مناشده به غدیر
مُناشَدَه به غدیر، به اقرارگیری از صحابه درباره واقعه غدیر از طریق سوگند دادن آنان اشاره دارد. از دیدگاه شیعه، مناشدهها بهعنوان یکی از دلایل امامت و حقانیت خلافت بلافصل امام علی(ع) به شمار میآیند.
بر اساس گزارشها، امام علی(ع) در رویدادهایی مانند شورای ششنفره، دوران خلافت عثمان، ماجرای رُحْبَه و جنگهای جَمَل و صِفّین به واقعه غدیر مناشده کرده است. این گزارشها در منابع شیعه و اهلسنت، نقل شده و در کتاب الغدیر بخشی مستقل به آنها اختصاص داده شده است. در مقابل، اهلسنت اصل واقعه غدیر را میپذیرند اما دلالت آن بر امامت را قبول ندارند و یکی از دلایل این دیدگاه را عدم استناد امام علی(ع) به غدیر دانستهاند.
افرادی دیگری مانند حضرت فاطمه(س)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، عمر بن عبدالعزیز اموی و مأمون عباسی نیز به حدیث غدیر استناد کرده یا مناشده انجام دادهاند.
جایگاه و اهمیت
مناشده به غدیر عبارت است از سوگند دادن افراد به خدا در مجامع عمومی برای اقرار به واقعه غدیر و تصدیق حدیث غدیر.[۱] در این روش، برخلاف احتجاج، به جای ارائه استدلال مستقیم، از سوگند برای تصدیق صحت یک رویداد یا حدیث استفاده میشود.[۲] از نگاه شیعه، مناشدهها علاوه بر اثبات وقوع غدیر، مستندی برای حقانیت و خلافت بلافصل امام علی(ع) به شمار میروند.[۳]
برخی محققان معتقدند شیعیان در مناظرههای خود به مناشدههای مربوط به غدیر استناد کردهاند.[۴] به گفته علامه امینی استناد و مناشده به حدیث غدیر، در میان صحابه و تابعین، رواج داشته است.[۵] وی دلیل این رواج را پذیرش واقعه غدیر از سوی موافقان و مخالفان دانسته است.[۶] او در کتاب الغدیر نیز بخشی به مناشدهها و احتجاجها اختصاص داده[۷] و از آنها برای اثبات تواتر حدیث غدیر استفاده کرده است.[۸] مناشدهها در منابع حدیثی نیز به صورت پراکنده نقل شدهاند.[۹]
مناشدههای امام علی(ع)
به گفته علامه امینی، امام علی(ع) در موارد متعددی به حدیث غدیر استناد کرده و صحابه حاضر در حجةالوداع را در مجامع عمومی سوگند میداد تا بر واقعه غدیر شهادت دهند.[۱۰] برخی از آنها عبارتند از:
در شورای شش نفره
«شما را به خدا سوگند میدهم، آیا کسی در میان شما هست که رسول خدا(ص) در روز غدیر خم دربار او فرموده باشد: هر کس که من مولای او هستم، علی مولای اوست، خدایا یاری کن کسی را که او را یاری کند و دشمنی کن با کسی که با او دشمنی کند؟ حاضران پاسخ دادند: خدایا نه. امام پس از آن به آیه اکمال که پس از معرفی ایشان به امامت نازل شده بود، اشاره کرد و با تأیید حاضران مواجه گردید.[۱۱]
امام علی(ع) در شورای ششنفره در بیان امتیازات خود[۱۲] با قسم دادن آنها به واقعه غدیر و انتخابش از جانب پیامبر(ص) اشاره کرد و تمامی اعضای شورا به صداقت گفتار امام گواهی دادند.[۱۳]
در زمان خلافت عثمان
در دوران خلافت عثمان بن عفان، مناظرهای میان انصار و مهاجران درباره فضایل آنان برگزار شد.[۱۴] پس از پایان گفتوگوها، از امام علی(ع) خواستند سخن بگوید. او ضمن بیان اینکه همه فضایل از سوی خداوند است، به برخی فضایل خود را یادآورد شد و با سوگند دادن حاضران، از آنان خواست شأننزول برخی آیات درباره او را تصدیق کنند. پس از تأیید حاضران، امام به نصب خود به امامت از جانب خدا در روز غدیر اشاره کرد.[۱۵] سُلَیْم بن قِیْس، روایتگر این واقعه، نام سی نفر از افراد حاضر در این گردهمایی را ذکر کرده است.[۱۶]
