النص و الاجتهاد (کتاب)

مقاله متوسط
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
شناسه ارزیابی نشده
از ویکی شیعه
النص و الاجتهاد
اطلاعات کتاب
نویسندهسید عبدالحسین شرف‌الدین
موضوعاثبات حقانیت شیعه
زبانعربی
مجموعه۱ جلد
اطلاعات نشر
ناشردار القاری، دارالتعارف، انتشارات اسوه، طلیعه نور، مکتبة نرجس


اَلنّصُّ وَ الْاِجْتِهاد یا اَلْاِجْتِهادُ فی مُقابِلِ النَّص کتابی در موضوع امامت و خلافت نوشتهٔ سید عبدالحسین شرف‌الدین، از عالمان شیعه لبنان است. این کتاب در اثبات حقانیت و برتری امام علی(ع) نوشته شده و حدود ۱۰۰ مورد از مخالفت‌های خلفا و برخی از صحابه با قرآن و کلام صریح(نص) رسول خدا(ص) را گرد آورده است. نویسنده این موارد را از منابع اصلی اهل سنت نقل کرده است.

سید محمدتقی حکیم بر کتاب مقدمه‌ای نوشته است. این کتاب به زبان عربی نوشته شده و به زبان فارسی و انگلیسی ترجمه شده است. علی دوانی آن را با نام «اجتهاد در مقابل نص» به فارسی ترجمه کرده است.

معرفی مؤلف

سیدعبدالحسین شرف‌الدین موسوی عاملی (۱۲۹۰-۱۳۷۷ق) از مجتهدان شیعه لبنانی و از عالمان مدافع تقریب مذاهب بود. او تلاش بسیاری برای وحدت شیعه و سنی و حل ریشه‌های اختلاف آنان انجام داد. وی از رهبران نهضت استقلال لبنان نیز بود.[۱]

او نویسندهٔ کتاب المراجعات است که دربارهٔ اثبات جانشینی بی‌واسطهٔ امام علی(ع) به‌عنوان اولین امام پس از پیامبر(ص) است.[۲]

معنای عنوان کتاب

«نص» یعنی هر کلام صریحی که آشکار باشد. آنچه جز یک معنا ندارد و تأویل‌بَردار نیست.[۳] «اجتهاد» نیز در اصطلاح، به‌معنای استنباط احکام شرعی است.[۴]

مراد از «نص» در عنوان کتاب، گفتار صریح خداوند و سخنان روشن پیامبر(ص) و مراد از «اجتهاد» اِعمال رأی و استنباط حکم است. «اجتهاد در مقابل نص» اصطلاحی است در علم اصول، به‌معنای مقدم‌داشتن نظر شخصی بر فرمان صریح خداوند و پیامبر(ص).[۵]

محتوا

کتاب النص و الاجتهاد در هشت فصل، صد نمونه از اجتهاد در مقابل نص را که خلفا، حاکمان و برخی از بستگان آنان، در زمان پیامبر یا بعد از رحلت او مرتکب شده‌ند، برمی‌شمرد و قضاوت را به مخاطب واگذار می‌کند.[۶] شرف‌الدين در خصوص هریک، نظرات علمی، تحقیقی و منتقدانه خود را بیان می‌‎کند.[۷]

این مخالفت‌ها دو دسته‌اند که برخی با هیچ قاعده‌ای (حتی با مبانی اهل سنت) هماهنگ نیست و برخی از روی جهل به حکم واقعی است که با فهمیدن حکم واقعی تصحیح شده است.

