اوائل المقالات (کتاب)

مقاله قابل قبول
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
شناسه ناقص
از ویکی شیعه
اوائل المقالات
کتاب اوائل المقالات.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده شیخ مفید
موضوع کلام
زبان عربی
اطلاعات نشر
ناشر دار المفید
تاریخ نشر ۱۴۱۴ق

اَوائلُ المَقالات فِی المَذاهبِ وَ المُختارات، کتابی کلامی به زبان عربی اثر شیخ مفید است. مؤلف در این کتاب به بررسی مباحث اعتقادی از دیدگاه شیعه و دیگر مذاهب مهم دوران خود پرداخته است.

درباره مؤلف

نوشتار اصلی: شیخ مفید

ابوعبدالله محمد بن محمد بن نعمان عکبری بغدادی مشهور به شیخ مفید از بزرگ‌ترین علمای شیعه دوازده امامی در نیمه دوم قرن چهارم و قرن پنجم هجری قمری است. وی از شاگردان شیخ صدوق بود و سید رضی، سید مرتضی و شیخ طوسی از شاگردان او بوده‌اند. او را از احیاکنندگان علوم اسلامی و از مروّجان فرهنگ شیعی دانسته‌اند.

نام کتاب

نام کتاب «اوائل المقالات فی المذاهب المختارات» است. آقا بزرگ تهرانی نیز از این کتاب با همین نام یاد کرده و آن را از تألیفات شیخ مفید شمرده است.[۱] نجاشی نیز این کتاب را با نام «اوائل المقالات» نام برده است.[۲]

انگیزه نگارش و ابواب کتاب

شیخ مفید این کتاب را بنا به درخواست شاگردش سید مرتضی تألیف کرده است. او در قالب یکصد و پنجاه و شش مسأله کلامی و فلسفی ضمن بیان نظرات شیعه امامیه، نظرات تمام فرقه‌هایی را که درباره آن مسأله به اظهار نظر پرداخته‌اند، مطرح می کند. وی تلاش کرده اهداف زیر را محقق سازد:

  1. فرق میان شیعه و معتزله و دلیل نامگذاری هر یک
  2. فرق میان شیعه امامیه و دیگر مذاهب شیعی مانند زیدیه
  3. موارد اتفاق نظر شیعه و معتزله در اصول عقاید و موارد اختلاف آن‌ها در مسائل فرعی
  4. آرا و عقائد گوناگون درباره مباحث اعتقادی
  5. مباحث عقلی که زیربنای مسائل اعتقادی قرار می‌گیرند.[۳]

مفید، در ابتدای کتاب الاعلام خود نوشته که آن را با هدف تکمیل این کتاب نوشته است. زیرا در اینجا، موارد اختلافی شیعه و سنی را بررسی کرده و در کتاب الاعلام، به تفاوت‌های فقهی این دو پرداخته است.[۴]

عناوینی که در کتاب بحث می‌شوند

اولین و آخرین محتوای کتاب

مفید در نخستین بخش کتاب با استفاده از آیات قرآن و لغت ثابت کرده که شیعه در دوستی‌اش خالص است.[یادداشت ۱] و پیرو امام خویش است.[یادداشت ۲]وی هم‌چنین تصریح کرده که شیعه وقتی با الف ولام(الشیعه) بکار می رود منظور همان پیروان امیرالمؤمنین هستند که ولایت و محبت او را پذیرفته و معتقد به امامت بلافصل او پس از پیامبر(ص) هستند وامیرالمؤمنین را تابع و پیرو هیچ یک از دیگرانی که در خلافت بر او پیشی گرفتند نمی‌دانند.و بى‌گمان، ابراهيم از پيروان اوست.[۶]آخرین روایت کتاب مفید از امام کاظم(ع) در پاسخ به سؤالی در باره عمل کردن در فتوا دادن به قیاس است که حضرت شدیداً نهی کرد و قیاس را مایه هلاکت دانست و فرمود:آن‌چه مردم، تا روز قیامت از دین نیازمند هستند توسط پیامبر(ص) آورده شده است و هیچ چیزی از آن گم نشده ودر نزد اهلش(امامان معصوم «ع») هست. [۷]

نسخه‌ها و ترجمه

  1. نسخه‌ای در کتابخانه آستان قدس رضوی در مشهد مقدس. این نسخه با خطی زیبا به خط محمد حسین بن زین‌العابدین و در تاریخ ۱۳۵۲ق نوشته شده است.
  2. نسخه‌ای در کتابخانه سید محمدعلی روضاتی به خط محمد بن زین العابدین موسوی که تاریخ نگارش آن ۱۲۸۱ق است.
  3. نسخه‌ای در کتابخانه مجلس شورای اسلامی که تاریخ نگارش آن ۱۱۴۸ق است.[۸]

چاپ کتاب در سال ۱۴۱۴ق در بیروت در انتشارات دارالمفید صورت گرفت.

کتاب با عنوان «باورنامه شیعه» به همت سجاد واعظی به فارسی ترجمه شده است.

پانویس

  1. تهرانی، الذریعه، ج۲، ص۴۷۲.
  2. نجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶ق، ص۴۰۰.
  3. مفید، اوائل المقالات، ۱۴۱۴ق، ص۵و۶.
  4. شیخ مفید، الاعلام، ۱۴۱۳ق، ص۱۶.
  5. مفید، اوائل المقالات، ۱۴۱۴ق، ص۷.
  6. شیخ مفید، اوائل المقالات، ج۱، ص۳۴-۳۵.
  7. شیخ مفید، اوائل المقالات، ج۱، ص۲۳۰.
  8. مفید، اوائل المقالات، ۱۴۱۴ق، ص۱۶.
  1. سوره قصص آیه ۱۵ فَوَجَدَ فِيهَا رَجُلَيْنِ يَقْتَتِلَانِ هَٰذَا مِنْ شِيعَتِهِ وَهَٰذَا مِنْ عَدُوِّهِ ۖ فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِي مِنْ شِيعَتِهِ عَلَى الَّذِي مِنْ عَدُوِّهِ پس(موسی) دو مرد را با هم در زد و خورد يافت: يكى، از پيروان(شیعیان) او و ديگرى از دشمنانش [بود]. آن كس كه از پيروانش بود، بر ضد كسى كه دشمن وى بود، از او يارى خواست.
  2. سوره صافات آیه ۸۳ وَإِنَّ مِنْ شِيعَتِهِ لَإِبْرَاهِيمَ و بى‌گمان، ابراهيم از پيروان (نوح) است.

منابع

  • مفید، اوائل المقالات، بیروت، دارالمفید، ۱۴۱۴ق.
  • مفید، محمد بن نعمان، الاعلام، تحقیق: محمد حسّون، قم، کنگره جهانی شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
  • نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۱۶ق.
  • تهرانی، محمد بن محسن، الذریعه، بیروت، دارالاضواء.