عبقات الانوار فی امامة الائمة الاطهار (کتاب): تفاوت میان نسخهها
| خط ۵۱: | خط ۵۱: | ||
کتاب عبقات الانوار از دو بخش اصلی تشکیل شده است؛ بخش اول درباره دلالت آیاتی است که شیعه برای اثبات امامت به آنها استدلال کرده است. این بخش از کتاب به چاپ نرسیده است و نسخهای از این کتاب در کتابخانه مصنف و کتابخانه رجبعلی خان در هند موجود است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۱۵، ص۲۱۴.</ref> بخش دوم کتاب به دلالت روایاتی که از آنها برای اثبات امامت استفاده شده است پرداخته شده است و شبهاتی که تحفه اثناعشریه درباره این روایات مطرح کرده است، پاسخ داده شده است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۱۵، ص۲۱۴.</ref> این روایات به شرح ذیل است: | کتاب عبقات الانوار از دو بخش اصلی تشکیل شده است؛ بخش اول درباره دلالت آیاتی است که شیعه برای اثبات امامت به آنها استدلال کرده است. این بخش از کتاب به چاپ نرسیده است و نسخهای از این کتاب در کتابخانه مصنف و کتابخانه رجبعلی خان در هند موجود است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۱۵، ص۲۱۴.</ref> بخش دوم کتاب به دلالت روایاتی که از آنها برای اثبات امامت استفاده شده است پرداخته شده است و شبهاتی که تحفه اثناعشریه درباره این روایات مطرح کرده است، پاسخ داده شده است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۱۵، ص۲۱۴.</ref> این روایات به شرح ذیل است: | ||
* حدیث غدیر: | * حدیث غدیر: حدیثی که پیامبر(ص) در غدیر امام علی(ع) مولای مسلمانان دانست و در آن برای پیروان و یاورانش دعا کرد. | ||
* حدیث منزلت: | * حدیث منزلت: | ||
* حدیث ولایت: حدیثی که پیامبر در آن تصریح دارد امام علی(ع) بعد از پیامبر امام و ولی مؤمنان است. این بخش از کتاب در سال ۱۳۰۳ق به چاپ رسید. | * حدیث ولایت: حدیثی که پیامبر در آن تصریح دارد امام علی(ع) بعد از پیامبر امام و ولی مؤمنان است. این بخش از کتاب در سال ۱۳۰۳ق به چاپ رسید. | ||
نسخهٔ ۲۲ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۲۲:۵۸
 | |
| اطلاعات کتاب | |
|---|---|
| نویسنده | میر حامد حسین |
| موضوع | کلام |
| سبک | ردیه و استدلالی |
| زبان | فارسی |
| اطلاعات نشر | |
| ناشر | کتابخانه عمومی امام امیرالمومنین علی(ع) |
| تاریخ نشر | ۱۳۶۶ش |
عَبَقاتُ الأنوار فی إمامَة الأئمةِ الأطهار اثری علمی و تحقیقی به زبان فارسی اثر میرحامد حسین هندی است که در ردّ باب «امامتِ» کتاب تحفه اثنا عشریه (در ردّ عقاید شیعه) نوشته عبدالعزیر دهلوی، نگاشته شد. عبقات الانوار بالغ بر صد جلد است.
درباره مؤلف
میر حامدحسین هندی (درگذشت: ۱۳۰۶ق) از متکلمان بزرگ و از مدافعان اسلام و مذهب شیعه به شمار رفته است.[۱] احاطه او بر احادیث و میزان مطالعه و دامنه اطلاعات و میزان پژوهشش را ستودهاند.[۲] کتابهایی در دفاع از عقیده شیعه و نیز کتابهایی در زمینه فقه از او به جا مانده است. میرحامد برخی از آثار خود از جمله عبقات الانوار را به زبان فارسی نگاشته است.[۳] تألیفات وی را به بیش از ۲۰۰ جلد گزارش کردهاند.[۴]
درباره تحفه اثناعشریه
کتاب تحفه اثناعشریه، کتابی به زبان فارسی است که علیه عقائد شیعه و با هدف ممانعت از گرایش مردم به این مذهب نوشته شده است.[۵] این کتاب دارای دوازده بخش است که بخش هفتم آن با عنوان باب امامت، به نقد اعتقاد شیعه درباره امامت اختصاص یافته است. در این بخش، برخی از آیات و روایاتی که شیعه امامت حضرت علی(ع) با آنها به اثبات رسانده است، مورد نقد قرار گرفته است.[۶] کتاب عبقات الانوار در پاسخ به شبهات این بخش از کتاب تحفه اثناعشریه، تألیف شده است.[۷]
کتاب تحفه اثناعشریه، به قلم عبدالعزیز دهلوی مشهور به «سراج الهند»، از علمای اهلسنت، ساکن هند نگاشته شده است[۸] که میر حامدحسین در کتاب خود از او با عنوان شاهصاحب یاد میکند.[۹] این کتاب، ترجمهای از کتاب صواقع موبقه متعلق به خواجه نصرالله کابلی و نوعی سرقت علمی به شمار رفته است.[۱۰]
میرحامد در برخی موارد، صاحب تحفه اثناعشریه را متهم به دروغگویی و تهمت زدن به شیعه میکند.[۱۱]
توصیف و جایگاه
کتاب عبقات الانوار در پاسخ به شبهات مطرح شده در باب هفتم تحفه اثناعشریه با موضوع امامت حضرت علی(ع) و در اثبات عقیده شیعه در این زمینه نگاشته شده است.[۱۲] مؤلف در این کتاب میکوشد تا فلسفه امامت را روشن کند و نشان دهد که اسلام آن دینی نیست که در دربار خلفا مطرح بوده است. میر حامد حسین در این کتاب حرف به حرف مدّعیات دهلوی را با براهین استوار و مستند نقض کرده است.
