سید عبدالحسین شرف‌الدین
 | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| لقب | علامه شرف‌الدین |
| نسب | سادات موسوی |
| تاریخ تولد | ۱۲۹۰ق |
| تاریخ وفات | ۸ جمادی‌الثانی ۱۳۷۷ق |
| محل دفن | حرم امام علی(ع) |
| شهر وفات | جبل‌عامل لبنان |
| خویشاوندان سرشناس | سیدهادی صدر (جد مادری) • سید حسن صدر (دایی) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | آخوند خراسانی • شیخ الشریعه اصفهانی • سید محمد کاظم طباطبائی یزدی • میرزا حسین نوری |
| محل تحصیل | سامرا • نجف |
| اجازه روایت به | سید رضا صدر |
| تألیفات | المراجعات • اجتهاد در مقابل نص |
| فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی | |
| سیاسی | از رهبران نهضت استقلال لبنان |
| اجتماعی | مدافع تقریب مذاهب اسلامی |
سید عبدالحسین شرف‌الدین موسوی عاملی (۱۲۹۰-۱۳۷۷ق)، عالم شیعه در لبنان و از نوادگان امام کاظم(ع) که پس از تحصیل در نجف و سامرا و دریافت اجازه اجتهاد، به کشورش بازگشت. او با تأسیس حسینیه صور، مدرسه الزهرا، المدرسة الجعفریه و انجمن نیکوکاری، در عرصه‌های اجتماعی و آموزشی فعال بود و در مبارزات سیاسی علیه عثمانی و فرانسه، از جمله صدور فتوای جهاد، نقش داشت.
وی همچنین با سفر به مصر و مکاتبه با مفتی الازهر (شیخ سلیم بشری) در قالب ۱۱۲ نامه، کتاب المراجعات را پدید آورد و در راستای وحدت شیعه و سنی و تألیف قلوب مسلمانان آثار متعددی مانند النص و الاجتهاد و الفصول المهمه را نگاشت. مناظره او با عبدالعزیز، پادشاه سعودی، درباره تبرک به آثار پیامبر(ص) نیز از جمله مواضع شاخص اوست. شرف‌الدین در ۸۷ سالگی در لبنان درگذشت و در حرم امام علی(ع) به خاک سپرده شد.
معرفی کلی
سید عبدالحسین شرف‌الدین از عالمان شیعه در لبنان و متولد کاظمین در سال ۱۲۹۰ق بود.[۱] پدرش سید یوسف شرف‌الدین و مادرش زهرا صدر، دختر سید هادی صدر و خواهر سید حسن صدر، عالم دینی معروف و صاحب کتاب تأسیس الشیعة لعلوم الاسلام ودند.[۲] نسب وی به ابراهیم المرتضی، فرزند امام کاظم(ع)، می‌رسد.[۳]
مهاجرت به نجف
پدر سید عبدالحسین شرف‌الدین هنگام ظفولیت او، برای تحصیل از کاظمین به نجف مهاجرت کرد و در شش‌سالگی او را برای تعلیم به مکتب‌خانه فرستاد. سید عبدالحسین در هشت‌سالگی به‌همراه خانواده‌اش به جَبَل عامِل رفت و در هفده‌سالگی با دخترعمویش ازدواج کرد.[۴] وی پس از فراگیری مقدمات علوم دینی نزد پدر، هنگامی که بیست‌ساله بود، برای ادامه تحصیل به نجف بازگشت و در سی‌ودوسالگی اجازه اجتهاد گرفت.[۵]
شرف‌الدین در ابتدای ورودش به عراق، با توصیه پدربزرگش سید هادی صدر، ابتدا به سامرا رفت و در دروس شیخ حسن کربلایی (متوفای ۱۳۲۲ق) و شیخ باقر حیدر (متوفای ۱۳۳۳ق) شرکت کرد و صبح‌های جمعه در جلسه درس اخلاق فتحعلی سلطان‌آبادی حاضر می‌شد.[۶]
پس از حضور یک ساله در سامرا، میرزای شیرازی، مرجع شیعیان، سامرا را ترک کرد و به نجف اشرف رفت. با خروج میرزا از سامرا حوزه علمیه سامرا به‌یک‌باره تعطیل شد و سبب شد تمام معلمان و شاگردان، از جمله شرف‌الدین و دیگر عالمان و مدرسان، راهی نجف شوند.[۷] او همزمان با تحصیلات فقه و اصول، به مطالعه احادیث از منابع معتبر شیعه و سنی، مطالعه تاریخ اسلام و اعتقادات مشغول شد و ادبیات عرب و نویسندگی را نیز فراگرفت.[۸] برخی از استادان برجسته او عبارت‌اند از:
