جدال احسن
جِدال اَحسَن، به گفتوگویی گفته میشود که هدف آن اثبات حقیقت و هدایت طرف مقابل، بدون دشمنی یا خصومت است.[۱] این نوع جدال، نشانه ثبات ایمان و سعهصدر فرد دانسته میشود و در مقابل آن جدال مذموم است[۲] که ریشه در رذائل نفسانی مانند غضب یا طمع دارد.
جدال احسن برای الزام مخالف به پذیرش حق بهکار میرود، اما جدال مذموم در جهت تثبیت باطل و نادیدهگرفتن حقیقت انجام میگیرد.[۳] براساس دیدگاهی دیگر، جدال احسن گفتوگویی است که در چارچوب قواعد مورد پذیرش طرفین، با روشهای علمی و با هدف کشف حقیقت صورت میگیرد، بهگونهای که رد آن برای طرف مقابل دشوار شود.[۴]
آیه وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ، بهعنوان اصل قرآنی جدال احسن شناخته میشود.[۵] این آیه، همراه با آیه ۴۶ سوره عنکبوت، دعوت به بهرهگیری از شیوههای اخلاقی در گفتوگو تفسیر شده است. مفسران برای تحقق جدال احسن، معیارهایی همچون رعایت ادب،[۶] استفاده از دلایل معتبر[۷] مانند آیات قرآن و براهین قطعی،[۸] قصد کشف حقیقت[۹] و تناسب استدلال با سطح فهم مخاطب[۱۰] را برشمردهاند. علامه طباطبایی علاقه دو طرف به کشف حقیقت را شرط اصلی تحقق آن دانسته است.[۱۱]
در روایات، جدال احسن به مجادله با آیات قرآن تفسیر شده[۱۲] و سیره امامان شیعه نیز بر رعایت این شیوه در مناظرات دلالت دارد.[۱۳]
به گفته پژوهشگران، جدال احسن هم در دعوت غیرمسلمانان به اسلام و پاسخ به شبهات اعتقادی کاربرد دارد و هم در حل اختلافهای علمی و دستیابی به نتایج مشترک در مسائل اجتهادی.[۱۴] تقویت تفاهم اجتماعی، دفاع از باورها و گسترش ارتباطات فرهنگی از دیگر کارکردهای آن دانسته شده است.[۱۵]
پانویس
- ↑ ابنسینا، منطق الشفاء، ۱۴۰۴ق، ج۳، ص۱۵-۱۶؛ مجتبوی، علم اخلاق اسلامی، ۱۳۷۷ش، ج۳، ۳۷۸.
- ↑ مجتبوی، علم اخلاق اسلامی، ۱۳۷۷ش، ج۳، ۳۷۸.
- ↑ ملاصدرا، منطق نوین، ۱۳۶۲ق، ص۶۷۶.
- ↑ اسدعلیزاده، «اصول و روشهای مناظره (جدال احسن)»، ص۷۰.
- ↑ نگاه کنید به مظفر، شرح منطق مظفر، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۳۲۸؛ مظفر، دلائل الصدق، ۱۴۲۲ق، مقدمه، ص۱۱؛ عباسیمقدم و فلاح مرقی، «معناشناسی و ملاکشناسی جدال احسن قرآنی»، ص۴۹.
- ↑ طوسی، التبیان، دار احیاء التراث العربی، ج۶، ص۴۴۰.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۲۰، ص۲۸۷.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۶۰۵.
- ↑ پانیپتی، التفسیر مظهری، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۳۹۰؛ مغنیه، تفسیر کاشف، ۱۴۲۴ق، ج۴، ص۵۶۵.
- ↑ حقی برسوی، تفسیر روح البیان، دار الفکر، ج۵، ص۹۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۲، ص۳۷۱-۳۷۲ و ج۱۶، ص۱۳۸.
- ↑ حویزی، تفسیر نورالثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۹۵.
- ↑ جلائی نوبری، «جدال احسن از دیدگاه امام رضا(ع)»، ص۱۳۵.
- ↑ جلائی نوبری، «جدال احسن از دیدگاه امام رضا(ع)»، ص۱۳۴.
- ↑ اسدعلیزاده، «اصول و روشهای مناظره (جدال احسن)»، ص۷۵.
منابع
- ابنسینا، حسین بن عبدالله، منطق الشفاء، تحقیق: جمعی از محققان، قم، کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.
- مجتبوی، سید جلال الدین، علم اخلاق اسلامی، تهران، انتشارات حکمت، چاپ چهارم، ۱۳۷۷ش.
- اسدعلیزاده، اکبر، «اصول و روشهای مناظره (جدال احسن)»، در نشریه مبلغان، شماره۱۸۹، ۱۳۹۴ش.
- پانیپتی، ثناءالله، تفسیر مظهری، کویته پاکستان، مکتبه رشدیه، ۱۴۱۲ق.
- جلائی نوبری، حسین، «جدال احسن از دیدگاه امام رضا(ع)»، در نشریه مطالعات راهبردی انسانی و اسلامی، شماره۲۵، ۱۳۹۹ش.
- حقی برسوی، اسماعیل، تفسیر روح البیان، بیروت، دارالفکر، بیتا.
- حویزی، عبدعلی، تفسیر نورالثقلین، تصحیح: هاشم رسولی، قم، اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه العلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تصحیح: فضلالله یزدی، هاشم رسولی، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
- طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، تصحیح: احمد حبیب عاملی، محمدحسن آقابزرگ تهرانی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- عباسیمقدم، مصطفی و محمد فلاح مرقی، «معناشناسی و ملاکشناسی جدال احسن قرآنی»، در نشریه پژوهشهای زبانشناختی قرآن، شماره۱، سال هفتم، ۱۳۹۷ش.
- فخررازی، محمد، التفسیر الکبیر، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
- مظفر، محمدحسن، دلائل الصدق لنهج الحق، تصحیح: موسسه آل البیت(ع)، قم، موسسه آل البیت(ع)، ۱۴۲۲ق.
- مظفر، محمدرضا، شرح منطق مظفر، تصحیح: علی محمدی، قم، امام حسن بن علی(ع)، ۱۳۸۶ش.
- مغنیه، محمدجواد، تفسیر کاشف، قم، دار الکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
- ملاصدرا، محمد صدرالدین، منطق نوین مشتمل بر اللمعات المشرقیه فی الفنون المنطقیه، مترجم: عبدالمحسن مشکوهالدینی، تهران، آگاه، ۱۳۶۲ش.