ابرار
اَبرار نیکوکارانی هستند[۱] که در قرآن جایگاهی پرنعمت در بهشت وعده داده شده‌اند.[۲] طبرسی مفسر شیعه، ابرار را کسانی می‌داند که خدا را اطاعت کرده و کارهای نیک انجام می‌دهند.[۳] در توصیف ابرار آمده که آنها حتی مورچه‌ای را اذیت نمی‌کنند و از بدی و شر دوری می‌کنند.[۴] آنچه را دوست دارند، در راه خدا انفاق می‌کنند.[۵] و هدفشان از انفاق فقط خرسندی خدا و پاداش اوست.[۶] علامه طباطبایی نیز آنها را کسانی معرفی می‌کند که عمل خیر را به خاطر ایمان به خدا و رسولش انجام می‌دهند.[۷] در تعاریف دیگر آمده که ابرار در ایمانشان صادق[۸] و مطیع[۹] خداوند هستند. برخی نیز آنان را به معنای افرادی می‌دانند که دارای عقاید نیک، نیات خیر و اعمال صالح هستند.[۱۰] در برخی تفاسیر دیگر، ابرار کسانی با روحی وسیع و همتی بلند[۱۱] و در اوج عظمت و قرب به خداوند معرفی شده‌اند.[۱۲] همچنین برخی مفسران پیامبران، امامان شیعه و اولیاء الهی را مصداق ابرار دانسته‌اند.[۱۳]
واژه «ابرار» شش بار[۱۴] در مقابل فُجّار[۱۵] و با مشتقاتش بیست بار در قرآن ذکر شده است.[۱۶] قرآن از ابرار ستایش کرده[۱۷] و آنان را به‌‌عنوان الگوهای تربیتی معرفی می‌کند.[۱۸] گفته شده ابرار با مفاهیمی همچون احسان، انفاق، تعاون، خیر و ایمان ارتباط معنایی دارند.[۱۹] براساس آیه ۱۹۳ سوره آل‌عمران، ابرار مقامی دارند که حتی خردمندان (اولوا الالباب) آرزوی رسیدن به آن را دارند.[۲۰] با توجه به آیات قرآن[۲۱] و جمله «حَسَناتُ الاْبْرارِ سَیئاتُ الْـمُقَرَّبینَ»، مقام ابرار پایین‌تر از مقامی است، مقام آنان را پایین‌تر از مقام مقربین می‌دانند.[۲۲] طبق آیه ۱۸ سوره مطففین، نامه اعمال ابرار در «عِلّیّین» است، جایی که پاداش نیکوکاران ثبت می‌شود.[۲۳]
در آیات سوره انسان، ویژگی‌های ابرار شامل وفای به نذر، ترس از عذاب قیامت،[۲۴] اطعام مسکین، یتیم و اسیر، ترس از پروردگار و قیامت[۲۵] و اخلاص[۲۶] ذکر شده است. همچنین در آیه ۱۷۷ سوره بقره، ویژگی‌های نیکوکاری مانند ایمان به خدا، فرشتگان، پیامبران، قرآن و قیامت، انفاق، نماز، زکات، وفای به عهد، تقوا و صبر بیان شده[۲۷] که برخی آنها را همان ویژگی‌های ابرار دانسته‌اند.[۲۸]
ابرار در اصطلاح تصوف، به اهل سلوک و بندگان خاص خدا گفته می‌شود که در شناخت خدا و سیر الی‌الله مراحلی را طی کرده‌اند.[۲۹] در آثار عارفان ابرار از اولیای خدا و اهل حَلّ و عقد امور عالم،[۳۰] شمرده شده و در ردیف اوتاد و ابدال و دیگر طبقات اولیاء قرار گرفته است.[۳۱] خواجه نصیرالدین طوسی قرب به خداوند را دارای چهار مقام می‌داند و مقام سوم را مقام ابرار بیان می‌کند و در وصفشان می‌گوید کسانی که به اصلاح جامعه و انسان‌ها مشغول هستند.[۳۲]
محمد استعلامی، عرفان‌پژوه، ابرار در عرفان را دارای معنای مشخص نمی‌داند و آن را همانند ابدال، اخیار، اوتاد و اقطاب، وارستگانی می‌داند که رهروان سیر الی‌الله به آنها تکیه دارند.[۳۳] او معتقد است همه آنان انسان‌های کامل، و واصلان به حق هستند که ایمان و اعتقاد آنان استوار است.[۳۴]
پانویس
- ↑ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۴۰۸ش، ج۲۰، ص۱۷۵؛ کاشانی، منهج الصادقین، تهران، ج۲، ص۴۰۷؛ اشکوری، تفسیر شریف لاهیجی، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۴۲۲.
- ↑ مکارم شیرازی، پیام قرآن، ۱۳۸۶ش، ج۹، ص۲۶۱؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۴۰۸ش، ج۲۰، ص۱۸۹؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۶۸۳.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۶۱۶.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۶۱۶.
- ↑ سبحانی، منشور جاوید، قم، ج۵، ص۶۶۰.
- ↑ مدرسی، تفسیر هدایت، ۱۳۷۷ش، ج۱۷، ص۱۸۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲۰، ص۱۲۴.
- ↑ میبدی، کشف الاسرار، ۱۳۷۱ش، ج۱۰، ص۳۱۸.
- ↑ کاشانی، منهج الصادقین، تهران، ج۱۰، ص۹۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۶، ص۲۳۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۶، ص۲۷۹.
