خاندان فضلالله
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| نامهای دیگر | آل فضلالله |
| وجه نامگذاری | فضلالله فرزند شریف حسن |
| نسب | سادات حسنی |
| صدر خاندان | شریف حسن |
| بنیانگذار | فضلالله فرزند شریف حسن |
| خاستگاه | جبلعامل |
| مذهب | شیعه |
| مکان استقرار | لبنان |
| شخصیتها | |
| مراجع تقلید | سید محمدحسین فضلالله |
| مشاهیر | سید محمدحسین فضلالله • سید محمدجواد فضلالله |
| عالمان | سید نجیب فضلالله • سید صدرالدین فضلالله • سید محمدحسن فضلالله • سید عبدالرؤوف فضلالله |
خاندان فضلالله یا آل فضلالله از خاندانهای شیعه در لبنان هستند که ریشه در نسل شریف حسن از اشراف مکه و حسن مثنی فرزند امام حسن مجتبی(ع) دارند. شکلگیری این خاندان با دعوت شیخ احمد خاتون عاملی در جبلعامل، از شریف حسن به عیناته در جنوب لبنان آغاز شد و پس از مرگش، فضلالله (پسر شریف) آن را بنیان نهاد. از نظر اجتماعی، آل فضلالله با پیوندهای درونخانوادگی و اتحاد با خاندانهای سرشناسی چون مغنیه و شمسالدین شناخته میشوند و در عرصه سیاسی نیز از تأثیرگذارترین خاندانهای منطقه به شمار میروند.
خاندان فضلالله با تأسیس مکتبخانههای قرآنی و حضور در عرصههای قضا و امامت، در گسترش علوم دینی در جنوب لبنان نقش داشتهاند. از برجستهترین چهرههای آن، سید محمدحسین فضلالله، مرجع تقلید و مفسر، و نیز برادرش سید محمدجواد فضلالله هستند؛ ضمن آنکه این خاندان همواره شاعرانی در عرصههای گوناگون شعری پرورش داده است.
معرفی و جایگاه خاندان فضلالله در لبنان
خاندان فضلالله یا آل فضلالله[۱] از خاندانهای سرشناس شیعه در لبنان بهشمار میرود.[۲] این خاندان از نسل شریف حسن (از اشراف مکه مکرمه) و حسن مثنی فرزند امام حسن مجتبی(ع) هستند.[۳] سید محسن امین، این خاندان را از بزرگان سادات حسنی[۴] و خانوادهای علمپرور، ادیب و شاعر معرفی کرده است.[۵]
درباره نسب و ریشه خاندان فضلالله و نحوه مهاجرت به منطقه جبلعامل آوردهاند که شریف حسن، جد اعلای خاندان فضلالله، از عالمان و ادیبان حجاز بود که بر اثر ابتلا به بیماری، ناچار شد برای تغییر آبوهوا از حجاز مهاجرت کند. او به دلیل آشنایی قبلی با شماری از علمای جبلعامل، از جمله شیخ احمد خاتون، منطقه عیناته را برای اقامت برگزید و همراه خانواده به آنجا رفت. وی حدود سه سال پس از ورود، در سال ۹۷۰ق در عیناته درگذشت.[۶] پسرش به نام «فضلالله» که نام خاندان از او گرفته شده، در این منطقه ماندگار شد و نسل او خاندان فضلالله را بنیان نهاد.[۷] در نقلی دیگر آمده که این نام، از نامِ جدِّ اعلایشان، سید فَضْلُالله بن سید محمد، به این خاندان رسیده است.[۸] در یک بیان کلی، علل ورود علمای جبلعامل به منطقه عیناته، تحصیل، فرار از آزار مذهبی، دعوت اهالی و یا درمان بیماری ذکر شده است.[۹]
جایگاه علمی، اجتماعی و سیاسی خاندان
از نظر اجتماعی، خاندان فضلالله به پیوندهای درونخانوادگی (ازدواج فامیلی درجه یک) و نیز اتحاد با خاندانهای سرشناس اشرافی و علمی نظیر مغنیه، شمسالدین، شراره و بزی شهرت داشتهاند. در عرصه سیاسی نیز گزارش شده که این خاندان بر پایه آمار آرای سالهای ۲۰۰۴/۲۰۰۳م و ۲۰۰۹/۲۰۰۸م، از حیث حجم رأی، سومین خاندان بزرگ در منطقه محسوب میشوند که نقش تأثیرگذار آنان در معادلات محلی را تأیید میکند.[۱۰]