کتاب عبقات به زبان فارسی نوشته شده است. مؤلف هر مجلّد از منهج دوّم کتاب را در یک یا دو جزء قرار داده است. نخست در سند حدیث و اثبات تواتر و قطعی الصدور بودن آن، تنها از طرق عامّه بحث نموده و با استناد به مدارک معتبره اهل سنّت از زمان پیغمبر اکرم(ص) و عصر صدور تا زمان مؤلّف (به صورت قرن به قرن)ابتدا به توثیق و تعدیل هر یک از راویان بلا واسطه حدیث از طریق قول دیگر صحابه و سپس به توثیق و تعدیل هر یک از صحابه و توثیق کنندگان آنها از طریق قول تابعین و در نهایت به توثیق و تعدیل طبقات بعد از طریق کتب رجال و تراجم و جوامع حدیثی و مصادر مورد وثوق خود آنها تا به زمان خود، پرداخته است. آنگاه به تجزیه و تحلیل متن حدیث پرداخته و سپس وجوه استفاده و چگونگی دلالت حدیث را بر وفق نظر شیعه تشریح نموده و در پایان کلیه شبهات و اعتراضات وارده از طرف عامه را یک به یک نقل و به همه آنها پاسخ داده است و در این زمینه گاهی برای ردّ دلیلی از آنان به کلمات خود آنان استدلال کرده است.
محتوای کتاب
کتاب عبقات الانوار از دو بخش اصلی تشکیل شده است؛ بخش اول درباره دلالت آیاتی است که شیعه برای اثبات امامت به آنها استدلال کرده است. این بخش از کتاب به چاپ نرسیده است و نسخهای از این کتاب در کتابخانه مصنف و کتابخانه رجبعلی خان در هند موجود است.[۱۳] بخش دوم کتاب به دلالت روایاتی که از آنها برای اثبات امامت استفاده شده است پرداخته شده است و شبهاتی که تحفه اثناعشریه درباره این روایات مطرح کرده است، پاسخ داده شده است.[۱۴] این روایات به شرح ذیل است:
- حدیث غدیر: حدیثی که پیامبر(ص) در غدیر امام علی(ع) مولای مسلمانان دانست و در آن برای پیروان و یاورانش دعا کرد.
- حدیث منزلت:
- حدیث ولایت: حدیثی که پیامبر در آن تصریح دارد امام علی(ع) بعد از پیامبر امام و ولی مؤمنان است. این بخش از کتاب در سال ۱۳۰۳ق به چاپ رسید.
- حدیث تشبیه:
- حدیث نور:
این بخش از کتاب به قلم میر حامدحسین هندی نگاشته شده است.[۱۵]
- حدیث طیر:
- حدیث باب:
- حدیث ثقلین و سفینه:
این بخش از مجموعه عبقات، به قلم سید ناصر، فرزند حامدحسین و پس از درگذشت مؤلف، نوشته شد.[۱۶]
- حدیث مناصبه:
- حدیث خیبر:
این قسمت از مجموع عبقات توسط محمدسعید، نوه حامدحسین تألیف شد.[۱۷]
تمامی این احادیث، در دو بخش جداگانه مورد بررسی سندی و متنی قرار گرفته در بخش سندی، متواتر بودن سند حدیث ثابت شده است و در بخش دیگر دلالت حدیث بر امامت امام علی(ع) و ائمه شیعه به اثبات رسیده است.[۱۸]
حدیث خیبر تنها مورد بررسی سندی قرار گرفته است. همچنین حدیث حق و بخش دلالت متنی حدیث خیبر نانوشته مانده است.
