نبطیه
 | |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| کشور | لبنان |
| استان | نبطیه |
| نام محلی | «مدینة الامام الحسین» (شهر امام حسین) |
| زبان | عربی |
| مذهب | شیعه |
| جمیعت شیعه | حدود ۹۳ درصد |
| اطلاعات تاریخی | |
| وقایع مهم | مقابله با نیروهای اسراییلی در سال ۱۹۸۳م در روز عاشورا • حملات متعدد اسراییل به نبطیه |
| اماکن | |
| حوزه علمیه | حوزة أهل بیت(ع) |
| مؤسسات | جمعیة المقاصد الخیریة الإسلامیة • هیئة الخدمات الاجتماعیة • جمعیة التعاضد الخیری • جمعیة حسن کامل الصباح |
| مشاهیر | |
| مذهبی | مراسم محرم و روز عاشورا • تعزیه‌خوانی • قمه‌زنی |
نَبَطیه (به انگلیسی: NABATIEH) شهری در جنوب لبنان و مرکز استان نبطیه در منطقه جبل‌عامل است که اکثریث جمعیت آن شیعه هستند. این شهر از سده‌های نخستین اسلامی، پایگاه شیعیان بود و هویت آن ریشه در حضور ابوذر غفاری دارد. نبطیه از جایگاه علمی و فرهنگی برخوردار است و علمای آن از گذشته با حوزه علمیه نجف در ارتباط بوده‌اند. مردم محلی آن را «شهر امام حسین» می‌نامند و مراسم محرم به‌ویژه تاسوعا و عاشورا در آن باشکوه برگزار می‌شود.
از مشاهیر و خاندان‌های علمی و سیاسی آن می‌توان به حسن یوسف مکی و شیخ عبدالحسین صادق، خاندان محیی‌الدین، فضل و نورالدین اشاره کرد. حسینیه نبطیه به‌عنوان نخستین حسینیه ساخته‌شده در لبنان، مرکز اصلی برگزاری مراسم محرم و عاشوراست و برنامه‌های آن شامل راهپیمایی نمادین شهادت امام حسین(ع) و اسیران کربلا، آیین تعزیه‌خوانی و مراسم قمه‌زنی است.
نبطیه از دهه ۱۹۷۰م تقریباً در هر دهه هدف حملات اسرائیل بوده است. در جنگ ۳۳ روزه (۲۰۰۶م)، ارتش اسرائیل به اهالی نبطیه هشدار تخلیه شهر را داد و منطقه نبطیه هدف حملات متعدد هوایی قرار گرفت.
نبطیه؛ مرکز شیعیان جنوب لبنان
نبطیه شهری شیعه‌نشین در لبنان[۱] که مرکز استان نبطیه در جنوب این کشور و در منطقه جبل‌عامل است.[۲] بر اساس آمار سال ۲۰۱۴م، حدود ۹۳ درصد از رأی‌دهندگان این شهر شیعه بوده‌اند.[۳] درباره نبطیه چنین آمده است که از سده‌های نخستین اسلامی، به‌عنوان پایگاهی مهم برای شیعیان شکل گرفت و ساکنان آن پیش از مردم دیگر شهرهای لبنان به تشیع گرویدند. این هویت ریشه در حضور ابوذر غفاری، صحابی پیامبر(ص)، دارد که در سده نخست هجری در گسترش تشیع در این سرزمین نقش داشت.[۴]
درباره جایگاه علمی و فرهنگی نبطیه نیز گفته شده که این شهر همیشه برای مناطق اطراف، مرجعیت دینی داشته و علمای آن با حوزه علمیه نجف در ارتباط بوده‌اند.[۵] وضعیت علمی نبطیه بسیار مطلوب گزارش شده و حدود ۸۰٪ از ساکنان آن باسواد هستند. نبطیه پس از جزین و صیدا، از نظر شمار مدارس و تعداد تحصیل‌کردگان در جنوب لبنان در جایگاه بالایی قرار دارد.[۶]
