عیادت بیمار
عیادت بیمار، از آداب اسلامی و از حقوق مسلمانان نسبت به یکدیگر است. در روایات شیعه، عیادت بیمار از برترین کارهای نیک شمرده شده و پیامبر(ص) و امامان شیعه به آن اهتمام داشتهاند. در احادیث، برای عیادت بیمار پاداشهایی مانند رحمت الهی، استجابت دعا و استغفار فرشتگان بیان شده و آدابی مانند دلداری دادن به بیمار، کوتاه کردن زمان ملاقات و برطرف کردن نیازهای او سفارش شده است.
جایگاه عیادت بیمار در فرهنگ اسلامی
عیادت بیمار یا به ملاقات بیمار رفتن[۱] از آداب اسلامی [۲] و جزو برترین کارهای نیک دینی شمرده شده است.[۳] در منابع روایی شیعه، دهها حدیث دراینباره نقل شده[۴] و آثاری دنیوی[۵] و اخروی[۶] برای عیادتکننده بیان شده است.
عیادت بیمار سیره پیامبر اکرم(ص)[۷] و امامان(ع)[۸] بوده و در احادیثِ نقلشده از پیامبر(ص)[۹] و اهلبیت(ع)،[۱۰] عیادت بیمار از حقوقی شمرده شده که لازم است مسلمانان نسبت به یکدیگر رعایت کنند.
همچنین در روایات، به عیادت کسی که در بیماریِ انسان به عیادتش نیامده[۱۱] و اعلام بیماری فرد بیمار به دیگران تا با عیادت وی دیگران پاداش ببرند، سفارش شده است.[۱۲]
پاداش دینی عیادت
در روایات پیامبر اکرم(ص) و امامان، آثاری دنیوی و اخروی برای عیادت بیمار ذکر شده که برخی عبارتاند از: استجابت دعا، رحمت الهی، بهشت و بهرهمندی از استفغار فرشتگان.
در کتاب مَکارم الاخلاق نوشته طَبْرسی، حدیثی از پیامبر اکرم(ص) نقل شده که طبق آن، هر کس به عیادت بنده مؤمن خدا رود، خدا را نزد این بنده مییابد و اگر از خدا حاجتی بخواهد، برآورده میشود.[۱۳] همچنین از امام رضا(ع) نقل شده هر مؤمنی، مؤمن دیگر را در بیماریاش عیادت کند، هفتاد هزار فرشته او را همراهی میکنند و رحمت خدا او را فرامیگیرد و فرشتگان، تا شب، برای او استغفار میکنند و اگر شب باشد، همین اجر تا صبح، برای او خواهد بود.[۱۴]
بر پایه روایتی که شیخ صدوق (درگذشته ۳۸۱ق) از امام علی(ع) نقل کرده، اگر کسی به قصد عیادت بیمار، از منزل خارج شود و در راه بمیرد، بهشت برای او واجب میشود.[۱۵]
آداب عیادت
در روایات اهلبیت(ع) آدابی برای عیادت ذکر شده که برخی از آنها بدین شرح است:
- دلداری به بیمار؛[۱۶]
- هدیهبردن برای بیمار؛[۱۷]
- اطعام بیمار از آنچه دوست دارد؛[۱۸]
- کوتاهکردن زمان ملاقات،[۱۹]مگر اینکه بیمار درخواست عیادت طولانی داشته باشد؛[۲۰]
- دعاکردن برای بیمار همراه با محبت؛[۲۱]
- برطرفکردن نیاز بیمار؛[۲۲]
- اظهارمحبت به بیمار.[۲۳]
تکنگاری
- آداب عیادت، نوشته محمدباقر طاعتی: مشتمل بر مجموعهای از روایات پیامبر(ص) و امامان(ع) درباره عیادت بیمار،[۲۴] منتشرشده در سال ۱۳۸۶ش.[۲۵]
- آداب عیادت از مریض، نوشته محمدجواد نوری و دیگران: درباره آموزههای دینی و جنبههای اجتماعی عیادت بیمار،[۲۶] منتشرشده در سال ۱۳۹۵ش.[۲۷]
- زیارت خدا؛ پژوهشی پیرامون عیادت در اسلام، نوشته علیاکبر مظاهری و دیگران: درباره جایگاه و آداب عیادت در اسلام، منتشرشده در سال ۱۳۷۵ش.
پانویس
- ↑ ابن منظور، لسان العرب، ۱۴۱۴ق، ج۳، ص۳۱۹.
