نوع‌دوستی
نوع‌دوستی به دوست داشتن خوبی‌ها و کرامت‌های انسانی تعریف شده است، اما نه الزاماً محبت به کسانی که فاقد این ارزش‌ها هستند.[۱] برخی نیز آن را محبتی الهی می‌دانند که بدون چشمداشت پاداش، نثار همه بندگان خدا می‌شود.[۲] عالمان اخلاق معتقدند که این رویکرد در اسلام، دایره‌ای گسترده دارد و همه انسان‌ها، اعم از مسلمان و غیرمسلمان،[۳] را تا زمانی که در صلح و همزیستی با جامعه اسلامی باشند، در بر می‌گیرد.[۴] بااین‌حال، گفته شده نوع‌دوستی در اسلام حد و مرز مشخصی دارد؛[۵] چنانکه براساس آیه ۲۹ سوره فتح، یاران پیامبر(ص) نسبت به یکدیگر مهربان بودند، اما در برابر کافران موضعی سخت‌گیرانه اتخاذ می‌کردند. مطهری، فیلسوف ایرانی، توضیح می‌دهد که کافران دو گروه‌اند: گروهی که با مسلمانان سر جنگ ندارند و قرآن در آیه ۸ سوره ممتحنه دستور به نیکی و احسان به آنان می‌دهد؛ و گروهی که دشمنی و جنگ‌افروزی دارند که آیه ۹ همان سوره دستور دوری و مقابله با آنان را می‌دهد.[۶]
دلت را در رحمت آوردن بر ملت و محبت و ملاطفت نسبت به آنها کاملا واقف و آگاه‌دار زیرا مردم دو صنفند یا برادری است هم‌کیش و یا غیر هم‌کیشی است که در آفرینش همانند تو است.[۷]
نوع‌دوستی ریشه‌ای فطری دارد و پایه کرامت نفس و بزرگواری انسان است و موجب گسترش مهر و محبت در جامعه می‌شود.[۸] این خصلت از بهترین صفات اخلاقی معرفی شده و سبب افزایش رزق، عزت اجتماعی و محبوبیت فرد میان مردم است.[۹] همچنین تأکید شده است که حب نفس زمانی درست و کامل است که با خیرخواهی نسبت به دیگران همراه باشد.[۱۰] گفته شده در اسلام، نوع‌دوستی و محبت به مردم عاملی برای وحدت و پیوند میان افراد دانسته شده[۱۱] و پیامبر(ص) دوستی با مردم را نشانه نیرومندی عقل معرفی کرده‌اند.[۱۲]
امام علی(ع) در نامه به مالک اشتر بر مهربانی و دلسوزی با مردم تأکید می‌کند و می‌فرماید: مردم یا هم‌دین تو هستند یا انسان‌هایی همانند تو؛ بنابراین با همه آنها باید با رحمت و محبت رفتار کرد.[۱۳] همچنین، امام علی(ع) در مورد دزدیدن زیورآلات زنی غیرمسلمان که در پناه اسلام بوده، می‌فرمایند: «اگر مسلمانی از شدت غم و ناراحتی در این حادثه بمیرد، سزاوار اوست و قابل ملامت نیست.»[۱۴]
به گفته پژوهشگران، در اسلام، نوع‌دوستی با هدف حفظ کرامت انسانی،[۱۵] رعایت حقوق قلبی، زبانی و عملی هم‌نوعان،[۱۶] و گسترش پیام اسلام به‌عنوان رحمتی برای جهانیان، دنبال می‌شود.[۱۷] این رویکرد شامل رفتار مسالمت‌آمیز و خیرخواهانه با تمام انسان‌ها، فارغ از دینشان، برای ایجاد وحدت جهانی بر محور عدل و انسانیت است.[۱۸]
نوع‌دوستی در اسلام، به‌عنوان یک عمل نیکو، علاوه‌بر آمرزش گناهان،[۱۹] باعث ایجاد امنیت اجتماعی و حس برادری می‌شود. همچنین، این فضیلت، راه را برای هدایت گمراهان هموار کرده، به تقویت قانون کمک می‌کند و به‌عنوان عاملی برای وحدت جامعه عمل می‌نماید.[۲۰]
عالمان علم اخلاق معتقدند برای ترویج نوع‌دوستی در اسلام، باید وحدت عقیده و هدف تقویت شود،[۲۱] از خودمحوری پرهیز گردد[۲۲] و روحیه تعاون و همیاری اجتماعی در میان مردم افزایش یابد.[۲۳] همچنین، الگوگیری از پیامبر اسلام(ص) به‌عنوان رحمتی برای جهانیان، در جلب محبت و گسترش دوستی مؤثر است.[۲۴]
پانویس
- ↑ نوروزی، نوع‌دوستی از دیدگاه اسلام، ۱۳۹۵ش، ص۲۵.
