ابن سبیل
اِبن سَبیل به مسافری گفته میشود که در سفر درمانده و توانایی مالیِ رسیدن به مقصد را ندارد.[۱] واژه ابنالسبیل در قرآن چندبار آمده است: در سورههای بقره،[۲] نساء،[۳] اسراء[۴] و روم[۵] بهعنوان یکی از مستحقان انفاق، در سوره توبه از مستحقان زکات[۶] و در سوره انفال و حشر مستحق خمس و فیء شمرده شده است.[۷]
در برخی روایات بر میهمان محتاج و نیز فردی که قصد سفر دارد اما توانایی مالی آن را ندارد (منشئالسفر) نیز ابن سبیل گفته شده است.[۸]
در فقه، ابن سبیل در ابواب زکات، خمس و فیء بررسی میشود.[۹] طبق آیه ۶۰ سوره توبه، ابن سبیل یکی از هشت گروه دریافتکننده زکات است.[۱۰] برخی فقها گفتهاند اگر مسافر در شهر خود توانایی مالی دارد، اما در سفر دچار تنگدستی شود، میتواند زکات بگیرد.[۱۱] برخی فقها استحقاق را به سفر واجب یا مستحب محدود کردهاند و برخی سفر مباح را نیز شامل دانستهاند.[۱۲] شهید ثانی ناتوانی مسافر از فروش یا تبدیل اموال و نیز عدم امکان قرض گرفتن را شرط دریافت زکات دانسته است.[۱۳] برخی این شرط را به نظر مشهور فقها نسبت دادهاند.[۱۴] بیشتر فقها گفتهاند اگر پس از رسیدن ابن سبیل به مقصد، مبلغی از زکات باقی ماند، باید آن را برگرداند.[۱۵]
در مورد خمس و فیء، بیشتر فقهای امامیه معتقدند که اگر ابنسبیل از سادات باشد، هزینه سفر او از سهم سادات یا فیء پرداخت میشود.[۱۶] از شرایط پرداخت خمس، حرام نبودن سفر و ناتوانی از تأمین هزینه از طریق قرض یا فروش اموال است.[۱۷]
پانویس
- ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۲۲۱؛محقق داماد و پاکتچی، «ابنالسبیل»، ۱۳۶۹ش، ج۳، ص۶۶۴.
- ↑ سوره بقره، آیه ۱۷۷ و ۲۱۵.
- ↑ سوره نساء، آیه ۳۶.
- ↑ سوره اسراء، آیه۲۶.
- ↑ سوره روم، آیه ۲۸.
- ↑ سوره توبه، آیه ۶۰.
- ↑ سوره انفال، آیه ۴۱؛ سوره حشر، آیه ۷.
- ↑ ابنعاشور، تفسیر التحریر و التنویر، ۱۴۲۰ق، ج۲، ص۱۳۰؛ سیوطی، الدرالمنثور، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۴۱۵ و ج۴، ص۲۲۵.
- ↑ ابنبراج، المهذب، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۱۶۹؛ محقق حلی، المختصر النافع، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۶۳.
- ↑ نجفی، جواهرالکلام، ۱۳۶۷ش، ج۱۵، ص۳۷۲ و ۳۷۳.
- ↑ طوسی، النهایة، ۱۴۰۰ق، ج۱، ص۱۹۲.
- ↑ علامه حلی، مختلف الشیعة، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۲۰۶.
- ↑ شهید ثانی، الروضة البهیة، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۵۰.
- ↑ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۲۲۱.
- ↑ نجفی، جواهرالکلام، ۱۳۶۷ش، ج۱۵، ص۳۷۲ و ۳۷۳.
- ↑ نجفی، جواهرالکلام، ۱۳۶۷ش، ج۱۵، ص۳۷۲ و ۳۷۳.
- ↑ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۲۲۱.
منابع
- ابنبراج، عبدالعزیز، المهذب، قم، دفتر انتشارات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ اول، ۱۴۰۶ق.
- ابنعاشور، محمدطاهر، تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابنعاشور، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، چاپ اول، ۱۴۲۰ق.
- جوادی آملی، عبدالله، تسنیم: تفسیر قرآن کریم، تحقیق و تنظیم روح الله رزقی، قم، اسراء، چاپ اول، ۱۳۹۳ش.
- سیوطی، جلالالدین، الدرالمنثور، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، ۱۴۰۳ق.
- شهید ثانی، زینالدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، قم، کتابفروشی داوری، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.
- طوسی، محمد بن حسن، النهایة، بیروت، دارالکتب العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۰ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعة فی احکام الشریعة، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
- محقق حلی، نجمالدین جعفر بن حسن، المختصر النافع، قم، مؤسسة المطبوعات الدینیة، چاپ ششم، ۱۴۱۸ق.
- محقق داماد، سید مصطفی و احمد پاکتچی، «ابنالسبیل»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر محمدکاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۶۹ش.
- نجفی، محمدحسن، جَواهر الکلام فی شرحِ شرائعِ الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دارُ اِحیاء التُّراثِ العربی، چاپ هفتم، ۱۳۶۷ش.
- مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهلبیت(ع)، زیرنظر: سید محمود هاشمی شاهرودی، قم، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۲ش.
پیوند به بیرون