در ماجرای رحبه
پس از ورود امام علی(ع) به کوفه در سال ۳۵ق و در پی ایجاد تردید درباره خلافت او، در اجتماع مردم در میدان رُحبَه حضور یافت و مردم را به خدا سوگند داد تا به صحت حدیث غدیر شهادت دهند. بسیاری از حاضران گفتار امام را تصدیق کردند.[۱۷] این رخداد به استشهاد به رحبه[۱۸] یا مناشده رحبه[۱۹] نیز شناخته میشود و در منابع اهلسنت نیز نقل شده است.[۲۰]
در جنگ جمل و صفین
در جنگ جمل، امام علی(ع)، طلحة بن عبیدالله را سوگند داد که آیا از پیامبر(ص) حدیث «من کنت مولاه فهذا علی مولاه» را از پیامبر نشنیده است؟ طلحه سخنان حضرت علی(ع) را تصدیق کرد و بدون اظهارنظر بازگشت[۲۱] و گفته شده از جنگ با امام نیز منصرف شد.[۲۲]
همچنین بنا بر گزارشی از سلیم بن قیس هلالی، امام علی(ع) در جنگ صفین، سپاهیان خود را با استناد به حدیث غدیر به ولایت خویش سوگند داد.[۲۳] در پی آن، ۱۲ نفر از صحابه مانند ابوالهیثم بن تیهان، ابوایوب انصاری، عمار بن یاسر و خزیمة بن ثابت، سخنان او را تصدیق کردند و همانند سخنان پیامبر(ص) دانستند. سپس هفتاد نفر دیگر نیز سخنان او را تصدیق کردند.[۲۴] گزارش مشابهی در کتاب الغیبه نعمانی آمده است که در آن امام علی(ع) در دیدار نمایندگان معاویه، بدون مناشده به واقعه غدیر استناد کرده است.[۲۵]
مناشدات دیگران به حدیث غدیر
علامه امینی در کتاب الغدیر به ۲۲ نمونه اشاره میکند که در آنها علاوه بر امام علی(ع)، افرادی مانند حضرت فاطمه(س)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع) و برخی از خلفا مانند عمر بن عبدالعزیز و مأمون عباسی به حدیث غدیر استناد و مناشده کردهاند.[۲۶] برای نمونه، در سال ۵۸ق، امام حسین(ع) در سرزمین منا، در جمعی متشکّل از حدود ۷۰۰ نفر از بنیهاشم، انصار، و همچنین ۲۰۰ نفر از اصحاب پیامبر(ص) حاضران را سوگند داد تا درستی حدیث غدیر را تصدیق کنند و آنان نیز به آن گواهی دادند.[۲۷]
همچنین گزارشی از مناشده امام علی(ع) درباره آیه ولایت در دیدار با ابوبکر پس از غصب خلافت نقل شده است.[۲۸]
دیدگاه اهلسنت
برخی اهلسنت، معتقدند امام علی(ع) برای اثبات امامت خود به حدیث غدیر استناد نکرده و گروهی اندک نیز اصل واقعه غدیر را انکار کردهاند.[۲۹] بر این اساس، برخی مناشدهها رد شده[۳۰] یا بخشهایی از آنها را حذف گردیده است.[۳۱] این دیدگاه معمولا با نگرش آنان نسبت به صحابه و خلفا ارتباط دارد.[۳۲] در برخی مناشدهها، نیز عملکرد خلفا توسط امام علی(ع) نقد شده است.[۳۳]
پانویس
- ↑ دیاری بیگدلی، «تحلیل رویکردهای حدیثی علامه امینی پیرامون احادیث مناشَدَه در کتاب الغدیر»، ص۱۶۳.
- ↑ دیاری بیگدلی، «تحلیل رویکردهای حدیثی علامه امینی پیرامون احادیث مناشَدَه در کتاب الغدیر»، ص۱۳۶.
- ↑ دیاری بیگدلی، «تحلیل رویکردهای حدیثی علامه امینی پیرامون احادیث مناشَدَه در کتاب الغدیر»، ص۱۳۳.
- ↑ زینلی، بر کرانههای کتاب الغدیر، تهران، ص۶؛ دیاری بیگدلی، «تحلیل رویکردهای حدیثی علامه امینی پیرامون احادیث مناشَدَه در کتاب الغدیر»، ص۱۳۵.
- ↑ علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۲۷.
- ↑ علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۲۷.
- ↑ علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۲۸-۴۲۲.