عنوان «شهر امام حسین»
مردم محلی نبطیه را «مدینة الامام الحسین» (شهر امام حسین) می‌نامند. علت این نام‌گذاری، پیوند مردم با امام حسین(ع) و برگزاری باشکوه مراسم عاشورا در این شهر گزارش شده است.[۷] در طول مراسم عاشورا، این شهر به‌طور کامل سیاه‌پوش می‌شود و مردم از سراسر لبنان برای شرکت در مراسم عزاداری و تماشای نمایش‌های عاشورایی به آنجا می‌آیند.[۸] النادی الحسینی به‌عنوان نخستین حسینیه ساخته‌شده در لبنان در شهر نبطیه قرار دارد.[۹]
این شهر همچنین از نظر تاریخی دارای سنت مقاومت تعریف شده و روایت‌های خبری نشان می‌دهد که در سال ۱۹۸۳م در روز عاشورا، مردم محلی با نیروهای اشغالگر اسرائیلی مقابله کردند.[۱۰]
نام‌شناسی
نام نبطیه از «نَبَط» گرفته شده که به‌معنای آب، چشمه یا نَبْع است.[۱۱] در زبان عربی، «نبط» به آبی گفته می‌شود که از قعر چاه بیرون می‌آید. برخی دیگر بر این باورند که نام این شهر به قوم نبط بازمی‌گردد که در زمان‌های پیش از تاریخ در این منطقه ساکن بوده‌اند.[۱۲]
مشاهیر شیعه و خاندان‌های علمی
از مشاهیر شیعه نبطیه می‌توان به علی بن محمد بیاضی، از متکلمان قرن نهم قمری و نویسنده کتاب «الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم»،[۱۳] سید حسن یوسف مکی مؤسس المدرسة العلمیة (مدرسه حمیدیه)،[۱۴] محمد رضا الزین، قاضی و عالم شناخته‌شده،[۱۵] احمد رضا، از ادیبان و عالمان منطقه،[۱۶] شیخ سلیمان ظاهر، از فقهای منطقه و نویسنده کتاب «معجم قُریٰ جبل عامل»،[۱۷] محمد جابر آل صفا، از نویسندگان و پژوهشگران شیعه،[۱۸] حسن کامل الصباح، مخترع و از شخصیت‌های مشهور،[۱۹] سید هانی فحص، عالم و ادیب معاصر،[۲۰]حسن قندیل، عالم و فقیه،[۲۱] و سید محمدحسن ترحینی عاملی، فقیه و خطیب شیعه[۲۲] اشاره کرد.
شیخ عبدالحسین صادق (متوفای ۱۳۶۱ق/۱۹۴۲م) از دیگر مشاهیر نبطیه است که پس از سید حسن یوسف مکی، مسئولیت حوزه علمیه نبطیه را بر عهده گرفت و در زادگاه خود حسینیه‌ای بنا کرد. او تا زمان وفاتش، مرجع امور دینی بود و در همان حسینیه دفن شد.[۲۳] از میان نوادگان او، فردی که با وی هم‌نام است، سمت امامت جمعه شهر نبطیه را بر عهده دارد.[۲۴]
بر پایه منابع موجود، آل رضا، آل الزین، آل وهبی و آل فیاض از جمله خاندان‌های شیعه در نبطیه هستند[۲۵] و برخی دیگر از خاندان‌های علمی این شهر به این شرح است:
خاندان محیی‌الدین
خاندان محیی‌الدین (در اصل «آل ابی‌جامع»): شیخ فخرالدین بن علی (متوفای اواخر قرن ۱۶م)، نیای خاندان در نبطیه و نجف؛ شیخ حسن بن محیی‌الدین (متوفای ۱۷۱۷م) دانشمند و ادیب؛ شیخ قاسم بن محمد (متوفای ۱۸۲۱م) نویسنده «نهج الأنام في الفقه»؛ شیخ محمد بن قاسم (متوفای ۱۸۳۱م) مدرس حوزه علمیه جبل‌عامل در شمار این خاندان به‌شمار می‌روند.[۲۶]
