نماز قضای والدین

نماز قضای والدین به نمازهای واجبی گفته می‌شود که پدر یا مادر در زمان حیات خود به‌جا نیاورده‌اند و پس از مرگ آنان، در مواردی قضای آن بر عهده فرزند قرار می‌گیرد.^[۱] در فقه شیعه، اصل وجوب قضای نماز پدر بر عهده پسر بزرگ‌تر، مورد اتفاق فقیهان دانسته شده است.^[۲] اما درباره اینکه «پسر بزرگ‌تر» به چه کسی گفته می‌شود، میان فقیهان دیدگاه‌هایی وجود دارد. برخی او را بزرگ‌ترین پسری می‌دانند که هنگام مرگ پدر یا مادر زنده است.^[۳] برخی دیگر معتقدند اگر پسر بزرگ‌تر پیش از پدر فوت کند، قضای نماز پدر بر دیگر فرزندان پسر واجب نیست.^[۴]

در وجوب قضای نماز مادر، میان فقیهان اختلاف نظر وجود دارد که به تفاوت مفاد روایات این مسئله بازمی‌گردد.^[۵] برخی فقیهان، از جمله سید ابوالقاسم خویی، قضای نماز مادر را بر فرزند واجب نمی‌دانند.^[۶] در مقابل، برخی دیگر، مانند محقق حلی، شهید اول و سید محمدکاظم یزدی،^[۷] آن را واجب دانسته‌اند.^[۸] امام خمینی^[۹] و سید علی سیستانی^[۱۰] نیز قضای نماز مادر را واجب نمی‌دانند، هرچند برخی از آنان در این مسئله به احتیاط فتوا یا استحباب داده‌اند.^[۱۱] در مقابل، سید علی خامنه‌ای قضای نماز مادر را واجب می‌داند.^[۱۲]

درباره نمازهایی که قضای آنها بر عهده فرزند است نیز میان فقیهان اختلاف نظر وجود دارد. برخی فقیهان، از جمله محقق حلی، شهید اول و شهید ثانی قضای نمازهای ترک‌شده را تنها در صورت غیرعمدی بودن واجب می‌دانند.^[۱۳] این دیدگاه را سید محمدکاظم یزدی^[۱۴] و سید علی سیستانی^[۱۵] نیز پذیرفته‌اند. در مقابل، مشهور فقیهان، از جمله سید ابوالقاسم خوئی^[۱۶] و امام خمینی^[۱۷] قضای نمازهای ترک‌شده به‌صورت عمدی را نیز واجب می‌دانند. دیدگاه دیگری نیز وجوب قضا را به نمازهایی محدود می‌کند که در بیماری منتهی به مرگ ترک شده‌اند.^[۱۸]

قضای نماز والدین لزوماً به معنای خواندن نماز توسط پسر بزرگ‌تر نیست و در برخی دیدگاه‌ها می‌توان فرد دیگری را برای انجام آن اجیر کرد.^[۱۹] همچنین، در برخی شرایط، انجام رایگان نماز قضا توسط فرد دیگر یا اجرای وصیت متوفی برای قضای نماز، تکلیف فرزند را ساقط می‌کند.^[۲۰] بنابر فتوای سید علی سیستانی، در صورتی که فرزند به دلیل خاصی از ارث محروم باشد، قضای نماز بر او واجب نیست.^[۲۱] همچنین، فرزند نابالغِ ممیز، در صورت توانایی انجام صحیح نماز، می‌تواند نماز قضای والدین را به‌جا آورد.^[۲۲]

احکام روزه قضای والدین در برخی جهات با نماز مشابه است هرچند برخی همچون سید علی سیستانی پرداخت یک مُد غذا (حدود ۷۵۰ گرم) را بجای آن کافی می‌دانند.^[۲۳]