- ↑ دیاری بیگدلی، «تحلیل رویکردهای حدیثی علامه امینی پیرامون احادیث مناشَدَه در کتاب الغدیر»، ص۱۳۸.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: حموی شافعی، فرائد السمطین، ۱۴۰۰ق، ج۱، ص۳۱؛ شوشتری، احقاق الحق، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۲۵۸-۲۳۳، طبرسی، الاحتجاج، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۱۱۵-۱۳۰.
- ↑ دیاری بیگدلی، «تحلیل رویکردهای حدیثی علامه امینی پیرامون احادیث مناشَدَه در کتاب الغدیر»، ص۱۶۳.
- ↑ حر عاملی، إثبات الهداة، ۱۴۲۵ق، ج۳، ص۹۱؛ طبرسی، الاحتجاج، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۱۴۷.
- ↑ شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۵۵۴-۵۶۴؛ شیخ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۵۴۵-۵۵۴؛ شوشتری، احقاق الحق، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۲۷-۳۰؛ خوارزمی، المناقب، ۱۴۰۰ق، ص۳۱۳-۳۱۵.
- ↑ قاضی نعمان، شرح الاخبار، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۱۹۱؛ شیخ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۵۴۶.
- ↑ حموی شافعی، فرائد السمطین، ۱۴۰۰ق، ج۱، ص۳۱۴-۳۱۵؛ طبرسی، الاحتجاج، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۱۴۵.
- ↑ حموی شافعی، فرائد السمطین، ۱۴۰۰ق، ج۱، ص۳۱۴-۳۱۵؛ قندوزی، ینابیع المودة، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۳۴۳؛ طبرسی، الاحتجاج، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۱۴۵؛ شوشتری، احقاق الحق، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۳۳؛ بحرانی، عوالم العلوم، ۱۳۸۲ش، ص۲۳۲-۲۳۳.
- ↑ حموی شافعی، فرائد السمطین، ۱۴۰۰ق، ج۱، ص۳۱۴-۳۱۵؛ قندوزی، ینابیع المودة، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۳۴۳؛ طبرسی، الاحتجاج، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۱۴۵؛ شوشتری، احقاق الحق، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۳۳؛ بحرانی، عوالم العلوم، ۱۳۸۲ش، ص۲۳۲-۲۳۳.
- ↑ شوشتری، احقاق الحق، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۳۲۳؛ ابناثیر، أسد الغابة، ۱۴۰۹ش، ج۳، ص۳۶۶؛ ابنحجر عسقلانی، الإصابة، ۱۴۱۵ق، ج۴، ص۲۷۶-۲۷۷؛ ابنکثیر، البدایة و النهایة، ج۵، ص۲۱۰؛ ابنعساکر، تاریخ دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۴۲، ص۲۰۹.
- ↑ مظفر نجفی، دلائل الصدق، ۱۴۲۲ق، ج۶، ص۳۹۰.
- ↑ علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۰۶.
- ↑ نگاه کنید به: علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۳۹-۳۷۸.
- ↑ شوشتری، احقاق الحق، ۱۴۰۹ق، ج۲۱، ص۱۰۶؛ خوارزمی، المناقب، ۱۴۰۰ق، ص۱۸۲.
- ↑ مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۳۶۴.
- ↑ سلیم بن قیس الهلالی، کتاب سلیم بن قیس الهلالی، ۱۴۰۵ق، ص۷۵۷-۷۵۸؛ بحرانی، عوالم العلوم، ۱۳۸۲ش، ص۲۶۱.
- ↑ سلیم بن قیس الهلالی، کتاب سلیم بن قیس الهلالی، ۱۴۰۵ق، ص۷۵۷-۷۵۸.
- ↑ نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۶۹-۷۳.
- ↑ علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۲۷-۴۲۲.
- ↑ علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۹۹؛ قرشی، حیاة الإمام الحسین(ع)، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۲۰۱-۲۰۲.
- ↑ طبرسی، الاحتجاج، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۱۶۱.
- ↑ جمالی، نصیری، «استشهاد امیرالمؤمنین به حدیث غدیر در مسند احمد بن حنبل»، ص۲۰۶.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: ذهبی، میزان الاعتدال، ۱۳۸۲ق، ج۱، ص۴۲۲.
- ↑ ابنحجر عسقلانی، لسان المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۱۵۷؛ ابنعساکر، تاریخ دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۴۲، ص۴۳۱.
- ↑ «حدیث مناشده یوم الشوری»، مجمع جهانی شیعه شناسی.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: خوارزمی، المناقب، ۱۴۰۰ق، ص۳۱۳؛ ذهبی، میزان الاعتدال، ۱۳۸۲ق، ج۱، ص۴۲۲؛ ابنحجر عسقلانی، لسان المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۱۵۷؛ شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۵۵۴.