خاندان فضل
خاندان فضل (منسوب به آل فضل طائی): شیخ عزالدین الحسن الفضل از فقهای امامیه؛ شیخ حسن بن حیدر (۱۸۲۱م) بنیان‌گذار آل فضل الاعلی؛ فضل بک حسن الفضل (۱۸۷۳-؟) رئیس شهرداری نبطیه (۱۹۱۵م) و نماینده مجلس (۱۹۳۴-۱۹۳۷م)؛ محمد بک الفضل، نماینده و وزیر، از چهره‌های علمی و سیاسی این خاندان هستند.[۲۸]
خاندان نورالدین
خاندان نورالدین از سادات موسوی و از تبار امام موسی کاظم(ع) هستند. سید عبدالحسین بن سید محمد نورالدین موسوی عاملی نباطی، عالم و فقیه، مهاجر به نجف، متوفای ۱۳۷۰ق[۲۹] و سید مهدی بن سید علی بن سید حسین آل نورالدین عاملی نباطی، زاده نبطیه، مهاجر به نجف و درگذشته در آن شهر از چهره‌های این خاندان شمرده شده‌اند.[۳۰]
حوزه‌های علمیه و مراکز دینی و فرهنگی شیعه
حوزه علمیه نبطیه را سید حسن یوسف مکی (متوفای ۱۳۳۴ق/۱۹۱۵م) در قرن نوزدهم تأسیس کرد[۳۲] و پس از او، شیخ عبدالحسین صادق (متوفای ۱۳۶۱ق/۱۹۴۲م) مسئولیت آن را بر عهده گرفت.[۳۳] حوزه أهل‌بیت(ع) هم در سال ۱۴۲۱ق/۲۰۰۰م تأسیس شد و مؤسس آن سید جعفر مرتضی عاملی (متوفای ۱۴۴۱ق) بود. این حوزه با نجف و مرجعیت آن ارتباط داشت و گفته شده بعدها فعالیت آن متوقف شد.[۳۴]
«حسینیه نبطیه» مرکز اصلی برگزاری مراسم محرم و عاشورا،[۳۵] «مدرسة النبطیة التحتا الرسمیة» (اُمّ المدارس) با مدیریت عبداللطیف فیاض (۱۹۲۱-۱۹۴۸) به‌همراه مجموعه‌ای دیگر از مدارس رسمی و خصوصی،[۳۶] «جمعیة المقاصد الخیریة الإسلامیة»،[۳۷] «هیئة الخدمات الاجتماعیة»، «جمعیة التعاضد الخیری» و «جمعیة حسن کامل الصباح» نیز از دیگر نهادهای فرهنگی این شهر شناخته می‌شوند.[۳۸]
مراسم و شعائر شیعی
نبطیه نیز مانند دیگر شهرهای شیعه‌نشین جبل‌عامل، اعیاد اسلامی را برگزار می‌کند و به‌ویژه در برگزاری مجالس عزای امام حسین(ع) از اول محرم، ویژگی خاصی دارد.[۴۰] مردم در هر شب محرم، لطمه‌زنان در میدان‌های شهر گرد هم می‌آیند و به‌سمت حسینیه حرکت می‌کنند، آیات قرآن تلاوت می‌شود و مجالس عزاداری برپا می‌گردد.[۴۱]
در روز تاسوعا (نهم محرم)، مراسم نمادین سنتیِ انتقال امام حسین(ع) از مدینه به کربلا برگزار می‌شود که از نبطیه به نبطیه فوقا (منطقه‌ای مسکونی در شهر) می‌رود و سپس به حسینیه نبطیه بازمی‌گردد.[۴۲]
در روز عاشورا نیز جمعیت بسیاری از روستاهای اطراف برای برگزاری مراسم شهادت امام حسین(ع) گرد هم می‌آیند. برنامه‌های این روز شامل تلاوت قرآن، راهپیمایی نمادین شهادت، نمایش واقعه کربلا در محل «مسرح ساحة الإمام الحسین(ع)»، حضور گروهی قمه‌زنان که با شمشیر و تیغ سرهای خود را مجروح می‌کنند، و راهپیمایی نمادین اسیران کربلا است. در این راهپیمایی، نمادی از امام زین‌العابدین(ع) بر شتر در میدان‌های نبطیه نمایش داده شده و خطبه‌های امام(ع) را قرائت می‌کند.[۴۳]