ویژگیها
قدرت علمی
قدرت علمی و سعه اطلاع و احاطه فوق العاده مؤلف از سراسر مجلّدات این کتاب بخوبی واضح و آشکار است مثلا در یک جا دلالت حدیث ثقلین را بر مطلوب شیعه به ۶۶ وجه بیان فرموده و در جای دیگر تخطئه ابن جوزی نسبت به دلالت حدیث بر مطلوب شیعه را به ۱۶۵ نقض و تالی فاسد جواب داده و در ابطال ادعای صاحب تحفه مبنی بر اینکه عترت به معنای أقارب است و لازمهاش واجب الاطاعه بودن همه نزدیکان پیغمبر است نه أهل بیت فقط، ۵۱ نقض و اعتراض بر او وارد کرده است.
همچنین ایشان در هر مطلب و مبحث که وارد میشود کلیه جهات و جوانب قابل بحث آنرا مدّنظر قرار داده و حق تحقیق و تتبع را نسبت به موضوع مورد بحث به منتهی درجه اداء میفرماید و مطالعه کننده را برای هرگونه تحقیقی پیرامون موضوعاتی که در این کتاب مطرح شده از مراجعه به کتب و مصادر دیگر بینیاز میکند، خصوصا در مورد تراجم رجال حدیث که شرح حال آنان را نوعا از تمامی کتب تراجم و مواضعی که مورد استفاده واقع میشود به عین الفاظ نقل فرموده است.
ایشان به این مقدار هم اکتفاء نکرده و کلمات صاحب تحفه و استدلالات وی را از سایر کتب او و حتی کلمات اساتید وی همچون پدرش شیخ ولی الله ابن عبدالرحیم و خواجه نصرالله کابلی صاحب کتاب صواقع -که در حقیقت تحفه برگردان فارسی این کتاب است- و سایر مشایخ و بزرگان اهل سنت را نقل کرده و پاسخ میدهد
رعایت آداب مناظره و قواعد بحث
به گفته برخی محققان، میر حامدحسین بر رعایت آداب مناظره در کتاب عبقات الانوار اهتمام داشته است. وی در نقل مطالب کتاب تحفه اثناعشریه اصول امانتداری را رعایت کرده است و در پاسخ به شبهات مطرح شده از دلائلی استفاده میکند که مورد قبول طرف مقابل است و از اعتراف کردن به حقیقت، ابائی ندارد.[۱۹]
میرحامد برای اثبات اعتقادات شیعه از طریق احادیث، ابتدا به بررسی اسناد حدیث پرداخت و پس از اثبات معتبر بودن آن، به بررسی محتوای حدیث و دلالت آن بر امامت امام علی(ع) و ائمه معصومین میپردازد.[۲۰] وی در این راه با استفاده از منابع روایی اهلسنت، و با استفاده از فهم صحابه از معنای حدیث و با استفاده از قواعد مورد پذیرش اهلسنت به اثبات ولایت ائمه میپردازد.[۲۱] حامدحسین برای پاسخ به شبهات نیز با استفاده از کتب اهلسنت و با استناد به سخنان بزرگان این مذهب در علوم مختلف، اقدام به پاسخگویی میکند. وی در برخی موارد با استفاده از مطالبی که در همان کتاب یا دیگر کتب مؤلف ذکر شده است، اقدام به رد ادعاهای تحفه اثناعشری میکند.[۲۲]
ترجمه
کتاب عبقات الانوار، تا کنون به زبان عربی ترجمه نشده است؛ اما خلاصههایی از این کتاب به زبان عربی نگاشته شده است.[۲۳] شیخ عباس قمی، در کتابی تحت عنوان فیض القدیر فی حدیث الغدیر، بخش حدیث غدیر کتاب عبقات را به طور خلاصه به زبان عربی ترجمه کرده است. محمدسعید، نوه مؤلف نیز حدیث مدینةالعلم را به طور خلاصه به عربی ترجمه کرده است.[۲۴] الثمرات نام کتابی به قلم سید محسن نواب است که حدیث مدینه، تشبیه، منزلت و بخشی از حدیث غدیر را خلاصه و به عربی ترجمه کرده است.[۲۵] نفحات الازهار فی خلاصه عبقات الانوار تألیف سیدعلی میلانی، خلاصه مجموعه عبقات الانوار است که به زبان عربی تألیف گردیده است.[۲۶]
تقریظات عبقات
انتشار کتاب عبقات الانوار، تحسین علمای شیعه را برانگیخت. فقها و محدثان شیعه با ارسال نامه، از مؤلف و این کتاب و دیگر تألیفاتش تجلیل کردند. از جمله این افراد میرزای شیرازی، شیخ زین العابدین مازندرانی، محدث نوری، سید محمد حسین شهرستانی بر این کتاب تقریظاتی نوشتند.[۲۷] عباس انصاری هندی شیروانی، کتابی به نام «سواطع الأنوار فی تقریظات عبقات الأنوار» تألیف کرده و در آن بیست و هفت تقریظ گردآوری کرده است.[۲۸]
میرزا ابوالفضل طهرانی، سید محسن حکیم، شیخ عباس قمی و دیگران در توصیفات خود از کتاب عبقات، آن را کتابی بیهمتا دانستهاند.[۲۹]
پانویس
- ↑ امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۳۸۱.