منابع
- ابناثیر، علی بن محمد، أسد الغابة فی معرفة الصحابة، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹ق.
- ابنحجر عسقلانی، احمد بن علی، الإصابة فی تمییز الصحابة، تحقیق عادل احمد عبد الموجود و علی محمد معوض، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
- ابنحجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
- ابنعساکر، علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق و ذکر فضلها و تسمیة من حلها من الأماثل أو اجتاز بنواحیها من واردیها و أهلها، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵ق.
- ابنکثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۷ق.
- بحرانی، شیخ عبدالله، عوالم العلوم (الإمام علی ع)، قم، موسسه الامام المهدی(عج)، چاپ دوم، ۱۳۸۲ش.
- جمالی، حسین و محمدحسین نصیری، استشهاد امیرالمؤمنین به حدیث غدیر در مسند احمد بن حنبل، دوره ۱۱، شماره ۲ - شماره پیاپی ۳۰، آبان ۱۴۰۰ش.
- «حدیث مناشده یوم الشوری»، مجمع جهانی شیعه شناسی. تاریخ درج مطلب: ۲۲ مهر ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
- حر عاملی، محمد بن حسن، إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، بیروت، اعلمی، ۱۴۲۵ق.
- حموی شافعی، ابراهیم بن سعدالدین، فرائد السمطین، بیروت، موسسة المحمود، ۱۴۰۰ق.
- خوارزمی، موفق بن احمد، المناقب، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۰ق.
- دیاری بیگدلی، محمدتقی و دیگران، «تحلیل رویکردهای حدیثی علامه امینی پیرامون احادیث مناشَدَه در کتاب الغدیر»، سفینه، سال هجدهم، شماره ۷۰، بهار ۱۴۰۰ش.
- ذهبی، محمد بن احمد، میزان الاعتدال فی نقد الرجال، بیروت، دارالمعرفة للطباعة والنشر، ۱۳۸۲ش.
- زینلی، غلامحسین، بر کرانههای کتاب «الغدیر فی الکتاب والسّنة و الادب»، تهران، مؤلف، بیتا.
- سلیم بن قیس الهلالی، کتاب سلیم بن قیس الهلالی، قم، هادی، ۱۴۰۵ق.
- شوشتری، قاضی نورالله، إحقاق الحق و ازهاق الباطل، قم، مکتبه آیت الله المرعشی النجفی، ۱۴۰۹ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، تحقیق علیاکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۶۲ش.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، الأمالی، قم، دارالثقافة، ۱۴۱۴ق.
- طبرسی، احمد بن علی، الإحتجاج علی اهل اللجاج، مشهد، مرتضی، ۱۴۰۳ق.
- علامه امینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب، قم، مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه، ۱۴۱۶ق.
- قاضی نعمان، نعمان بن محمد، شرح الاخبار فی فضائل الائمة الاطهار(ع)، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۹ق.
- قرشی، باقر شریف، حیاة الإمام الحسین(ع)، قم، مدرسه علمیه ایروانی، ۱۴۱۳ق.
- قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع المودة، قم، اسوه، چاپ دوم، ۱۴۲۲ق.
- مظفر نجفی، محمد حسن، دلائل الصدق لنهج الحق، قم، موسسة آلالبیت، ۱۴۲۲ق.
- مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، قم، دارالهجره، ۱۴۰۹ق.
- نعمانی، محمد بن ابراهیم، الغیبه، تهران، نشر صدوق، ۱۳۹۷ق.
| آیات | آیه ولایت • آیه اولیالامر • آیه تطهیر • آیه مباهله • آیه صادقین • آیه خیر البریه • آیه اکمال • آیه تبلیغ • آیه انذار • آیه اخوت • آیه اطعام • آیه ود • آیه لیلة المبیت • آیه انفاق • آیه نجوا • آیه شاهد • آیه نصر • آیه سقایة الحاج • آیه ۲۰ سوره توبه • آیه علمالکتاب • آیه ۵۶ سوره مائده • آیه اهله |  | |||
|---|---|---|---|---|---|
| روایات | |||||
| القاب | |||||
| کتابها |
| ||||
| وقایع | مولود کعبه • لیلة المبیت • ازدواج با حضرت فاطمه • رد الشمس • واقعه غدیر • عید غدیر • مباهله • پنجتن • اصحاب کساء • خاتمبخشی • سد الابواب • ابلاغ آیات برائت • ماجرای تهنیت • ماجرای کسر اصنام • مناشده به غدیر | ||||
| وابسته | |||||