غساق
| مرگ | |
|---|---|
| احتضار • عزرائیل • غسل میت • کفن • نماز میت • تدفین • شهادت | |
| برزخ | |
| شب اول قبر • سؤال قبر • نکیر و منکر • حیات برزخی • بدن برزخی | |
| قیامت | |
| اسرافیل • معاد جسمانی • نفخ صور • نامه اعمال • صراط • صحرای محشر • اصحاب یمین • اصحاب شمال | |
| بهشت | |
| درهای بهشت • حور العین • غلمان • رضوان • نعمت‌های بهشت | |
| جهنم | |
| درهای جهنم • درکات جهنم • زقوم • اسفل سافلین • هاویه • جحیم • غساق | |
| مفاهیم وابسته | |
| شفاعت • تجسم اعمال • رقیب و عتید • تناسخ • رجعت • روح • باقیات صالحات | |
غَسّاق واژه‌ای قرآنی است که به معنای پوست یا چرک روان جهنمیان و همچنین نوشیدنی بسیار خنک و بدبویی که از شدت سرما درون انسان را می‌سوزاند، معنا شده است.[۱] حسن مصطفوی، واژه‌شناس قرآنی، معتقد است که واژه «غَسَق» هم در معنای مادی آن، مانند تاریکی شب، و هم در معنای معنوی آن، مانند کدورت قلب، به تاریکی اشاره دارد که در قیامت به‌صورت غساق تجسم می‌یابد.[۲] در آیات ۵۵ و ۵۷ سوره ص و ۲۲ و ۲۵ سوره نبأ گفته شده عذاب غساق مخصوص کسانی است که در برابر پروردگارشان تکبر کرده و به طغیان برخاسته‌اند.[۳]
در روایات اسلامی، غساق به عنوان نوشیدنی ذکر شده است که بعد از زقوم و ضریع و قبل از حمیم مصرف می‌شود.[۴] همچنین در برخی روایات، از غساق به عنوان مکانی بسیار مُهلک در دوزخ یاد شده است.[۵]
درباره معنای تفسیری واژه «غساق»، احتمالات مختلفی مطرح شده است. برخی از مفسران آن را به‌عنوان نوشیدنی عذاب‌آوری بسیار سرد که درون انسان را می‌سوزاند، معرفی کرده‌اند.[۶] در کتاب تفسیری مجمع البیان، این واژه به اشک‌های اهل دوزخ نسبت داده شده است که با نوشیدنی حمیم قبل از آن مصرف می‌شود.[۷] برخی دیگر از آن به چرک و رطوبت‌های کثیف بدن اهل جهنم سخن گفته‌اند که از بدنشان سرازیر می‌شود.[۸] زمخشری، از مفسران اهل سنت غساق را مایعی بدبو توصیف کرده است که بوی آن تمام منطقه را فرا می‌گیرد.[۹] همچنین، برخی آن را نوعی چشمه در جهنم می‌دانند که سَمّ حیوانات نیش‌زننده به سمت آن روانه می‌شود.[۱۰] در نهایت، برخی معتقدند که این واژه در اصل «خاشاک» بوده که به «غساق» تغییر یافته است[۱۱] یا حتی عذابی است که تنها خداوند از آن اطلاع دارد.[۱۲]
جستار‌های وابسته
پانویس
- ↑ راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۶۰۶؛ فیروزآبادی، القاموس المحیط، بیتا، ج۳، ص۲۷۲.
- ↑ مصطفوی، التحقیق، ۱۳۶۸ش، ج۷، ص۲۲۲.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، بیتا، ج۳۱، ص۱۵.
- ↑ العیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۲، ص۲۲۳؛ علامه مجلسی، بحار الأنوار، ۱۳۸۰ق، ج۸، ص۳۰۲.
- ↑ علامه مجلسی، بحار الأنوار، ۱۳۸۰ق، ج۸، ص۳۱۴.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۸، ص۳۷۳.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۸، ص۳۷۳.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، بیتا، ج۳۱، ص۱۷.
- ↑ زمخشری، الکشاف، ۱۳۸۵ق، ج۴، ص۱۰۱.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۸، ص۳۷۳.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، بیتا، ج۳۱، ص۱۷.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۸، ص۳۷۳.
منابع
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، قم، نشر کتاب، ۱۴۰۴ق.
- زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق التنزیل و عیون الاقاویل، مصر، مکتبة المصطفی البابی الحلبی، ۱۳۸۵ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسه اعلمی، ۱۴۱۵ق.
- طریحی نجفی، فخرالدین، مجمع البحرین، تهران، نشر فرهنگ اسلامی، ۱۴۰۸ق.
- عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تهران، مطبعة العلمیة، ۱۳۸۰ق.
- فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، بی‌جا، بی‌نا، بیتا.
- فیروزآبادی، مجدالدین، القاموس المحیط، بیروت، دارالعلم، بیتا.
- مجلسی، محمدباقر، بِحارُ الاَنوارِ الجامعةُ لِدُرَرِ اَخبارِ الاَئمةِ الاَطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ وارشاد، چاپ اول، ۱۳۶۸ش.