- محمدرضا مسجدشاهی (متوفای ۱۳۲۲ق)
- محمدطه نجف (متوفای ۱۳۲۳ق)
- محمدکاظم خراسانی (متوفای ۱۳۲۹ق)
- فتح‌الله غروی اصفهانی (متوفای ۱۳۳۹ق)
- عبدالله مازندرانی (متوفای ۱۳۳۰ق)
- سید محمدکاظم طباطبایی یزدی (متوفای ۱۳۳۷ق)
- میرزا حسین نوری (متوفای ۱۳۲۰ق)[۹]
بازگشت به لبنان و درگذشت
شرف‌الدین پس از دوازده سال تلاش، در سال ۱۳۲۲ق به لبنان بازگشت. پس از سه سال اقامت در شهر شحور، به دعوت مردم صور در جنوب لبنان، راهی آنجا شد. وی با تأسیس حسینیه صور، مرکزی برای برگزاری برنامه‌های گوناگون دینی و اجتماعی ایجاد کرد.[۱۰] شرف‌الدین در ۸ جمادی‌الثانی سال ۱۳۷۷ق[۱۱] (۱۰ دی سال ۱۳۳۶ش) در ۸۷ سالگی، در لبنان از دنیا رفت. پیکر او به نجف منتقل و در مسجد عمران بن شاهین در حرم امام علی(ع) به خاک سپرده شد.[۱۲]
سخنرانی‌های اثرگذار
یکی از ویژگی‌های وی، سخنوری و تلاش فراوان در جهت اتحاد مسلمانان بود. در شهرها و کشورهای مختلف، علاوه بر مواعظ معمول دینی، به این موضوع نیز می‌پرداخت و مورد توجه علمای اهل سنت قرار می‌گرفت. او از مسلمانان می‌خواست تعصبات مذهبی و گروهی رایج را کنار بگذارند و با حفظ احترام، به ریشه‌های اختلافات بپردازند. وی در همین راستا کتاب الفصول المهمه فی تألیف الامه را نگاشت.[۱۳] برخی از این سخنان در ادبیات سیاسی به یادگار مانده است که برخی از آنها عبارت‌اند از:
شرف‌الدین عاملی:
زندگی و مبارزات سیاسی
در آن زمان که بسیاری از سرزمین‌های اسلامی زیر سلطه عثمانی بودند، مردم لبنان نیز مانند دیگر مردم سرزمین‌های اسلامی خواستار استقلال کشورشان بودند. شرف‌الدین در زمان حضور عثمانی‌ها در سرزمین‌های اسلامی، کنار مردم وارد میدان مبارزات سیاسی و درگیری‌های اجتماعی شد و پس از شکست عثمانی، لبنان تحت قیمومت فرانسه قرار گرفت که واکنش علما را به‌دنبال داشت و شرف‌الدین نیز علیه فرانسویان فتوای جهاد داد.[۱۶] در پی جستجوی فرانسویان برای دستگیری وی، او ابتدا به جبل‌عامل و سپس به دمشق هجرت کرد. اشغالگران کتابخانه او را آتش زدند و بخشی از نوشته‌های او در این حادثه از بین رفت.[۱۷] پس از یک سال، شرایط بازگشت وی به شهر صور فراهم شد و او نیز مبارزه را تا استقلال لبنان در سال ۱۳۶۲ق ادامه داد.[۱۸]
در این دوران، شرف‌الدین مهاجرت یهودیان جهان به خاک فلسطین را برای آینده آن کشور خطرناک می‌دانست و همواره خطر یهودیان را برای فلسطین تذکر می‌داد.[۱۹] در سال ۱۳۳۸ق، مجدداً با لباس مبدّل عازم مصر شد و در جهت وحدت شیعه و سنی تلاش کرد.[۲۰]
فعّالیت‌های اجتماعی
شرف‌الدین در مراسم حج سال ۱۳۴۰ق، به تقاضای ملک حسین، نماز جماعت را در مسجدالحرام اقامه کرد و شیعه و سنی به او اقتدا کردند.[۲۱] در اواخر سال ۱۳۵۵ق، برای زیارت مشاهد مشرفه وارد عراق شد و در روزهای پایانی همان سال، با سفر به ایران و ضمن زیارت شهرهای قم و مشهد، با حوزه علمیه قم آشنایی بیشتری پیدا کرد.[۲۲]
در سال ۱۳۶۱ق، مدرسه دخترانه «الزهرا» را تأسیس کرد که مخالفان با فشار دولت آن را بستند؛ اما شرف‌الدین کلاس‌های آن سال را در خانه خود برپا کرد و سال بعد، این مدرسه مجدداً بازگشایی شد.[۲۳] بعدها نیز المدرسة الجعفریه را در شهر صور تأسیس کرد.[۲۴]