حملات اسرائیل به شهر نبطیه
نبطیه از دهه ۱۹۷۰م تقریباً در هر دهه هدف حملات اسرائیل بوده[۴۴] و طی این سال‌ها مناطق مختلفی از شهر و روستاهای اطراف آن بمباران شده که به تخریب ساختمان‌های دولتی و مردمی و زخمی و کشته‌شدن غیرنظامیان انجامیده است.[۴۵]
در جنگ ۳۳ روزه (۲۰۰۶م)، ارتش اسرائیل به اهالی نبطیه هشدار شدید داد که شهر را تخلیه کرده و به بیروت بروند، با این عبارت: «أعذر من أنذر» (به هر کس هشدار داده شده، عذرش پذیرفته نیست). در این جنگ، منطقه نبطیه هدف حملات متعدد هوایی از جمله حمله به پل ارتباطی نبطیه با اقلیم التفاح قرار گرفت.[۴۶]
پانویس
- ↑ ظاهر، معجم قري جبل عامل، ۱۴۲۷ق، ج۲، ص۳۳۲.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۲۱، ص۷۷.
- ↑ «NABATIEH»، سایت Arab American Institute (مؤسسه عرب آمریکایی).
- ↑ مظفر، تاریخ شیعه، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۲۳۵.
- ↑ فرحان، تاریخ الحوزات العلمیة و المدارس الدینیة عند الشیعة الإمامیة، ۱۴۳۷ق، ج۵، ص۱۸۸؛ جابر، معجم أعلام جبل عامل، ۱۴۳۰ق، ج۱، ص۴۷۰.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۲۱، ص۷۷.
- ↑ «مراسم عاشوراء تعود هذا العام إلى النبطية خارج قيود كورونا: "ملاذنا الحسين"»، پایگاه خبری النشر.
- ↑ «"صورة نادرة" لإحدى العمليات الحسينية للمقاومة في مدينة النبطية»، کتابات.
- ↑ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۵۲۹.
- ↑ «"صورة نادرة" لإحدى العمليات الحسينية للمقاومة في مدينة النبطية»، کتابات.
- ↑ قبیسی، جنوب لبنان، بیروت، ج۱، ص۲۸۵.
- ↑ ظاهر، معجم قري جبل عامل، ۱۴۲۷ق، ج۲، ص۳۳۲.
- ↑ نباطی عاملی، الصراط المستقیم، ۱۳۸۴ق، ج۱، ص۶.
- ↑ امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۵، ص۳۹۴.
- ↑ امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۹، ص۲۳۱.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۲۱، ص۷۷.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۲۱، ص۷۷.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۲۱، ص۷۷.
- ↑ «حسن كامل الصباح... عبقريٌ منسيٌ في وطنه؟!»، سایت النشرة.
- ↑ «السيّد هاني فحص في ذمة الله»، سایت الانباء.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۲۱، ص۷۷.
- ↑ «رحيل العلامة السيد محمد حسن ترحيني العاملي في لبنان»، سایت الاجتهاد.
- ↑ جابر، معجم أعلام جبل عامل، ۱۴۳۰ق، ج۱، ص۴۷۰؛ فرحان، تاریخ الحوزات العلمیة و المدارس الدینیة عند الشیعة الإمامیة، ۱۴۳۷ق، ج۵، ص۱۸۸؛ جابر، معجم أعلام جبل عامل، ۱۴۳۰ق، ج۱، ص۴۷۰.
- ↑ «تجلیل امام جمعه شهر نبطیه از ایران برای دفاع از کیان اسلام و اهل بیت(ع)»، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی.