- ↑ امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۳۸۱.
- ↑ امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۳۸۱.
- ↑ مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش، ج۳، ص۳۷۹.
- ↑ حسینی میلانی، قادتنا کیف نعرفهم، ۱۴۲۸، ج۵، ص۳۲۲.
- ↑ حسینی میلانی، نفحات الازهار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۲۷.
- ↑ حسینی میلانی، نفحات الازهار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۲۷.
- ↑ حسینی میلانی، قادتنا کیف نعرفهم، ۱۴۲۸، ج۵، ص۳۲۲.
- ↑ هندی، عبقات الانوار، ۱۴۰۴ق، ج، ص۵۴.
- ↑ حسینی میلانی، نفحات الازهار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۵۶.
- ↑ هندی، عبقات الانوار، ۱۴۰۴ق، ج، ص۵۴.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۱۵، ص۲۱۴.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۱۵، ص۲۱۴.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۱۵، ص۲۱۴.
- ↑ حسینی میلانی، نفحات الازهار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۲۲؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۵، ص۱۲.
- ↑ حسینی میلانی، نفحات الازهار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۲۲.
- ↑ حسینی میلانی، نفحات الازهار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۲۲.
- ↑ حسینی میلانی، نفحات الازهار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۲۱.
- ↑ حسینی میلانی، نفحات الازهار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۰-۳۱.
- ↑ حسینی میلانی، نفحات الازهار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۳-۳۷.
- ↑ حسینی میلانی، نفحات الازهار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۷-۵۶.
- ↑ حسینی میلانی، نفحات الازهار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۵۷.
- ↑ حسینی میلانی، نفحات الازهار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۶۵.
- ↑ حسینی میلانی، نفحات الازهار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۲۵.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۵، ص۱۲.
- ↑ حسینی میلانی، نفحات الازهار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۷-۸.
- ↑ حسینی میلانی، نفحات الازهار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۱۰-۱۱۶.
- ↑ حسینی میلانی، نفحات الازهار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۱۰-۱۱۱.
- ↑ حسینی میلانی، نفحات الازهار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۱۸-۱۲۰.
منابع
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۸ق.
- امین، سید محسن، اعیان الشیعه، تصحیح حسن امین، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
- حسینی میلانی، علی، نفحات الازهار فی خلاصة عبقات الانوار، قم، الحقائق، چاپ اول، ۱۴۱۶ق.
- حسینی میلانی، محمدهادی، قادتنا کیف نعرفهم، تحقیق محمدعلی میلانی، قم، الحقائق، چاپ دوم، ۱۴۲۸ق.
- طباطبایی، سید عبدالعزیز، موقف الشيعة من هجمات الخصوم.
- مجلة تراثنا (ج۶)، مؤسسة آل البیت، قم، ۱۴۰۷ق.
- کتابشناخت نرم افزار سیره نبوی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.
- لکنهوی، میرحامد حسین، عبقات الأنوار، اصفهان، کتابخانه عمومی امام امیرالمومنین، ۱۳۶۶ش.
- مدرس تبریزی، محمدعلی، ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیة او اللقب، تهران، خیام، چاپ سوم، ۱۳۶۹ش.
- هندی، میر حامدحسین، عبقات الانوار فی امامة الائمة الاطهار، تصحیح غلامرضا بروجردی، قم، مؤسسة المعارف الاسلامیه، ۱۴۰۴ق.
پیوند به بیرون
- «عبقات الانوار» و علامه میرحامد حسین
- روش شناسی نقد کتاب توسط علامه میر حامد حسین هندی در عبقات الانوار و منبع شناسی عبقات الانوار