خاندان فضلالله در لبنان با تأسیس مکتبخانههای قرآنی و مدارس دولتی، و حضور علمای خود در عرصههای قضا، افتا و امامت، در گسترش آموزش و علوم دینی در منطقه نقش داشتهاند.[۱۱]
عیناته، موقعیتی راهبردی در جنوب لبنان دارد، مساحت آن ۲۱ کیلومتر مربع است و در فاصله ۲ کیلومتری «بنت جبیل» از توابع جبلعامل قرار گرفته است. جمع کثیری از دانشمندان و عالمان شیعه از این منطقه برخاستهاند و برخی معاریف علمی از خاندان فضلالله در آن اقامت دارند.[۱۲]
عالمان و شخصیتهای برجسته
سید محمدحسین فضلالله (درگذشت: ۲۰۱۰م)، بهعنوان مرجع تقلید در لبنان، مشهورترین چهره این خاندان است.[۱۳] وی شخصیتی است که در لبنان خاستگاه فعالیتهای گسترده علمی، فرهنگی و اجتماعی بوده است.[۱۴] سید محمدجواد فضلالله (درگذشت: ۱۳۹۵ق)، برادر کوچکتر سید محمدحسین فضلالله، نیز از روحانیون سرشناس بهشمار میرود که سابقه تحصیل در حوزه علمیه نجف را داشته و دارای تألیفات علمی است.[۱۵] سید علی فضلالله، از بنیانگذاران مجلس اعلای اسلامی شیعیان لبنان و سید عبدالله فضلالله، از استادان حوزه علمیه لبنان، از فرزندان سید محمدحسین فضلالله هستند.[۱۶]
سید محمدحسین فضلالله، خاندان فضلالله را خانوادهای شاعرمآب معرفی کرده است.[۱۷] از این خاندان، شاعرانی برخاستهاند[۱۸] که در حوزههای گوناگون شعری همچون رثا، غزل، میهنی (بهویژه در ارتباط با فلسطین)، وصف و دین طبعآزمایی کردهاند.[۱۹]
نام برخی عالمان و شاعران آل فضلالله به این شرح است:
- سید نجیب فضلالله (۱۹۱۶م)؛ فرزند سید محیالدین فضلالله، از عالمان این خاندان و بازگشته از حوزه نجف که گفته شده در حمایت از ضعیفان در برابر ستمگران سرسخت بود.[۲۰]
- سید صدرالدین فضلالله (۱۹۴۱م)؛ مرجع دینی، اختلافات میان مسلمانان و مسیحیان را حلوفصل میکرد و علیه استعمار فرانسه موضعگیری داشت.[۲۱]
- سید محمد بن سید رضا حسنی عاملی (۱۳۳۶ق)؛ از مشاهیر این خاندان.[۲۲]
- سید علی فضلالله (۱۹۷۱م) فرزند سید عبداللطیف که با تحصیلات دانشگاهی در جامعهشناسی و علوم دینی و با تأسیس کانونهای فرهنگی به روشهای غیرمسلحانه و تقویت همبستگی اجتماعی در زادگاهش پرداخت.[۲۳]
- سید محمدحسن فضلالله؛ (١٩٧٢م) از مجتهدان و عالمان شیعه قرن چهاردهم قمری.[۲۴]
- سید علی جواد فضلالله (۱۹۷۵م)؛ از عالمان و نویسندگان شیعه.[۲۵]
- سید عبدالرؤوف فضلالله (۱۹۸۴م)؛ فرزند سید نجیب فضلالله، پدر سید محمدحسین و سید محمدجواد فضلالله که در نجف تدریس کرد، سپس امامت شهر بنتجبیل را برعهده گرفت و به زهد و عرفان شهره بود.[۲۶]
- سید عبداللطیف فضلالله (۱۹۹۱م)؛ فرزند سید نجیب فضلالله، عالم دینی متعهد و روشنفکر که با وجود استعداد برای تحصیل در نجف، به درخواست مردم ماند و به تدریس، اصلاحات اجتماعی و نقد سیاستهای حاکمان پرداخت.[۲۷]
- سید عبدالمحسن فضلالله (۱۹۹۲م) از عالمان تحصیلکرده در حوزه نجف.[۲۸]
- سید عبدالصاحب بن محمد آل فضلالله (۱۴۱۹ق).[۲۹]
- سید عبدالصاحب بن عبدالمحسن فضلالله؛ عضو فعال هیئت اجرایی تجمع علمای جبل عامل (۱۴۴۷ق).[۳۰]
پانویس
- ↑ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۸۲ش، ج۶، ص۵۲۸.
