باب الامام
بابُ الْاِمام اصطلاحی است برای برخی اصحاب خاص و نزدیک امامان شیعه(ع) که وکالت برخی امور را عهدهدار و واسطه میان ایشان و پیروانشان بودند. مولفان کتب تراجم و مناقب ائمه شیعه(ع) افرادی را بهعنوان «باب» هر یک از ائمه(ع) معرفی کردهاند که ارتباط ویژهای با آنان داشته و در امور مختلف واسطه یا وکیل ایشان بودهاند. افرادی نظیر سلمان فارسی، محمد بن سنان، عثمان بن سعید عَمری در شرایط سیاسی حساس نمایندگان ائمه(ع) بودهاند.
به گفته پژوهشگران ،هرچند تعبیر «باب» در برخی از کتب تراجم و مناقب برای یاران نزدیک و خاص ایشان به کار رفته، ولی این واژه در بیانات خود امامان(ع) به کار نرفته است و محدثان و رجالیون نیز از استعمال آن در جهت مثبت پرهیز کردهاند. برخی افراد مثل علی بن حسکه و قاسم یقطینی که ادعای بابیت داشتند، مورد تکذیب و لعن ائمه(ع) قرار گرفتند.
باب الامام
مولفان کتب تراجم و مناقب ائمه شیعه(ع)، از جمله ابنشهرآشوب[۱] و ابن صباغ[۲] افرادی را بهعنوان باب (یا بَوّاب) هر یک از ائمه(ع) معرفی کردهاند. قرائن نشان میدهند که این افراد با ائمه(ع) ارتباط خاص داشتهاند و علاوه بر بهرهوری از علوم و معارف ایشان، در برخی امور وکیل و مباشر کارهایشان و در شرایط حسّاس سیاسی، واسطه ائمه(ع) و پیروان آنان بودهاند.[۳]
افرادی که از آنان با عنوان «باب ائمه(ع)» تعبیر شده، عبارتند از:
- سلمان فارسی، باب امام علی(ع).[۴]
- قَيْسُ بْنُ وَرْقَاءَ معروف به سفینة، رشید هجری[۵] و قیس بن عبدالرحمن باب امام حسن مجتبی(ع).[۶]
- رشید هجری باب امام حسین(ع).[۷]
- ابوخالد کابلی و یحیی بن ام الطویل باب امام سجاد(ع).[۸]
- جابر بن یزید جُعْفی باب امام باقر(ع).[۹]
- محمد بن سنان[۱۰] یا مفضل بن عمر[۱۱] باب امام صادق(ع).
- مفضل بن عمر[۱۲] یا محمد بن فضل[۱۳] باب امام موسی کاظم(ع).
- محمد بن راشد[۱۴] یا محمد بن فرات[۱۵] باب امام رضا(ع).
- عثمان بن سعید سَمّان[۱۶] یا عمر بن فرات[۱۷] باب امام جواد(ع).
- عثمان بن سعید عَمری[۱۸] یا محمد بن عثمان[۱۹] باب امام هادی(ع).
- حسین بن روح نوبختی[۲۰] یا عثمان بن سعید[۲۱] باب امام حسن عسکری(ع).
- نُوّاب أربعه بابهای امام زمان(عج) که طبرسی[۲۲] از آنان به عنوان «الابواب المَرضیّون و السفراء المَمدوحون؛ بابهای مورد رضایت و سفیران مدحشده» نام میبرد و عبارتند از حسین بن روح نوبختی، عثمان بن سعید عَمری، محمد بن عثمان بن سعید و علی بن محمد سمری[۲۳]
امامان(ع) و لفظ باب
هرچند تعبیر «باب» در برخی از کتب تراجم و مناقب برای یاران نزدیک و خاص ایشان به کار رفته، ولی این واژه در بیانات خود امامان(ع) به کار نرفته است و محدثان و رجالیون نیز از استعمال آن در جهت مثبت پرهیز کردهاند.[۲۴] ازاینرو، نواب اربعه را عموماً «سُفَرا» و «وُکَلاء» میخواندهاند و از نمایندگان امام کاظم(ع) به «قُوّام» تعبیر میکردهاند. در مقابل، از کسانی چون نمیری و شلمغانی، به عنوان مدّعیان «بابیت» نام میبردهاند.[۲۵]
مدعیان بابیت
کسانی بودهاند که خود را به دروغ باب ائمّه(ع) معرفی میکردهاند؛ ولی به تکذیب و نفرین ایشان گرفتار میشدهاند.[۲۶] بهعنوان نمونه کشی، از علی بن حسکه، قاسم یقطینی، محمّد بن فرات و ابن بابا نام برده که ضمن نشر افکار انحرافی، مدّعی بابیت امام عسکری(ع) و امام رضا(ع) بودهاند، ولی ائمه(ع) به شدت از آنان انتقاد کرده و مورد لعن قرار دادند و شیعیان را از تماس با آنها برحذر داشتهاند.[۲۷]
پانویس
- ↑ ابن شهر آشوب ، مناقب آل ابی طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۷۷، ۱۷۶، ۲۱۱، ۲۸۰، ۳۲۵، ۳۶۸، ۳۸۰، ۴۰۲، ۴۲۳
- ↑ ابن صباغ، الفصول المهمة، ۱۴۰۸ق، ص ۲۲۹، ۲۴۱، ۲۶۲، ۲۷۴، ۲۸۱
- ↑ زریاب و طارمی، «باب(۱)»، ص۱۱.
