حق الیقین
حَقُّ الْیَقین در عرفان اسلامی عالیترین مرتبه یقین است؛[۱] مرتبهای که در آن انسان نهتنها شاهد حق، بلکه عینِ شهود حق میشود، از غیر فانی و به خدا باقی میگردد و برای خود استقلالی نمیبیند.[۲] در این مقام، فعل و صفت را از آنِ خدا میداند و در همه چیز، او را مشاهده میکند.[۳] این مرتبه همانند کسی است که در آتش وارد شود و سوزش آن را بیواسطه لمس کند؛ یقینی بیهیچ شبهه و تردید[۴]. اصطلاح «حقّالیقین» نیز در قرآن کریم با تعبیر «وَ إِنَّهُ لَحَقُّ الْیَقین» آمده[۵] و بیانگر یقین خالص و نهایی است.[۶] به گفته علامه طباطبایی، درخواست ابراهیم(ع) برای مشاهده زندهکردن مردگان نمونهای از درخواست در مرتبه حقّالیقین است.[۷]
مرتضی مطهری(شهادت: ۱۳۵۸ش) در توضیح مراتب یقین، با مثال آتش بیان میکند که دیدن دود، «علمالیقین» است؛ دیدن خودِ آتش از نزدیک، «عینالیقین»؛ و رسیدن به مرحلهای که انسان حرارت آتش را لمس کند و در آن داخل شود، «حقالیقین» به شمار میآید.[۸] به باور مطهری، در ساحت توحید نیز گاهی انسان اثر توحید را در زندگی خود مشاهده میکند؛ مانند استجابت دعا یا دیدن آثار توکل به خدا که این مرتبه «عینالیقین» است. اما مرتبه بالاتر، آن است که انسان خود را بیواسطه در محضر ذات حق بیابد و برای خویش استقلالی نبیند؛ فعل و صفت را از آنِ خدا بداند و در همه چیز، او را مشاهده کند که این همان «حقالیقین» است.[۹]
به گفته نویسنده کتاب الذریعه، ۱۱ کتاب با عنوان «حق الیقین» عنوان وجود دارد. از جمله آنها میتوان به «الحقّالیقین فی معرفة رب العالمین» نوشته شیخ محمود شبستری با هشت باب حاوی حقایق و لطائف عرفانی، «حقّالیقین» اثر محمدباقر مجلسی به زبان فارسی درباره ضروریات دین و گناهان کبیره، «الحقّالیقین» نوشته شیخ علی شریعتمدار استرآبادی.[۱۰]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۱۲۴.
- ↑ مطهری، بیست گفتار، ۱۳۸۹ش، ص۳۵۷.
- ↑ مطهری، بیست گفتار، ۱۳۸۹ش، ص۳۵۷.
- ↑ انصاریان، عرفان اسلامی، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۸۵؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۷، ص۲۸۵.
- ↑ سوره حاقه، آیه ۵۱
- ↑ مطهری، بیست گفتار، ۱۳۸۹ش، ص۳۵۷
- ↑ طباطبایی، المیزان، منشورات اسماعیلیان، ج۲، ص۳۷۴.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، ج۲۳، صص۷۹۲-۷۹۳.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، ج۲۳، صص۷۹۲-۷۹۳.
- ↑ آقابزرگ طهرانی،الذریعه الی تصانیف الشیعه، ۱۴۰۸ق، ج۷، صص ۴۰-۴۲.
منابع
- آقابزرگ طهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، اسماعيليان قم و كتابخانه اسلاميه تهران، ۱۴۰۸ق.
- ابنعربی، محیی الدین، فتوحات مکیة، بیروت، دار احیاءالتراث، بیتا.
- انصاریان، حسین، عرفان اسلامی، قم، دارالعرفان، ۱۳۸۶ش.
- رضایی، «هویت شناسی یقین»، در مجله معرفت فلسفی، شماره ۲، زمستان ۱۳۸۳ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۳۹۴ق.
- فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، قم، انتشارات هجرت، ۱۴۱۰ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب، ۱۳۷۱ش.
پیوند به بیرون