- ↑ مکارم شیرازی، پیام قرآن، ۱۳۸۶ش، ج۹، ص۲۶۲.
- ↑ میبدی، کشف الاسرار، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۳۸۸؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۶۸۳؛ قرشی بنابی، تفسیر احسن الحدیث، ۱۳۷۵ش، ج۱۱، ص۴۷۲؛ مکارم شیرازی، پیام قرآن، ۱۳۸۶ش، ج۹، ص۲۶۱.
- ↑ شایسته، «ابرار»، ذیل مدخل.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۶، ص۲۷۰.
- ↑ شاهمیری، «ابرار»، ص۱۴۶.
- ↑ سبحانی، منشور جاوید، ناشر موسسه امام صادق(ع) قم، ج۹، ص۴۴۵.
- ↑ طالقانی، «بررسی تربیت اعتقادی قرآن با الگوی ابرار در سیر نزول»، ص۶.
- ↑ شاهمیری، «ابرار»، ص۱۴۶.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۶۷۸؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۶، ص۲۷۹.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲۰، ص۲۳۹.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، ج۲۸، ص۴۵۲.
- ↑ جوادی آملی، «ابرار و مقربین در قرآن»، ص۱۴؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۶، ص۲۷۰.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۵، ص۳۵۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۵، ص۳۵۲ و ۳۵۵ و ۳۵۷.
- ↑ مکارم شیرازی، اخلاق اسلامی در نهج البلاغه، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۷۹.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۳۰، ص۷۴۴.
- ↑ سبحانی، منشور جاوید، قم، ج۵، ص۶۶۰ و ۶۶۱.
- ↑ روزبهان بقلی، عرائس البیان فی حقائق القرآن، ۲۰۰۸م، ج۳، ص۴۷۳؛ شایسته، «ابرار»، ذیل مدخل؛ سجادی، فرهنگ معارف اسلامی، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۳۴.
- ↑ هجویری، کشف المحجوب، ۱۳۷۵ش، ص۲۶۹.
- ↑ خواجه عبدالله انصاری، طبقات الصوفیة، ۱۳۶۲ش، ص۹۴؛ هجویری، کشف المحجوب، ۱۳۷۵ش، ص۲۶۹.
- ↑ خواجه نصیرالدین طوسی، اخلاق ناصری، ۱۴۱۳ق، ص۱۰۶.
- ↑ استعلامی، فرهنگنامه تصوف و عرفان، ۱۳۹۹ش. ص۱۶۷.
- ↑ استعلامی، فرهنگنامه تصوف و عرفان، ۱۳۹۹ش. ص۱۶۶.
منابع
- ابوالفتوح رازی، حسین بن علی. روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ش.
- استعلامی، محمد، فرهنگنامه تصوف و عرفان، تهران، فرهنگ معاصر، ۱۳۹۹ش.
- اشکوری، محمد بن علی، تفسیر شریف لاهیجی، تهران، نشر داد، ۱۳۷۳ش.
- جوادی آملی، عبدالله، «ابرار و مقربین در قرآن»، پاسدار اسلام، شماره ۲۳، ۱۳۶۲ش.
- خواجه عبدالله انصاری، عبدالله بن محمد، طبقات الصوفیة، تهران، توس، ۱۳۶۲ش.
- خواجه نصیرالدین طوسی، محمدبن محمد، اخلاق ناصری، تهران، انتشارات علمیه اسلامیه، ۱۴۱۳ق.
- روزبهان بقلی، روزبهان بن ابی‌نصر، عرائس البیان فی حقائق القرآن، بیروت، دار الکتب العلمية، ۲۰۰۸م.
- سبحانی، جعفر، منشور جاوید، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، بی‌تا.
- سجادی، جعفر، فرهنگ معارف اسلامی، تهران، کومش، ۱۳۷۳ش.
- شاهمیری، سید محمدصادق، «ابرار»، دانشنامه معاصر قرآن کریم، سرپرست علمی و سرویراستار: سیدسلمان صفوی، قم، سلمان آزاده، ۱۳۹۶ش.
- شایسته، رسول، «ابرار»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۲، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، بی‌تا.
- طالقانی، سیدعبدالوهاب، «بررسی تربیت اعتقادی قرآن با الگوی ابرار در سیر نزول»، کوثر، شماره ۷۳، ۱۴۰۱ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
- فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، ۱۳۸۸ش.
- قرشی بنابی، علی اکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت، ۱۳۷۵ش.
- کاشانی، فتح‌الله بن شکرالله، منهج الصادقین فی إلزام المخالفین، تهران، کتابفروشی اسلامیه، بی‌تا.
- مدرسی، سید محمدتقی، تفسیر هدایت، مشهد، آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، ۱۳۷۷ش.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، صدرا، ۱۳۸۹ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۳۷۱ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، اخلاق اسلامی در نهج‌البلاغه، تهیه و تنظیم: اکبر خادم الذاکرین، قم، نسل جوان، ۱۳۸۵ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، پیام قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۸۶ش.
- میبدی، احمد بن محمد، کشف الاسرار و عدة الابرار، به اهتمام علی اصغر حکمت، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۱ش.
- هجویری، علی بن عثمان، کشف المحجوب، تصحیح والنتین ژوکوفسکی، مقدمه قاسم انصاری، تهران، طهوری، ۱۳۷۵ش.