 | |
| شماره سوره | ۹۷ |
|---|---|
| جزء | ۳۰ |
| نزول | |
| ترتیب نزول | ۲۵ |
| مکی/مدنی | مکی |
| اطلاعات آماری | |
| تعداد آیات | ۵ |
| تعداد کلمات | ۳۰ |
| تعداد حروف | ۱۱۴ |
سوره قدر یا سوره انا انزلنا (سوره ۹۷ قرآن) از سوره‌های مکی قرآن است و در جزء ۳۰ قرار دارد. نام آن از آیات ابتدایی گرفته شده که به نزول قرآن در شب قدر و اهمیت این شب اشاره دارد. این سوره از عظمت، فضیلت و برکات شب قدر و نزول فرشتگان در این شب سخن می‌گوید. شیعیان از محتوای آن، به ضرورت وجود امام معصوم تا روز قیامت استدلال می‌کنند.
خواندن این سوره در نمازهای یومیه، برخی نمازهای مستحب و نیز هزار بار در شب بیست و سوم ماه رمضان سفارش شده است. در فضیلت آن آمده: بهترین سوره پس از سوره فاتحه در نمازهای فریضه، سوره‌های قدر و توحید هستند.
سوره قدر از سوره‌های مکی و بیست‌وپنجمین سوره در ترتیب نزول است و در چینش کنونی مُصحَف، نودوهفتمین سوره قرآن به شمار می‌رود. این سوره در جزء ۳۰ قرار دارد.[۱] برخی مفسران با استناد به روایاتی، احتمال نزول آن در مدینه را مطرح کرده‌اند؛ براساس این روایات، پس از رؤیای پیامبر(ص) درباره بالا رفتن بنی‌امیه بر منبر او و اندوهگین شدن ایشان، این سوره برای تسلای پیامبر نازل شد.[۲]
نام سوره به موضوع نزول قرآن در شب قدر اشاره دارد و «انا انزلنا» نیز به‌دلیل آغاز شدن سوره با این عبارت، از نام‌های آن است.[۳] این سوره ۵ آیه، ۳۰ کلمه و ۱۱۴ حرف دارد و از سوره‌های کوچک قرآن و از گروه «اوساط» در سوره‌های مفصلات است.[۴]
به گفته پژوهشگران قرآنی، محتوای کلی سوره قدر درباره نزول قرآن در شب قدر، بیان عظمت شب قدر، نزول فرشتگان و رقم زدن سرنوشت انسان‌ها و اشاره به برکات این شب است.[۵]
درباره شأن نزول سوره قدر آمده است روزی پیامبر(ص) داستان مردی از بنی‌اسرائیل را برای اصحاب خود حکایت کرد که هزار ماه در راه خدا لباس رزم پوشیده بود. اصحاب از این داستان اظهار شگفتی کردند و پس از آن خدا سوره قدر را نازل کرد که احیای شب قدر از هزار ماه پوشیدن لباس رزم در راه خدا برتر است.[۶]
براساس روایات نقل‌شده از پیامبر(ص) و امامان(ع) در کتاب الکافی، فرشتگان الهی در شب قدر بر جانشینان پیامبر(ص)، یعنی امامان شیعه، نازل می‌شوند.[۷] بر پایه این روایات، نزول فرشتگان به دوران حیات پیامبر(ص) محدود نیست و پس از رحلت او نیز ادامه دارد.[۸] شیعیان با استناد به سوره قدر، بر وجود و حیات امام مهدی(عج) استدلال می‌کنند؛ زیرا نزول فرشتگان در شب قدر را مستلزم وجود حجت الهی در هر زمان می‌دانند. براساس این استدلال، زمین هیچ‌گاه از امام معصوم خالی نیست و وجود او تا روز قیامت ضرورت دارد.[۹]
