اشراط الساعة
| مرگ | |
|---|---|
| احتضار • عزرائیل • غسل میت • کفن • نماز میت • تدفین • شهادت | |
| برزخ | |
| شب اول قبر • سؤال قبر • نکیر و منکر • حیات برزخی • بدن برزخی | |
| قیامت | |
| اسرافیل • معاد جسمانی • نفخ صور • نامه اعمال • صراط • صحرای محشر • اصحاب یمین • اصحاب شمال | |
| بهشت | |
| درهای بهشت • حور العین • غلمان • رضوان • نعمت‌های بهشت | |
| جهنم | |
| درهای جهنم • درکات جهنم • زقوم • اسفل سافلین • هاویه • جحیم • غساق | |
| مفاهیم وابسته | |
| شفاعت • تجسم اعمال • رقیب و عتید • تناسخ • رجعت • روح • باقیات صالحات | |
اَشراطُ السّاعه اصطلاحی برای نشانه‌ها و حوادثی است که بر فرارسیدن[۱] یا نزدیک‌شدن قیامت[۲] دلالت دارند. برخی مفسران، این اصطلاح را به‌معنای دلایل آشکارکننده قیامت نیز دانسته‌اند.[۳]
تعبیر اشراط الساعه یک‌بار در قرآن و در آیه ۱۸ سوره محمد به کار رفته است. علامه طباطبایی، ظهور پیامبر(ص)، شق القمر و نزول قرآن را از مصادیق احتمالی این نشانه‌ها دانسته است.[۴] قرآن همچنین از حوادثی مانند پراکنده‌شدن و فروریختن ستارگان،[۵] خاموش‌شدن خورشید و ستارگان،[۶] شکافته و منبسط‌شدن زمین و بیرون‌ریختن آنچه در درون دارد،[۷] لرزیدن زمین با سخت‌ترین لرزه‌ها،[۸] بازگوکردن خبرهای زمین به فرمان خداوند،[۹] به‌هم‌پیوستن دریاها و شکافته‌شدن قبرها،[۱۰] جابه‌جاشدن کوه‌ها و به هوا رفتن آن‌ها،[۱۱] پراکنده‌شدن مردم مانند پروانگان،[۱۲] سخن گفته است. برخی پژوهشگران، هدف بیان این نشانه‌ها را بیدارکردن غافلان و تشویق آنان به توبه دانسته‌اند؛[۱۳] گروهی دیگر، آن‌ها را پاسخی به پرسش‌های مسلمانان درباره قیامت شمرده‌اند.[۱۴]
در منابع روایی شیعه، طلوع خورشید از مغرب، خروج دجال و یأجوج و مأجوج، ظهور دابة الارض، فرودآمدن حضرت عیسی و آتشی که مردم را به سوی محشر می‌راند، از نشانه‌های قیامت معرفی شده‌اند.[۱۵] همچنین از قیام حضرت مهدی(عج) به‌عنوان یکی از این نشانه‌ها یاد شده است.[۱۶] در برخی روایات، رواج فسادهایی مانند ترک نماز، رشوه، ربا و زنا نیز از نشانه‌های قیامت شمرده شده است.[۱۷] برخی منابع، نشانه‌های ظهور حضرت مهدی(عج) را با نشانه‌های قیامت مرتبط دانسته‌اند.[۱۸]
در انجیل مرقس و متی نیز نشانه‌هایی از پایان جهان، از جمله تاریک‌شدن خورشید، فروریختن ستارگان، متزلزل شدن قوای افلاک، خروش دریاها، جنگ میان ملت‌ها، قحطی، آشوب، کشتن برادر به دست برادر و پدر به دست فرزند، شورش فرزندان علیه والدین و ظهور دجال ذکر شده است.[۱۹]
از آثار مستقل درباره اشراط الساعه می‌توان به کتاب اشراط الساعه نوشته عابدین ترودی‌لاجیمی،[۲۰] کتاب أشراط الساعة نوشته جعفر حسن عتریسی[۲۱] و کتاب موسوعة أحاديث الفتن و أشراط الساعة نوشته سعید همام عبدالرحیم[۲۲] اشاره کرد.