- ↑ ابن ابیالثلج بغدادى، تاریخ اهل البیت، ۱۴۱۰ق، ص۱۴۷.
- ↑ ابن شهر آشوب ، مناقب آل ابی طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۲۸.
- ↑ ابن ابیالثلج بغدادى، تاریخ اهل البیت، ۱۴۱۰ق، ص۱۴۷.
- ↑ ابن شهر آشوب ، مناقب آل ابی طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۷۷؛ ابن ابیالثلج بغدادى، تاریخ اهل البیت، ۱۴۱۰ق، ص۱۴۷.
- ↑ ابن شهر آشوب ، مناقب آل ابی طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۱۷۶؛ ابن ابیالثلج بغدادى، تاریخ اهل البیت، ۱۴۱۰ق، ص۱۴۸.
- ↑ ابن شهر آشوب ، مناقب آل ابی طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۲۱۱؛ ابن ابیالثلج بغدادى، تاریخ اهل البیت، ۱۴۱۰ق، ص۱۴۸.
- ↑ ابن شهر آشوب ، مناقب آل ابی طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۲۸۰.
- ↑ ابن ابیالثلج بغدادى، تاریخ اهل البیت، ۱۴۱۰ق، ص۱۴۸.
- ↑ ابن شهر آشوب ، مناقب آل ابی طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۲۵.
- ↑ ابن ابیالثلج بغدادى، تاریخ اهل البیت، ۱۴۱۰ق، ص۱۴۸.
- ↑ ابنشهرآشوب ، مناقب آل ابی طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۶۸.
- ↑ ابن ابیالثلج بغدادى، تاریخ اهل البیت، ۱۴۱۰ق، ص۱۴۸.
- ↑ ابنشهرآشوب ، مناقب آل ابی طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۸۰.
- ↑ ابن ابیالثلج بغدادى، تاریخ اهل البیت، ۱۴۱۰ق، ص۱۴۸.
- ↑ ابن ابیالثلج بغدادى، تاریخ اهل البیت، ۱۴۱۰ق، ص۱۴۹.
- ↑ ابنشهرآشوب ، مناقب آل ابی طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۰۲.
- ↑ ابنشهرآشوب ، مناقب آل ابی طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۲۳.
- ↑ ابن ابیالثلج بغدادى، تاریخ اهل البیت، ۱۴۱۰ق، ص۱۴۹.
- ↑ طبرسی، الاحتجاج، ۱۴۰۱ق، ص۴۷۷.
- ↑ ابن ابیالثلج بغدادى، تاریخ اهل البیت، ۱۴۱۰ق، ص۱۵۰ و ۱۵۱.
- ↑ زریاب و طارمی، «باب(۱)»، ص۱۲.
- ↑ زریاب و طارمی، «باب(۱)»، ص۱۲.
- ↑ زریاب و طارمی، «باب(۱)»، ص۱۱.
- ↑ کشی، رجال الکشی- اختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۹ق، ص۵۱۸، ۵۲۰ و۵۵۵.
منابع
- ابن ابیالثلج بغدادى، محمد بن احمد، تاریخ اهل البیت نقلا عن الائمه(ع)، تحقیق و تصحیح محمد رضا جلالی حسینی، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۱۰ق.
- ابنشهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، قم، نشر علامه، ۱۳۷۹ق.
- ابنصباغ، علی بن محمد، الفصول المهمة فی معرفة احوال الائمة علیهم السلام، بیروت، بینا، ۱۴۰۸ق.
- زریاب، عباس و حسن طارمی، «باب(۱)»، در دانشنامه جهان اسلام، ج۱، تهران، بنیاد دایره المعارف اسلامی، ۱۳۷۵ش.
- طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، بیروت، چاپ محمد باقر موسوی خرسان، ۱۴۰۱ق-۱۹۸۱م.
- کشی، محمد بن عمر و محمد بن حسن طوسی، رجال الکشی- اختیار معرفة الرجال، تحقیق و تصحیح حسن مصطفوی، مشهد، دانشگاه مشهد، ۱۴۰۹ق.