- ↑ موسوی، الشیعه فی التاریخ، ۲۰۰۲م، ص۱۶۷.
- ↑ موسوی، الشیعه فی التاریخ، ۲۰۰۲م، ص۱۶۷؛ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۸۲ش، ج۶، ص۵۲۸؛ فضلالله، مطارحات فی الشعر والفن والادب، ۱۴۲۷ق، ص۳۵۰.
- ↑ «العلامة السید صدر الدین الصدر العاملی»، سایت تراث.
- ↑ امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۳، ص۴۹۶.
- ↑ الصفار، «صدر الدين فضل الله الحسني: (1302 ـــ 1360 هـ / 1884 ــ 1941 م)»، در سایت آستان قدس حسینی.
- ↑ نورالدین، «الموقعیة الدینیة والأدبیة لعائلة فضل الله فی عیناتا (جبل عامل)»، اوراق ثقافیة؛ «العلامة السید صدر الدین الصدر العاملی»، سایت تراث.
- ↑ بلشان التمیمی، «السيد محمد حسين فضل الله»، مؤسسة النور.
- ↑ «العلامة السید صدر الدین الصدر العاملی»، سایت تراث.
- ↑ نورالدین، «الموقعیة الدینیة والأدبیة لعائلة فضل الله فی عیناتا (جبل عامل)»، اوراق ثقافیة.
- ↑ نورالدین، «الموقعیة الدینیة والأدبیة لعائلة فضل الله فی عیناتا (جبل عامل)»، اوراق ثقافیة.
- ↑ امینی، شهداء الفضیلة، ۱۳۹۳ق، ص۱۱۶؛ نورالدین، «الموقعیة الدینیة والأدبیة لعائلة فضل الله فی عیناتا (جبل عامل)»، اوراق ثقافیة.
- ↑ سرور، العلامة فضلالله؛ تحدی الممنوع، ۱۴۲۴ق، ص۱۹؛ فضلالله، مطارحات فی الشعر والفن والادب، ۱۴۲۷ق، ص۳۵۰.
- ↑ فضلالله، گزیدهای از شیوه استدلالی، ص۵-۱۵.
- ↑ امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۹، ص۲۰۹؛ «آشنایی با سید محمدجواد فضلالله نویسنده کتاب تحلیلی از زندگانی امام رضا(ع)»، روزنامه قدس خراسان.
- ↑ نورالدین، «الموقعیة الدینیة والأدبیة لعائلة فضل الله فی عیناتا (جبل عامل)»، اوراق ثقافیة.
- ↑ فضلالله، دشوارههای فهم اجتهادی شریعت، ۱۳۹۲ش، ص۶.
- ↑ عاملی، شاعر من جبلعامل، ۱۴۰۴ق، ص۲۳۴.
- ↑ نورالدین، «الموقعیة الدینیة والأدبیة لعائلة فضل الله فی عیناتا (جبل عامل)»، اوراق ثقافیة.
- ↑ نورالدین، «الموقعیة الدینیة والأدبیة لعائلة فضل الله فی عیناتا (جبل عامل)»، اوراق ثقافیة.
- ↑ نورالدین، «الموقعیة الدینیة والأدبیة لعائلة فضل الله فی عیناتا (جبل عامل)»، اوراق ثقافیة.
- ↑ موسوی، الشیعه فی التاریخ، ۲۰۰۲م، ص۱۶۷.
- ↑ نورالدین، «الموقعیة الدینیة والأدبیة لعائلة فضل الله فی عیناتا (جبل عامل)»، اوراق ثقافیة.
- ↑ «العلامة السید صدر الدین الصدر العاملی»، سایت تراث.