پانویس
- ↑ راغب اصفهانی، مفردات الفاظ قرآن، ۱۹۸۶م، ص۳۷۹؛ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳۹۳ق–۱۹۷۳م، ج۱۸، ص۲۳۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۱، ص۴۴۹.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۲۸، ص۶۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق–۱۹۷۳م، ج۱۸، ص۲۳۶.
- ↑ قرآن کریم، سوره انفطار، آیات ۱–۲.
- ↑ قرآن کریم، سوره تکویر، آیات ۱–۲.
- ↑ قرآن کریم، سوره انشقاق، آیات ۳–۵؛ سوره فجر، آیه ۲۱.
- ↑ قرآن کریم، سوره زلزال، آیات ۱–۲.
- ↑ قرآن کریم، سوره زلزال، آیات ۴–۵.
- ↑ قرآن کریم، سوره انفطار، آیات ۳–۵.
- ↑ قرآن کریم، سوره تکویر، آیه ۳؛ سوره قارعه، آیه ۵.
- ↑ قرآن کریم، سوره قارعه، آیه ۴.
- ↑ ابن‌حجر عسقلانی، فتح الباری شرح صحیح البخاری، بی‌تا، ج۱۱، ص ۳۵۰؛ به نقل از اصغری، اشراط الساعه در دانشنامه کلام اسلامی، ج۱، ص ۴۷.
- ↑ گذشته، اشراط الساعه در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج ۹، ص ۱۹.
- ↑ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ص۴۳۱-۴۳۲.
- ↑ صدوق، کمال‌الدین و تمام النعمة، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۴۰۳.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۳۰۴–۳۰۸؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۶، ص ۳۰۹.
- ↑ سلیمیان، فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۴۴۸.
- ↑ انجیل مرقس، باب ۱۳؛ انجیل متی، ارجاع دقیق نیازمند بررسی نسخه اصلی است.
- ↑ اشراط الساعه خانه کتاب و ادبیات ایران.
- ↑ أشراط الساعة کتابخانه دیجیتال نور.
- ↑ موسوعة أحاديث الفتن و أشراط الساعة کتابخانه دیجیتال نور.
منابع
- ابن‌حجر عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری شرح صحیح البخاری، بیروت، دارالمعرفه، بی‌تا.
- ابن‌حنبل، احمد بن محمد، مسند الإمام أحمد بن حنبل، استانبول، بی‌نا، ۱۴۰۱ق.
- ابن‌ماجه، محمد بن یزید، سنن الحافظ أبی عبد الله محمد بن یزید القزوینی، إبن ماجة، ستانبول، بی‌نا، ۱۴۰۱ق.
- خدامراد، سلیمان، فرهنگ‌نامه مهدویت، بنياد فرهنگي حضرت مهدي موعود (عج).
- دارمی، عبدالله بن عبدالرحمن، سنن الدارمی، استانبول، بی‌نا، ۱۴۰۱ق.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، استانبول، ۱۹۸۶م.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، اَلخِصال، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم جامعهٔ مدرسین، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، کمال‌الدین و تمام النعمة، انتشارات اسلامیه، تهران، ۱۳۹۵ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، الغیبه للحجه، تصحیح: عبادالله طهرانی و علی‌احمد ناصح، قم، دار المعارف الاسلامیه، ۱۴۱۱ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۳۹۳ق-۱۹۷۳م.
- مجلسی، محمدباقر، بِحارُ الاَنوارِ الجامعةُ لِدُرَرِ اَخبارِ الاَئمةِ الاَطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- فخرالدین رازی، محمد بن عمر، اَلتَّفسیرُ الکبیر، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تصحیح: طیب موسوی جزایری، قم، دارالکتب، ۱۴۰۴ق.
- قشیری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، به کوشش عبدالباقی محمد فؤاد، قاهره، دار الحدیث، ۱۴۱۲ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۷۴ش.
- ER; The International Standard Bible Encyclopedia, New York, 1979.