علامه طباطبایی درباره عبارت «تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ» در آیه ۴ سوره قدر، دو احتمال مطرح کرده است: نخست، «امر» به معنای عالم امر است که در این صورت، فرشتگان و روح به اذن پروردگار نازل می‌شوند و اوامر الهی را اجرا می‌کنند؛ دوم، «امر» به معنای حوادث آینده است که براساس آن، فرشتگان و روح برای تدبیر و تنظیم امور و حوادث آینده نازل می‌شوند.[۱۰] ابن‌عربی عبارت «مِنْ كُلِّ أَمْرٍ» را به معرفت وجود و هستی، ذات و صفات، خواص، احکام، احوال، تدبیر و تسخیر همه اشیا تفسیر کرده است.[۱۱]
درباره معنای «روح» در این آیه، سه دیدگاه مطرح شده است: نخست، مراد جبرئیل(ع)، فرشته وحی است؛ دوم، منظور وحی الهی است که به آیه «وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِنْ أَمْرِنَا» استناد می‌کند؛ و سوم، روح موجودی بزرگ‌تر و برتر از فرشتگان است که این دیدگاه بر روایتی از امام صادق(ع) تکیه دارد.[۱۲]
برخی فقها با استناد به آیه «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ»، شب قدر را در سراسر جهان یک شب واحد می‌دانند و رؤیت هلال در یک منطقه را برای مناطق دیگر نیز معتبر می‌شمارند؛ زیرا تعیین سرنوشت انسان‌ها در این شب با تعدد آن سازگار نیست.[نیازمند منبع] در مقابل، برخی معتقدند آیه تنها بر نزول قرآن در شب قدر دلالت دارد و درباره واحد یا متعدد بودن آن حکمی بیان نمی‌کند.[۱۳]
در برخی منابع فقهی، خواندن سوره قدر در رکعت اول و سوره توحید در رکعت دوم نماز مستحب است؛ همچنین نمازگزار می‌تواند پس از آغاز سوره‌ای دیگر، آن را رها کند و این دو سوره را بخواند تا پاداش کامل را دریافت کند.[۱۴] در نماز حضرت رسول(ص)، سوره قدر پس از حمد در هر رکعت پانزده بار خوانده می‌شود.[۱۵] در نماز حضرت فاطمه(س)، در رکعت اول پس از حمد سوره قدر و در رکعت دوم سوره توحید، هرکدام صد بار قرائت می‌شود.[۱۶] در نماز وحشت، رکعت اول شامل حمد و آیت‌الکرسی است و در رکعت دوم پس از حمد، سوره قدر ده بار خوانده می‌شود.[۱۷] در نماز اول ماه نیز در رکعت اول پس از حمد، سوره توحید و در رکعت دوم سوره قدر، هرکدام سی بار قرائت می‌شود. [۱۸]
در روایات، فضیلت‌های متعددی برای قرائت سوره قدر بیان شده است. براساس روایتی از امام صادق(ع)، خواندن این سوره در نمازهای واجب موجب آمرزش گناهان می‌شود.[۱۹] همچنین در روایتی منسوب به امام جواد(ع) آمده است که قرائت سوره قدر ۷۶ بار در شبانه‌روز، در زمان‌های مشخص، ثواب‌هایی از جمله آفرینش هزار فرشته برای ثبت پاداش اعمال به مدت ۳۶۰ هزار سال و استغفار فرشتگان به مدت دو هزار سال را در پی دارد.[۲۰]
همچنین قرائت سوره قدر هزار بار در شب بیست‌وسوم ماه رمضان توصیه شده است.[۲۱] براساس روایتی منقول از امام رضا(ع)، خواندن این سوره هفت بار در کنار قبر مؤمن، موجب آمرزش خواننده و فرد درگذشته می‌شود.[۲۲] افزون‌بر این، سوره قدر در برخی روایات از موارد مرتبط با اسم اعظم در قرآن دانسته شده است.[۲۳]