پانویس

↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۹۹؛ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۱۳۶؛ خوئی، موسوعة الامام خوئی، ۱۴۱۸ق، ج۱۶، ص۲۶۳.
↑ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۱۳۶؛ خوئی، موسوعة الامام خوئی، ۱۴۱۸ق، ج۱۶، ص۲۶۳.
↑ خامنه‌ای، رساله آموزشی (عبادات)، انتشارات اسلامی، ص۲۲۷.
↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۱۰۳؛ امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۳۸.
↑ نگاه کنید به خویی، موسوعة الامام خوئی، ۱۴۱۸ق، ج۱۶، ص۲۶۳.
↑ خویی، موسوعة الامام خوئی، ۱۴۱۸ق، ج۱۶، ص۲۶۴.
↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۹۹.
↑ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۱۳۶.
↑ امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۳۷.
↑ منهاج الصالحین، ۱۴۴۳ق، ج۱، ص۲۲۳.
↑ امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۳۷؛ حسینی سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۴۳ق، ج۱، ص۲۲۳.
↑ خامنه‌ای، «نماز قضا، نماز استیجاری، نماز قضای پدر و مادر»، وبسایت خامنه‌ای.
↑ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۱۳۸.
↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۹۹.
↑ حسینی سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۴۳ق، ج۱، ص۲۲۳.
↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۹۹.
↑ امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۳۷.
↑ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۱۳۸.
↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۱۰۵؛ امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۳۸.
↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص ۱۰۲ و ۱۰۵.
↑ حسینی سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۴۳ق، ج۱، ص۲۲۳.
↑ گلپایگانی، احکام اموات، ۱۴۱۲ق، ص۱۲۳.
↑ حسینی سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۴۳ق، ج۱، ص۳۰۵.

منابع

امام خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیلة، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار الامام الخمینی، ۱۳۹۲ش.
طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی، قم، مؤسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، ۱۴۲۱ق.
خوئی، سید ابوالقاسم، موسوعة الامام الخوئی، قم، مؤسسة احیاء آثار الامام الخوئی، ۱۴۱۸ق.
حکیم، سید محسن، مستمسک العروة الوثقی، قم، دار التفسیر، ۱۳۷۴ش.
حسینی سیستانی، سید علی، منهاج الصالحین، مکتب آیةالله السیستانی، ۱۴۴۳ق.
خامنه‌ای، سید علی، «نماز قضا، نماز استیجاری، نماز قضای پدر و مادر»، وبسایت خامنه‌ای، تاریخ انتشار: ۴ شهریور ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۱۵ خرداد ۱۴۰۲ش.
گلپایگانی، محمدرضا، احکام اموات، گرد اورنده: محمدباقر حسينى زفره‌اى، ناشر: دار القرآن الكريم‌، چاپ اول ۱۴۱۲ق.

[1] طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۹۹؛ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۱۳۶؛ خوئی، موسوعة الامام خوئی، ۱۴۱۸ق، ج۱۶، ص۲۶۳.

[2] حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۱۳۶؛ خوئی، موسوعة الامام خوئی، ۱۴۱۸ق، ج۱۶، ص۲۶۳.

[3] خامنه‌ای، رساله آموزشی (عبادات)، انتشارات اسلامی، ص۲۲۷.

[4] طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۱۰۳؛ امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۳۸.

[5] نگاه کنید به خویی، موسوعة الامام خوئی، ۱۴۱۸ق، ج۱۶، ص۲۶۳.

[6] خویی، موسوعة الامام خوئی، ۱۴۱۸ق، ج۱۶، ص۲۶۴.

[7] طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۹۹.

[8] حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۱۳۶.

[9] امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۳۷.

[10] منهاج الصالحین، ۱۴۴۳ق، ج۱، ص۲۲۳.

[11] امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۳۷؛ حسینی سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۴۳ق، ج۱، ص۲۲۳.

[12] خامنه‌ای، «نماز قضا، نماز استیجاری، نماز قضای پدر و مادر»، وبسایت خامنه‌ای.

[13] حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۱۳۸.

[14] طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۹۹.

[15] حسینی سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۴۳ق، ج۱، ص۲۲۳.

[16] طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۹۹.

[17] امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۳۷.

[18] حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۱۳۸.

[19] طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۱۰۵؛ امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۳۸.

[20] طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص ۱۰۲ و ۱۰۵.

[21] حسینی سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۴۳ق، ج۱، ص۲۲۳.

[22] گلپایگانی، احکام اموات، ۱۴۱۲ق، ص۱۲۳.

[23] حسینی سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۴۳ق، ج۱، ص۳۰۵.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]