- ↑ حیدری و موسوی، «تاملی بر جایگاه «انسان‌دوستی» در فلسفه تربیتی اسلام»، ص۱۷.
- ↑ بیک‌محمدی، نوع‌دوستی از منظر قرآن و روایات، ۱۳۹۸ش، ص۲۴.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار استاد شهید مطهری (ولاءها و ولایتها)، ۱۳۸۴ش، ج۳، ص۲۵۸.
- ↑ بیک‌محمدی، نوع‌دوستی از منظر قرآن و روایات، ۱۳۹۸ش، ص۲۳.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار استاد شهید مطهری (ولاءها و ولایتها)، ۱۳۸۴ش، ج۳، ص۲۵۸.
- ↑ نهج‌البلاغه، تصحیح صبحی صالح، نامه ۵۳، ص۴۲۷.
- ↑ نوروزی، نوع‌دوستی از دیدگاه اسلام، ۱۳۹۵ش، ص۳۰.
- ↑ نوروزی، نوع‌دوستی از دیدگاه اسلام، ۱۳۹۵ش، ص۳۱.
- ↑ نوروزی، نوع‌دوستی از دیدگاه اسلام، ۱۳۹۵ش، ص۳۲.
- ↑ نوروزی، نوع‌دوستی از دیدگاه اسلام، ۱۳۹۵ش، ص۳۵.
- ↑ شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۱۵.
- ↑ شریف الرضی، نهج البلاغة (للصبحی صالح)، ۱۴۱۴ق، ص۴۲۷.
- ↑ شریف الرضی، نهج البلاغة (للصبحی صالح)، ۱۴۱۴ق، خطبه ۲۷.
- ↑ بیک‌محمدی، نوع‌دوستی از منظر قرآن و روایات، ۱۳۹۸ش، ص۲۶.
- ↑ بیک‌محمدی، نوع‌دوستی از منظر قرآن و روایات، ۱۳۹۸ش، ص۲۹.
- ↑ بیک‌محمدی، نوع‌دوستی از منظر قرآن و روایات، ۱۳۹۸ش، ص۳۲.
- ↑ بیک‌محمدی، نوع‌دوستی از منظر قرآن و روایات، ۱۳۹۸ش، ص۲۷.
- ↑ بیک‌محمدی، نوع‌دوستی از منظر قرآن و روایات، ۱۳۹۸ش، ص۶۷.
- ↑ نوروزی، نوع‌دوستی از دیدگاه اسلام، ۱۳۹۵ش، ص۱۳۴-۱۴۰.
- ↑ بیک‌محمدی، نوع‌دوستی از منظر قرآن و روایات، ۱۳۹۸ش، ص۶۹.
- ↑ بیک‌محمدی، نوع‌دوستی از منظر قرآن و روایات، ۱۳۹۸ش، ص۶۹. به نقل از مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۳۵۰.
- ↑ بیک‌محمدی، نوع‌دوستی از منظر قرآن و روایات، ۱۳۹۸ش، ص۷۷.
- ↑ بیک‌محمدی، نوع‌دوستی از منظر قرآن و روایات، ۱۳۹۸ش، ص۷۸.
منابع
- امام خمینی، سید روح‌الله، صحیفه امام، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، چاپ پنجم، ۱۳۸۹ش.
- بیک‌محمدی، حسین، نوع‌دوستی از منظر قرآن و روایات، تهران، ندای کارآفرین، ۱۳۹۸ش.
- حیدری، محمدحسین و ستاره موسوی، «تاملی بر جایگاه «انسان دوستی» در فلسفه تربیتی اسلام»، در مجله تربیت اسلامی، شماره ۱۵، پاییز و زمستان ۱۳۹۱ش.
- شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة (للصبحی صالح)، قم، نشر هجرت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
- قطب‌الدین راوندی، سعید بن هبةالله، قصص الانبیاء(ع)، محقق: غلامرضا عرفانیان یزدی، مشهد، مرکز پژوهش‌های اسلامی، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، نشر الوفاء، ۱۴۰۴ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهری (ولاءها و ولایتها)، تهران، صدرا، چاپ هفتم، ۱۳۸۴ش.
- نوروزی، عین‌الله، نوع‌دوستی از دیدگاه اسلام، قم، نشر المصطفی(ص)، چاپ دوم، ۱۳۹۵ش.