- ↑ نورالدین، «الموقعیة الدینیة والأدبیة لعائلة فضل الله فی عیناتا (جبل عامل)»، اوراق ثقافیة.
- ↑ نورالدین، «الموقعیة الدینیة والأدبیة لعائلة فضل الله فی عیناتا (جبل عامل)»، اوراق ثقافیة.
- ↑ نورالدین، «الموقعیة الدینیة والأدبیة لعائلة فضل الله فی عیناتا (جبل عامل)»، اوراق ثقافیة.
- ↑ نورالدین، «الموقعیة الدینیة والأدبیة لعائلة فضل الله فی عیناتا (جبل عامل)»، اوراق ثقافیة.
- ↑ سبحانی، موسوعة الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۱۴، ص۲۴۸.
- ↑ «علامه سیدعبدالصاحب فضلالله به دیار باقی شتافت»، خبرگزاری شبستان.
منابع
- الصفار، محمدطاهر، «صدر الدين فضل الله الحسني: (1302 ـــ 1360 هـ / 1884 ــ 1941 م)»، در سایت آستان قدس حسینی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ دسامبر ۲۰۲۰م، تاریخ بازدید: ۳۰ تیر ۱۴۰۵ش.
- «آشنایی با سید محمدجواد فضلالله نویسنده کتاب تحلیلی از زندگانی امام رضا(ع)»، روزنامه قدس خراسان، شماره ۱۰۳۶۱.
- «العلامة السید صدر الدین الصدر العاملی»، سایت تراث.
- امین، سید محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
- امینی، عبدالحسین، شهداء الفضیلة، قم، مکتبة الطباطبائي، ۱۳۹۳ق.
- بحرالعلوم، محمدصادق، الدرر البهیة فی تراجم علماء الإمامیة، کربلا، العتبة العباسية المقدسة. مکتبة و دار مخطوطات، ۱۴۳۴ق.
- بلشان التمیمی، قاسم، «السيد محمد حسين فضل الله»، مؤسسة النور، تاریخ انتشار: ۱۴ می ۲۰۱۳م.
- جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، قم، نشر معروف، ۱۳۸۲ش.
- خاقانی، علی، الکوکب الدری من شعراء الغري، بیروت، دار المحجة البيضاء، ۱۴۲۲ق.
- خلیلی، جعفر، موسوعة العتبات المقدسة، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، ۱۴۰۷ق.
- رجایی، مهدی، الادباء من آل ابیطالب، قم، کتابخانه بزرگ حضرت آیتالله العظمی مرعشی نجفی، ۱۴۳۴ق.
- سبحانی، جعفر، موسوعة الفقهاء، قم، مؤسسه امام صادق علیه السلام، ۱۴۱۸ق.
- سرور، علی حسن، العلامة فضلالله؛ تحدی الممنوع، بیروت، دار الملاک للطباعة و النشر و التوزیع، ۱۴۲۴ق.
- سماوی، محمد، الطلیعة من شعراء الشیعة، بیروت، دار المؤرخ العربي، ۱۴۲۲ق.
- صدر، حسن، تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام، اعلمی، ۱۳۷۵ش.
- عاملی، علی مهدی شمسالدین، شاعر من جبلعامل، بیروت، مجد، ۱۴۰۴ق.
- فضلالله، محمدحسین، دشوارههای فهم اجتهادی شریعت، تهران، سازمان تبليغات اسلامی، ۱۳۹۲ش.
- فضلالله، محمدحسین، گزیدهای از شیوه استدلالی، قم، المکتب الاعلامی.
- فضلالله، محمدحسین، مطارحات فی الشعر والفن والادب، بیروت، دار الملاک للطباعة و النشر و التوزیع، ۱۴۲۷ق.
- موسوی، عبدالرسول، الشیعه فی التاریخ (۱۰ - ۱۴۲۱ هجریه = ۶۳۲ - ۲۰۰۰ میلادیه)، قاهره، مکتبة مدبولي، ۲۰۰۲م.
- نورالدین، زینب، «الموقعیة الدینیة والأدبیة لعائلة فضل الله فی عیناتا (جبل عامل)»، اوراق ثقافیة، مجلة الآداب والعلوم الانسانیة، السنة الثالثة، العدد السادس عشر، خریف، ۲۷ نوامبر ۲۰۲۱م.