مقاله قابل قبول
شناسه ناقص

لقطه

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

لُقَطه مالِ پیدا شده‌ای است که مالک آن معلوم نباشد. فقها به خودداری از برداشتن مال پیداشده، سفارش کرده‌اند، ولی اگر کسی مال باارزشی یافت و آن را برداشت، باید در اماکن عمومی، پیدا شدن آن را اعلام کند تا مالک را بیابد و اگر مالک پیدا نشد، یابنده باید از طرف وی، آن مال را صدقه دهد.

مفهوم‌شناسی

لقطه به مال گم‌شده‌ای گفته می‌شود که پیدا شده و مالک آن معلوم نیست.[۱] لغت‌شناسان آن را به چیزی که از زمین برداشته می‌شود، معنا نمودند.[۲] در علم فقه، فصلی با عنوان لقطه قرار دارد.[۳]

نهی از برداشتن لقطه

فقها برداشتن لقطه را مکروه شمرده[۴] و این حکم را برگرفته از روایات دانسته‌اند.[۵] امام صادق(ع) فرمودند: آنچه پیدا کرده‌ای را بر ندار؛ زیرا اگر مردم آن را رها کنند، صاحبش آمده و آن را برمی‌دارد.[۶] در روایتی دیگر، از ایشان درباره مالی که پیدا شده سؤال شد، حضرت فرمود: «آن را بر ندارید».[۷]

حکم شرعی لقطه

مراجع تقلید بر اساس روایاتی[۸] معتقدند اگر کسی چیزی را پیدا کرد و برداشت و نشانه‌ای نداشت که بتوان از روی آن صاحبش را یافت، باید آن را از طرف صاحبش صدقه دهد.[۹] اما اگر مال پیدا شده نشانه‌ای داشت که بتوان مالکش را یافت:

  1. ارزش آن از یک درهم شرعی(حدود ۲.۵ گرم نقره) کمتر است؛ می‌تواند آن را برای خود بردارد.[۱۰]
  2. ارزش آن از یک درهم شرعی بیشتر است؛ باید جهت یافتن مالکش در اماکن عمومی اعلان نماید.

اگر صاحبش پیدا نشد، بین سه چیز مخیّر است:

  • آن را برای خود بردارد.
  • آن را برای صاحبش نگه دارد تا هر وقت پیدا شد به او بدهد.
  • آن را از طرف صاحبش صدقه دهد.[۱۱]

چگونگی اعلان لقطه

از نظر فقها کسی که چیزی را پیدا کرده و در پی صاحبش است، اگر از همان روز تا یک هفته روزی یک مرتبه و بعد از آن، تا یک سال هفته‌ای یک مرتبه در محل اجتماع مردم اعلان کند، کافی است.[۱۲] البته اگر در بین سال، از پیدا شدن صاحبش مأیوس شود، باید آن را صدقه دهد.[۱۳]

لقطه فاسد شدنی

در رساله مراجع تقلید آمده اگر «لقطه» از چیزهای فاسد شدنی -مثل غذا و میوه- است، چنانچه از روی نشانه‌ها -مثلا ارزش کم آن- انسان بداند که مالکش تمایلی به آن نداشته و از آن اعراض نموده است، استفاده آن اشکالی ندارد؛[۱۴] ولی اگر چنین نباشد باید تا مدتی که فاسد نمی‌شود، آن را نگه دارد، اگر مالکش پیدا نشد، می‌تواند آن را فروخته یا خودش مصرف کند. سپس به دنبال صاحبش بگردد تا پولش را به او دهد و اگر پیدا نشد، از طرف او صدقه دهد.[۱۵]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. طوسی، الوسیلة إلی نیل الفضیلة، ۱۴۰۸ق، ص۲۷۷؛ امام خمینی، تحریر الوسیلة،‌ دار العلم، ج۲، ص۲۲۱.
  2. فراهیدی، کتاب العین، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۱۰۰؛ صاحب بن عباد، المحیط فی اللغة، ۱۴۱۴ق، ج۵، ص۳۲۴.
  3. مشکینی، مصطلحات الفقه، ص۴۵۵.
  4. علامه حلّی، تذکرة الفقهاء، ۱۴۱۴ق، ج۱۷، ص۱۶۷؛ امام خمینی، تحریر الوسیلة،‌ دار العلم، ج‌۲، ص۲۲۵، م۵.
  5. بحرانی، الحدائق الناضرة، ۱۴۰۵ق، ج۱۷، ص۳۵۴؛ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۰۹ق، ج۲۵، ص۴۳۹.
  6. طوسی، تهذیب الأحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۳۹۰، ح۱۱۶۶؛ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۰۹ق، ج۲۵، ص۴۳۹، ح۳۲۲۹۷.
  7. طوسی، الاستبصار، ۱۳۹۰ق، ج۳، ص۶۹، ح۲۲۹. حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۰۹ق، ج۲۵، ص۴۴۲، ح۳۲۳۰۸.
  8. حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۰۹ق، ج۲۵، ص۴۴۱.
  9. امام خمینی، توضیح المسائل (محشی)، ۱۴۲۴ق، ج‌۲، ص۵۵۴، م۲۵۶۴.
  10. امام خمینی، تحریر الوسیلة،‌ دار العلم، ج‌۲، ص۲۲۵، م۶.
  11. امام خمینی، توضیح المسائل (محشی)، ۱۴۲۴ق، ج‌۲، ص۵۵۴، م۲۵۶۶؛ تحریر الوسیلة،‌ دار العلم، ج‌۲، ص۲۲۵، م۶.
  12. امام خمینی، توضیح المسائل (محشی)، ۱۴۲۴ق، ج‌۲، ص۵۵۴، م۲۵۶۶.
  13. امام خمینی، توضیح المسائل (محشی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۵۶۰، م۲۵۷۲.
  14. امامی، حقوق مدنی، انتشارات اسلامیة٬ ج ۱، ص۱۴۳.
  15. امام خمینی، توضیح المسائل (محشی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۵۶۳، م۲۵۷۹.

منابع

  • امام خمینی، سید روح‌اللّٰه، تحریر الوسیلة،‌ قم، دار العلم، اول، بی‌تا.
  • امام خمینی، سید روح‌الله، توضیح المسائل (محشی)، (همراه با فتاوای فقهای بزرگ)، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۲۴ق.
  • امامی، سید حسن، حقوق مدنی، تهران، انتشارات اسلامیة، بی‌تا.
  • بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، قم، دفتر انتشارات اسلامی، اول، ۱۴۰۵ق.
  • حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، اول، ۱۴۰۹ق.
  • حلّی، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدی، تذکرة الفقهاء، قم، مؤسسه آل البیت(ع)،اول، ۱۴۱۴ق.
  • سعدی ابوجیب، القاموس الفقهی لغة و اصطلاحا،‌ دمشق، دار الفکر، دوم، ۱۴۰۸ق.
  • صاحب بن عباد،اسماعیل بن عباد، المحیط فی اللغة، بیروت، عالم الکتاب، اول، ۱۴۱۴ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، الاستبصار،‌ تهران، دار الکتب الإسلامیة، اول، ۱۳۹۰ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام،‌ تهران، دار الکتب الإسلامیة، چهارم، ۱۴۰۷ق.
  • طوسی، محمد بن علی، الوسیلة إلی نیل الفضیلة، قم، انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، اول، ۱۴۰۸ق.
  • فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، قم، نشر هجرت، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.
  • مشکینی، میرزا علی، مصطلحات الفقه، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.