در سال ۱۳۶۵ق، مؤسسه خیریه‌ای به نام انجمن نیکوکاری و احسان را برای کمک به نیازمندان تأسیس کرد.[۲۵] در سال‌های آخر عمر خود نیز کتاب النص و الاجتهاد را تألیف کرد. در این کتاب، با استناد به منابع اهل‌سنت، مخالفت‌های خلفا و حاکمان با احکام صریح قرآن و سنت در زمان پیامبر(ص) و بعد از آن مورد بررسی قرار گرفته است.[۲۶]
مناظره با پادشاه وقت سعودی
گزارشی از دیدار سید شرف‌الدین با عبدالعزیز، پادشاه وقت سعودی، در جریان حج منتشر شده که قرآنی در جلد پوستین به او هدیه داد. پادشاه هدیه را بوسید و شرف‌الدین با اشاره به اینکه جلد چیزی جز پوست بز نیست، از او پرسید چرا آن را می‌بوسد. عبدالعزیز پاسخ داد که قصدش احترام به قرآنِ داخل جلد است، نه خود جلد. شرف‌الدین این پاسخ را ستود و گفت ما نیز وقتی در و پنجره اتاق پیامبر(ص) یا ضریح ائمه(ع) را می‌بوسیم، غرضمان تعظیم رسول خدا(ص) است، نه چوب و آهن. این استدلال مورد تأیید حاضران قرار گرفت و پادشاه ناچار شد اجازه دهد حجاج به آثار رسول خدا(ص) تبرک جویند.[۲۷]
آثار
شرف‌الدین آثار فراوانی در موضوعات مختلف تألیف کرده که برخی از آنها مورد توجه عالمان و اندیشمندان شیعه و سنی قرار گرفته است. بخشی از تألیفات او به فارسی و دیگر زبان‌ها ترجمه شده و برخی دیگر از کتب و مقالات او مفقود است.[۲۸] از مشهورترین آثار او می‌توان به دو کتاب المراجعات و النص و الاجتهاد اشاره کرد.
شرف‌الدین در اواخر سال ۱۳۲۹ق برای دیدار از مصر و آشنایی با علمای دینی، دانشمندان، متفکران و نویسندگان آن دیار و ایجاد زمینه اتحاد مسلمانان راهی آن کشور شده و با شیخ سلیم بشری مُفتی دانشگاه الازهر آشنا شد. این دو عالم شیعه و سنی در موضوع جانشینی پیامبر اکرم(ص) ۱۱۲ نامه رد و بدل کردند که با نهایت ادب و احترام به صورتی کاملا علمی صورت گرفت. این مکاتبات ۲۵ سال بعد در قالب کتاب المراجعات منتشر شد.
این کتاب دربرگیرنده ۱۱۲ مکاتبه شرف الدین با مُفتی دانشگاه الازهر مصر، شیخ سلیم بشری مالکی است. موضوع نامه‌ها «خلافت و امامت از نظر شیعه» است که با مراجعه به آیات قرآن و منابع مورد قبول اهل سنت، استدلال‌های شیعه و اهل سنت مورد بررسی و نقد قرار گرفته است.[۲۹]
پانویس
- ↑ آقا بزرگ تهرانی، نقباءالبشر، مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ج۳، ص۱۰۸۰.
- ↑ امامی، رهبری امام علی در قرآن وسنت، ۱۳۸۶ش، ص۲۰.
- ↑ سلطانی رنانی، مصلح بیدار (علامه سید عبد الحسین شرف الدین عاملی)، ص۹۸.
- ↑ قبیسی، حیاة الإمام شرف‌الدین، ۱۴۰۰ق، ص۱۳۰.
- ↑ مدرس تبریزی، ریحانة الأدب، چاپخانه شفق، ج۳، ص۱۹۴.
- ↑ قبیسی، حیاة الإمام شرف‌الدین، ۱۴۰۰ق، ص۳۲.
- ↑ قبیسی، حیاة الإمام شرف‌الدین، ۱۴۰۰ق، ص۳۲.
- ↑ رجبی، علمای مجاهد، ۱۳۸۲ش، ص۲۵۶-۲۵۵.
- ↑ حکیمی، شرف‌الدین، ۱۳۸۳ش، ص۵۰-۵۱.
- ↑ قبیسی، حیاة الامام شرف الدین، ۱۴۰۰ق، ص۸۵.
- ↑ حائری، روزشمار قمری، ۱۳۸۱ش، ص۱۵۸.
- ↑ مزار شماری از علما و صُلَحا در نجف، پایگاه اطلاع‌رسانی حدیث شیعه.
- ↑ «شخصیت‌شناسی سید عبدالحسین شرف الدین عاملی»، وبگاه مرکز کامپیوتری علوم اسلامی.
- ↑ رجبی، علمای مجاهد، ۱۳۸۲ش، ص۲۵۸.
- ↑ طیبی، «ابزار و شیوه‌های تبلیغ دینی»، ص۳۷.
