۳۱.
- ↑ سوره مریم، آیه ۵۵.
- ↑ نگاه کنید به حر عاملی، وسائل الشيعه، ۱۴۱۲ق، کتاب الصلاه، ج۴، ص۷-۱۰۵؛ محدث نوری، مستدرک الوسائل، ۱۳۶۶ش، ج۳، ص۹-۱۶۶.
- ↑ صحتی سردرودی، «کتابشناسی گزینشی و توصیفی نماز»، ص۴۲.
- ↑ محمدیریشهری، میزان الحکمه، دار الحدیث، ج۵ ص۳۷۰.
- ↑ متقی، کنز العمال، ۱۳۶۴ق، ج۷، ح۱۸۸۵۱.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۲۶۸.
- ↑ مجلسی، روضة المتقین، ۱۴۰۶ق، ج۲، ص۶، ۱۷، ۲۲۰ و۲۸۳.
- ↑ قطب راوندی، شهاب الاخبار، ۱۳۸۸ش، ص۵۹.
- ↑ ابنشعبه، تحت العقول، ۱۳۶۳ش، ص۴۵۵.
- ↑ متقی هندی، کنزالعمال، ج۷، ص۲۷۹، حدیث۱۸۸۷
- ↑ پاینده، نهج الفصاحه، ۱۳۸۷ش، حدیث ۱۵۸۸.
- ↑ پاینده، نهج الفصاحه، ۱۳۸۷ش، ص۲۸۳، حدیث۱۳۴۳؛ مجلسی، بحار الانوار، ۱۳۶۲ش، ج۸۲، ص۱۹۳.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۷.
- ↑ متقی، کنز العمال، ۱۳۶۴ق، ج۷، ح۱۸۸۵۹.
- ↑ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۱۰۳.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۳۶۲ش، ج۸۲، ص۲۳۲.
- ↑ مجلسی، بحار الانوار، ۱۳۶۲ش، ج۸۲، ص۱.
- ↑ متقی، کنز العمال، ۱۳۶۴ق، ج۷، ص۲۹۱.
- ↑ آمدی، غررالحکم، دانشگاه تهران، ص۵۶؛ محمدی ریشهری، میزان الحکمة، دارالحدیث، ج۵، ص۳۶۷.
- ↑ ابوالفتوح رازی، تفسیر ابوالفتوح رازی، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۲۴۸.
- ↑ آمدی، غرر الحکم، دانشگاه تهران، ج۲ ص۱۶۶.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۲۶۳.
- ↑ مجلسی، بحار الانوار، ۱۳۶۲ش، ج۹۸، ص۱۶۸.
- ↑ سوره معارج، آیات ۱۹ - ۲۴.
- ↑ خمینی، رساله توضیح المسائل، ۱۳۹۱ش، ص۱۴۹-۱۷۶.
- ↑ خمینی، رساله توضیح المسائل، ۱۳۹۱ش، ص۱۴۹-۱۷۶.
- ↑ خمینی، رساله توضیح المسائل، ۱۳۹۱ش، ص۱۴۹-۱۷۶.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی (محشی)، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۴۳۳؛ خمینی، توضیح المسائل(محشی)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۵۳۰.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی (محشی)، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۴۳۳؛ خمینی، توضیح المسائل (محشی)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۵۳۱.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی(محشی)، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۵-۲۹؛ خمینی، توضیح المسائل(محشی)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۶۱۴-۶۲۷.
- ↑ خمینی، توضیح المسائل(محشی)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۶۲۸-۶۳۰.
- ↑ خمینی، توضیح المسائل(محشی)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۱۸۵.
- ↑ خمینی، توضیح المسائل(محشی)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۶۵.
- ↑ نگاه کنید به: طباطبایی یزدی، العروة الوثقی (محشی)، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۳۶۲-۳۸۵؛ خمینی، توضیح المسائل(محشی)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۴۸۲-۲۹۷.
- ↑ خمینی، توضیح المسائل(محشی)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۴۴۱و۴۴۲.
- ↑ خمینی، توضیح المسائل(محشی)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۴۳۱.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۴۱۴.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۴۱۴.
- ↑ نگاه کنید به محمدی ریشهری، الصلاة فی الکتاب و السنة، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۴۹-۶۳.
- ↑ نگاه کنید به محمدی ریشهری، الصلاة فی الکتاب و السنة، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۱۴۵-۱۵۰.
- ↑ نگاه کنید به محمدی ریشهری، الصلاة فی الکتاب و السنة، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۱۴۰-۱۴۴.
- ↑ نگاه کنید به قمی، مفاتیح الجنان، بخش تعقیبات نماز، ص۱۲-۱۹.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی (محشی)، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۲۴۴.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی (محشی)، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۲۴۴-۲۴۵.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی (محشی)، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۲۴۶.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار ج۸۲، ص۲۲۴؛ نهج البلاغه، تصحیح صبحی صالح، خطبه ۱۹۹، ص۳۱۶.
- ↑ پاینده، نهج الفصاحه، ص۲۷۹.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۳۶۲ش، ج۷۷، ص۵۸.
- ↑ شیخ صدوق من لایحضره الفقیه،۱۳۶۷ش، ج۱، ص۲۰۶.
- ↑ شیخ صدوق، الامالی، ۱۳۷۶ش، ص۴۸۴.
- ↑ ابنطاووس، فلاح السائل، ۱۴۰۶ق، ص۲۲.
- ↑ ابنطاووس، فلاح السائل، ۱۴۰۶ق، ص۲۲.
- ↑ مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسه، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۰۹.
- ↑ مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۱۰.
- ↑ مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۱۰.
- ↑ مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۱۰.
- ↑ مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۱۰.
- ↑ مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۱۰-۱۱۱.
- ↑ مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۱۱.
- ↑ مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۱۱.
- ↑ مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۱۱.
- ↑ مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۱۲.
- ↑ مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۱۲.
- ↑ مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۱۲.
- ↑ مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۱۲و۱۱۳.
- ↑ مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۱۴.
- ↑ مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۱۴.
- ↑ مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۳۹.
- ↑ مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۱۴۲.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۴.
- ↑ نگاه کنید به مطهری، «فلسفه عبادت»، ص۱۵-۱۷.
- ↑ نهج البلاغه، تصحیح صبحی صالح، کلمات قصار ۲۵۲، ص۵۱۲.
- ↑ راغب اصفهانی، مفردات، ۱۴۱۲ق، ص۴۹۱.
- ↑ سوره ابراهیم، آیه ۴۰.
- ↑ سوره مریم، آیه ۵۵؛ سوره انبیا، آیه ۷۳.
- ↑ سوره طه، آیه ۱۴.
- ↑ سوره آل عمران، آیه۳۹.
- ↑ سوره مریم، آیه ۳۱؛ طباطبایی، المیزان، مؤسسة النشر الاسلامی، ج۱۴، ص۴۷.
- ↑ سوره هود، آیه ۸۷.
- ↑ سوره لقمان، آیه ۱۷.
- ↑ حرعاملی، وسایل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۱۵ و ج۵، ص۲۹۶.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۴۵.
- ↑ باقریان، «بررسی چگونگی نماز در ادیان الهی»، ص۲۱۹.
- ↑ نگاه کنید به: فاطمه، «نگاهی به اشکال مختلف نماز در برخی ادیان الهی».
- ↑ نگاه کنید به «کتابشناسی نماز»، ص۵۷و۵۸.