﴿إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ ١ وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ ٢ لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ ٣ تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ ٤ سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ ٥﴾
﴿ما [قرآن را] در شب قدر نازل کردیم ١ و از شب قدر چه آگاهت کرد ٢ شب قدر از هزار ماه ارجمندتر است ٣ در آن [شب] فرشتگان با روح به فرمان پروردگارشان برای هر کاری [که مقرر شده است] فرود آیند ٤ [آن شب] تا دم صبح صلح و سلام است ٥﴾
| سوره پیشین: سوره علق |
سوره قدر سوره‌های مکی • سوره‌های مدنی |
سوره پسین: سوره بینه |
|
۱.فاتحه ۲.بقره ۳.آل‌عمران ۴.نساء ۵.مائده ۶.انعام ۷.اعراف ۸.انفال ۹.توبه ۱۰.یونس ۱۱.هود ۱۲.یوسف ۱۳.رعد ۱۴.ابراهیم ۱۵.حجر ۱۶.نحل ۱۷.اسراء ۱۸.کهف ۱۹.مریم ۲۰.طه ۲۱.انبیاء ۲۲.حج ۲۳.مؤمنون ۲۴.نور ۲۵.فرقان ۲۶.شعراء ۲۷.نمل ۲۸.قصص ۲۹.عنکبوت ۳۰.روم ۳۱.لقمان ۳۲.سجده ۳۳.احزاب ۳۴.سبأ ۳۵.فاطر ۳۶.یس ۳۷.صافات ۳۸.ص ۳۹.زمر ۴۰.غافر ۴۱.فصلت ۴۲.شوری ۴۳.زخرف ۴۴.دخان ۴۵.جاثیه ۴۶.احقاف ۴۷.محمد ۴۸.فتح ۴۹.حجرات ۵۰.ق ۵۱.ذاریات ۵۲.طور ۵۳.نجم ۵۴.قمر ۵۵.الرحمن ۵۶.واقعه ۵۷.حدید ۵۸.مجادله ۵۹.حشر ۶۰.ممتحنه ۶۱.صف ۶۲.جمعه ۶۳.منافقون ۶۴.تغابن ۶۵.طلاق ۶۶.تحریم ۶۷.ملک ۶۸.قلم ۶۹.حاقه ۷۰.معارج ۷۱.نوح ۷۲.جن ۷۳.مزمل ۷۴.مدثر ۷۵.قیامه ۷۶.انسان ۷۷.مرسلات ۷۸.نبأ ۷۹.نازعات ۸۰.عبس ۸۱.تکویر ۸۲.انفطار ۸۳.مطففین ۸۴.انشقاق ۸۵.بروج ۸۶.طارق ۸۷.اعلی ۸۸.غاشیه ۸۹.فجر ۹۰.بلد ۹۱.شمس ۹۲.لیل ۹۳.ضحی ۹۴.شرح ۹۵.تین ۹۶.علق ۹۷.قدر ۹۸.بینه ۹۹.زلزله ۱۰۰.عادیات ۱۰۱.قارعه ۱۰۲.تکاثر ۱۰۳.عصر ۱۰۴.همزه ۱۰۵.فیل ۱۰۶.قریش ۱۰۷.ماعون ۱۰۸.کوثر ۱۰۹.کافرون ۱۱۰.نصر ۱۱۱.مسد ۱۱۲.اخلاص ۱۱۳.فلق ۱۱۴.ناس | ||
| تقسیمات قرآن |
| ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| صفات سورهها و آیات | |||||||
| ترجمه قرآن |
| ||||||
| تفسیر قرآن |
| ||||||
| علوم قرآن | تجوید • اعجاز قرآن • قرائت • اصالت قرآن • اعجاز عددی قرآن • اعجاز علمی قرآن • نظریه صرفه • غریب القرآن • اسباب نزول • فضائل سور • نزول قرآن • تمثیلات قرآنی • شفابخشی قرآن • اختلاف قرائت ← علوم قرآنی | ||||||
| دانشنامهها و فرهنگها | |||||||
| آیینها | |||||||
| وابسته | مصحف • مصحف علی • مصحف عثمانی • وحی • تلاوت قرآن • ثقلین • جری و انطباق • قرآن و علم • انقطاع وحی • ثقل اکبر • باطن قرآن • نظریه خلق قرآن • فهرست سوره‌های قرآن • فهرست اعلام قرآنی • فصل الخطاب • صیانة القرآن من التحریف • قرآنسوزی • حفظ قرآن • نمایشگاه بینالمللی قرآن کریم • محفل (برنامه تلویزیونی) • درسهایی از قرآن (برنامه تلویزیونی) • خبرگزاری ایکنا • دارالقرآن • تفأل به قرآن • مصحف مشهد رضوی • مصحف صنعای ۱ • قرآن‌پژوهی • تفقه در دین • مهدی خواجهپیری | ||||||
| مفصلات طوال | |
|---|---|
| مفصلات میانه | |
| مفصلات کوتاه | |