- ↑ شرف‌الدین، اجتهاد در مقابل نص، ۱۳۸۳ش، ص۲۴.
- ↑ رجبی، علمای مجاهد، ۱۳۸۲ش، ص۲۵۸.
- ↑ «سید عبدالحسین شرف الدین موسوی عاملی»، وبگاه پاتوق کتاب فردا.
- ↑ حکیمی، محمدرضا، شرف الدین، ۱۳۸۳ش، ص۲۶۰ـ۲۶۱.
- ↑ شرف‌الدین، النص والاجتهاد، ترجمه علی دوانی، قم، ۱۳۸۳ش. ص۱۴؛ شرف‌الدین، ص۱۷۵.
- ↑ شرف‌الدین، المراجعات، مقدمه شیخ مرتضی آل یاسین، ص۱۹.
- ↑ شرف‌الدین، اجتهاد در مقابل نص، ۱۳۸۳ش، ص۳۶.
- ↑ حکیمی، محمدرضا، شرف الدین، ۱۳۸۳ش، ص۲۵۷-۲۵۸.
- ↑ قبیسی، حیاة الامام شرف الدین، ۱۴۰۰ق، ص۹۱؛ حکیمی، شرف‌الدین، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۷-۲۲۸.
- ↑ «شخصیت‌شناسی سید عبدالحسین شرف الدین عاملی»، وبگاه مرکز کامپیوتری علوم اسلامی.
- ↑ «شخصیت‌شناسی سید عبدالحسین شرف الدین عاملی»، وبگاه مرکز کامپیوتری علوم اسلامی.
- ↑ دفاع از حریم تشیع، پایگاه اطلاع رسانی حوزه؛ عبدالله الحسن، مناظرات فی العقائد و الاحکام، شرکه دارالمصطفی لاحیاء التراث، ج ۲، ص۱۶۰-۱۶۱؛ ثم اهتدیت، ص۶۸؛ حکایات و مناظرات، ص۳۷۵.
- ↑ طباطبایی، غلامی جلیسه، کتابشناسی علامه شرف الدین، ۱۳۸۳ش.
- ↑ طباطبایی، غلامی جلیسه، کتابشناسی علامه شرف الدین، ۱۳۸۳ش.
منابع
- آقا بزرگ طهرانی، نقباءالبشر فی القرن الرابع عشر، مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
- امامی، محمدجعفر، رهبری امام علی در قرآن و سنت (ترجمه المراجعات)، تهران،چاپ و نشر بین‌الملل، ۱۳۸۶ش.
- حکیمی،محمدرضا، شرف‌الدین، قم، دلیل ما، ۱۳۸۳ش.
- رجبی، محمدحسن، علمای مجاهد، تهران، مرکز اسناد انقلاب، ۱۳۸۲ش.
- «سید عبدالحسین شرف الدین موسوی عاملی»، وبگاه پاتوق کتاب فردا، تاریخ بازدید: ۳۰ تیر ۱۴۰۲ش.
- «شخصیت‌شناسی سید عبدالحسین شرف الدین عاملی»، وبگاه مرکز کامپیوتری علوم اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اسفند ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۳۱ تیر ۱۴۰۲ش.
- شرف الدین، سید عبدالحسین، اجتهاد در مقابل نص، ترجمه علی دوانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۸۳ش.
- طباطبایی، سید مهدی؛ غلامی جلیسه، مجید، کتابشناسی علامه شرف الدین، کتاب ماه دین، دی و بهمن ۱۳۸۳ - شماره ۸۷ و ۸۸.
- طیبی، ناهید، «ابزار و شیوه‌های تبلیغ دینی»، مطالعات قرآنی نامه جامعه، شماره ۵۸، تیر ۱۳۸۸ش.
- عبدالله حسن، مناظرات فی العقائد و الاحکام والامامه، دلیل ما.
- قبیسی، شیخ احمد، حیاة الامام شرف‌الدین فی سطور، بیروت، دارالتوحید الاسلامی، ۱۴۰۰ق.
- محمد تیجانی، ثم اهتدیت، انتشارات انصاریان، قم.
- مدرس تبریزی، میرزا محمدعلی، ریحانة الأدب، تبریز، چاپخانه شفق، بی‌تا.
- مزار شماری از علما و صُلَحا در نجف، پایگاه اطلاع‌رسانی حدیث شیعه، تاریخ بازدید: ۳ دی ۱۳۹۹ش.
- مصطفی قلی‌زاده، تلخیص از کتاب گلشن ابرار، جلد۲، صفحه۶۵۹.
- سلطانی رنانی، مهدی، مصلح بیدار (علامه سید عبدالحسین شرف‌الدین عاملی)، مجله مبلغان، شماره ۱۰۸ مهر و آبان ۱۳۸۷ش.