برخی از این اجتهادها (اظهار نظرهای شخصی) عبارتند از:

اجتهادهای خلیفه اول

شرف‌الدین در فصل اول، اجتهادهای خلیفه اول را ـ که مخالف با نص بوده ـ چنین نقل می‌کند:

اجتهادهای خلیفه دوم

شرف‌الدین در فصل دوم، اجتهادهای خلیفه دوم را ـ که مخالف با نص بوده ـ چنین برمی‌شمرد:

اجتهادهای خلیفه سوم

شرف‌الدین در فصل سوم، اجتهادهای خلیفه سوم را ـ که مخالف با نص بوده ـ چنین برمی‌شمرد:

  • بذل و بخشش عثمان به خویشان خود
  • بزرگداشت طرد شدگان پیامبر(ص)
  • نماز کامل در سفر

اجتهادهای عایشه

شرف‌الدین در فصل چهارم، اجتهادهای عایشه را ـ که مخالف با نص بوده ـ چنین نقل می‌کند:

  • نماز کامل در سفر
  • تهمت عایشه به ماریه‌ همسر پیامبر
  • ازدواج رسول خدا(ص) با اسماء جونیه
  • تبانی حفصه و عایشه بر ضدّ پیامبر(ص)
  • تکلیف حفصه و عایشه به توبه کردن
  • اعتراض به پیامبر
  • نکوهش از عثمان و امر به قتل وی
  • احادیث عایشه از رسول خدا(ص)
  • شورش عایشه بر ضدّ علی(ع)

اجتهادهای خالد بن ولید

اجتهادهای معاویه

  • الحاق زیاد بن ابیه به ابوسفیان
  • اجبار به بیعت با یزید
  • مظالم معاویه در یمن
  • کشتن بندگان شایسته خدا
  • اعمال معاویه و عمّال وی
  • دشمنی معاویه با علی علیه‌السلام
  • جنگ معاویه با علی علیه‌السلام
  • معاویه و جعل حدیث در نکوهش امام علی(ع)
  • خیانت معاویه نسبت به امام حسن(ع)

در فصل هفتم برخی اجتهادات علمای اهل سنت در مقابل نصّ صریح قرآن و سنّت نبوی بیان شده و در فصل هشتم (خاتمه) پیرامون شایستگی امام علی علیه‌السلام برای خلافت بلافصل پیامبر(ص) به بحث پرداخته است.

اجتهاد در مقابل نص

ترجمه‌ها و نشر

النص و الاجتهاد توسط ناشران مختلف، گاهی با عنوان «النص و الاجتهاد» و گاه با عنوان «الاجتهاد فی مقابل النص»[۹] منتشر شده است. علی دوانی کتاب را با نام اجتهاد در مقابل نص به فارسی برگرداند و اولین بار، در سال ۱۳۵۱ش کتابخانه بزرگ اسلامی آن را منتشر کرد. بعدها دفتر انتشارات اسلامی آن را بارها تجدید چاپ کرد. ترجمهٔ انگلیسی کتاب نیز به قلم عبدالله شاهین در سال ۲۰۰۴م توسط انتشارات انصاریان منتشر شده است.[۱۰]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. مقدمه ترجمه کتاب از سید محمدتقی حکیم، ص۵۵.
  2. مکارم شیرازی، پیام قرآن، ۱۳۸۱ش، ج۹، ص۱۷۵.
  3. دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه نص.
  4. دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه اجتهاد.
  5. شرف الدین، اجتهاد در مقابل نص، مقدمه مترجم در چاپ اول.
  6. شرف الدین، موسوعة الامام السید عبدالحسین شرف الدین، خطبه مؤلف.
  7. نگاه کنید به شرف‌الدین، النص و الاجتهاد، ص۱۳۲ـ۱۳۷.
  8. سوره بقره، آیه ۲۱۹؛ سوره نساء، آیه ۴۳.
  9. الاجتهاد فی مقابل النص، چاپ مکتبة نرجس.
  10. النص و الاجتهاد، کتاب قم.

منابع

  • دهخدا، علی اکبر، لغتنامه، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چ۲، ۱۳۷۷ش.
  • شرف الدین، عبدالحسین، اجتهاد در مقابل نص، ترجمه علی دوانی، دفتر انتشارات اسلامی.
  • شرف الدین، عبدالحسین، موسوعة الامام السید عبدالحسین شرف الدین، ج۲: النص و الاجتهاد، بیروت: دار المورخ العربی، چ۲، ۱۴۳۱ق/۲۰۱۰م.

پیوند به بیرون