- ↑ مهدوی کنی، اخلاق عملی، ۱۳۸۵ش، ص۱۹۹.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۷۷.
- ↑ فقیه ایمانی، «عیادت بیمار»، ص۵۷.
- ↑ طبرسی، مکارم الاخلاق، ۱۳۷۰ش، ص۳۶۱-۳۶۰.
- ↑ قمی، اخلاق و آداب، ۱۳۸۹ش، ص۳۷۶.
- ↑ طبرسی، مکارم الاخلاق، ۱۳۷۰ش، ص۱۹ و ۳۶۱؛ ابن اشعث، الجعفريات (الاشعثيات)، بیتا، ص۱۵۹؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۳۹، ص۱۱۴.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۸۰؛ مجلسی، جلاء العیون، بیتا، ج۲، ص۴۶۰؛ مجلسی، بحارالانوار،۱۴۰۳ق، ج۴۴، ص۱۸۹.
- ↑ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۷۴، ص۲۳۶؛ قشیری نیشابوری، صحیح مسلم، بیتا، ج۴، ص۱۷۰۴.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۱۶۹.
- ↑ ری شهری، میزان الحکمه،۳۸۹ش، ج۱۰، ص۵۰۰.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۷۸، ص۲۱۸.
- ↑ طبرسی، مکارم الاخلاق، ۱۳۷۰ش، ص۳۶۱-۳۶۰.
- ↑ طبرسی، مکارم الاخلاق، ۱۳۷۰ش، ص۳۶۱.
- ↑ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۱۴۰.
- ↑ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۸۱، ص۲۲۴.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۳۹۲ش، ج۳، ص۱۱۸.
- ↑ متقی هندی، کنز العمال، ۱۴۰۱ق، ج۹، ص۹۷.
- ↑ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۶۴۲.
- ↑ کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۱۱۸.
- ↑ کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۱۱۸.
- ↑ شیخ صدوق، الأمالی، ۱۳۷۶ش، ص۴۳۲-۴۳۱.
- ↑ فیض کاشانی، الوافی، ۱۴۰۶ق، ج۲۴، ص۲۲۱؛ ذهبی، میزان الاعتدال، ۱۳۸۲ق، ج۳، ص۷.
- ↑ نگاه کنید به طاعتی، آداب عیادت، ۱۳۸۶ش، فهرست کتاب.
- ↑ طاعتی، آداب عیادت، ۱۳۸۶ش، شناسنامه کتاب.
- ↑ نوری، محمدجواد و دیگران، آداب عیادت از مریض، ۱۳۹۵ش، فهرست کتاب.
- ↑ نوری، محمدجواد و دیگران، آداب عیادت از مریض، ۱۳۹۵ش، شناسنامه کتاب.
منابع
- ابن اشعث، محمد بن محمد، الجعفريات (الأشعثيات)، تهران، کتابخانه جدید نینوا، بیتا.
- ابن عساکر، علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵ق.
- ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دارالفكر - دار صادر، ۱۴۱۴ق.
- حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، تهران، اسلامیه، ۱۴۰۳ق.
- ذهبی، شمس الدین، میزان الاعتدال، بیروت، دار المعرفة، ۱۳۸۲ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، الامالی، تهران، کتابچی، ۱۳۷۶ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۳ق.
- طاعتی، محمدباقر، آداب عیادت، همدان، برکت کوثر، ۱۳۸۶ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مکارم الاخلاق، قم، الشریف الرضی، ۱۳۷۰ش.
- فیض کاشانی، محمدمحسن، الوافی، اصفهان، كتابخانه امام اميرالمؤمنين على(ع)، ۱۴۰۶ق.
- قشیری نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بیتا.
- قمی، شیخ عباس، اخلاق و آداب، قم، نور مطاف، ۱۳۸۹ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، اسلامیه، ۱۳۹۲ش.
- متقی هندی، علی بن حسامالدین، کنز العمال، بیروت، الرسالة، ۱۴۰۱ق.
- محمدی ریشهری، محمد، میزان الحکمه، ۱۳۸۹ش، نشر موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشر قم- ایران.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، الوفاء، ۱۴۰۳ق.
- مجلسی، محمدباقر، جلاء العیون، تهران، اسلامیه، بیتا.
- مهدوی کنی، محمدرضا، اخلاق عملی، قم، مسجد جمکران، ۱۳۸۵ش.
- نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل، قم، آلالبیت، ۱۴۰۸ق.
- نوری، محمدجواد و دیگران، آداب عیادت از مریض، قم، عابداندیش، ۱۳۹۵ش.