- ↑ خشن، سحمر؛ تراث و آفاق، ص۳۵-۴۶.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۲۱، ص۷۷.
- ↑ «آغاز عزاداری محرم در النبطیه لبنان»، خبرگزاری ایکنا.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۲۱، ص۷۷.
- ↑ غروی، مع علماء النجف الأشرف، ۱۴۲۰ق، ج۲، ص۲۲۳؛ امینی، معجم رجال الفکر و الأدب، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۸۷۷.
- ↑ حرزالدین، معارف الرجال، ۱۴۰۵ق، ج۳، ص۹۳.
- ↑ «راهپیمایی باشکوه مردم نبطیه لبنان در سیزدهم محرم»، خبرگزاری شفقنا.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۲۱، ص۷۷.
- ↑ فرحان، تاریخ الحوزات العلمیة و المدارس الدینیة عند الشیعة الإمامیة، ۱۴۳۷ق، ج۵، ص۱۸۸.
- ↑ فرحان، تاریخ الحوزات العلمیة و المدارس الدینیة عند الشیعة الإمامیة، ۱۴۳۷ق، ج۵، ص۱۸۸.
- ↑ ظاهر، معجم قري جبل عامل، ۱۴۲۷ق، ج۲، ص۳۳۹.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۲۱، ص۷۷.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۲۱، ص۷۷.
- ↑ ظاهر، معجم قري جبل عامل، ۱۴۲۷ق، ج۲، ص۳۳۹.
- ↑ «مراسم عاشوراء تعود هذا العام إلى النبطية خارج قيود كورونا: "ملاذنا الحسين"»، پایگاه خبری النشر.
- ↑ ظاهر، معجم قري جبل عامل، ۱۴۲۷ق، ج۲، ص۳۳۹.
- ↑ ظاهر، معجم قري جبل عامل، ۱۴۲۷ق، ج۲، ص۳۳۹.
- ↑ ظاهر، معجم قري جبل عامل، ۱۴۲۷ق، ج۲، ص۳۳۹.
- ↑ ظاهر، معجم قري جبل عامل، ۱۴۲۷ق، ج۲، ص۳۳۹.
- ↑ «NABATIEH»، سایت Arab American Institute (مؤسسه عرب آمریکایی).
- ↑ سعدی، مجازر و ممارسات ۱۹۳۶-۱۹۸۳، ۱۹۸۵م، ج۱، ص۲۶۹؛ ص۲۷۲؛ ص۲۷۳؛ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، سپاه در گذر انقلاب «مکتب سپاه»، ۱۳۹۳ش، ج۱۷، ص۴۱۷.
- ↑ الیاس، يوميات الوعد الصادق (صمود شعب و مقاومة)، ۱۴۲۷ق، ج۱، ص۲۷۱؛ ص۳۲۹.
منابع
- «آغاز عزاداری محرم در النبطیه لبنان»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ انتشار : ۱۸ مرداد ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۱۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- «راهپیمایی باشکوه مردم نبطیه لبنان در سیزدهم محرم»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ نشر: ۱۳ مهر ۱۳۹۶ش، تاریخ بازدید: ۱۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- «السيّد هاني فحص في ذمة الله»، سایت الانباء، تاریخ انتشار: ۱۹ سیپتامبر ۲۰۱۴م، تاریخ بازدید: ۱۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- الیاس، سلیم، یومیات الوعد الصادق (صمود شعب و مقاومة)، بیروت، بی‌نا، ۱۴۲۷ق.
- امین، سید محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
- امینی، محمدهادی، معجم رجال الفکر و الأدب فی النجف خلال ألف عام، ۱۴۱۳ق.
- «تجلیل امام جمعه شهر نبطیه از ایران برای دفاع از کیان اسلام و اهل بیت(ع)»، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، تاریخ انتشار: ۱۶ مرداد ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۱۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- جابر، علی داود، معجم أعلام جبل عامل: من الفتح الاسلامی حتی نهایة القرن التاسع الهجری، بیروت، دار المؤرخ العربی، ۱۴۳۰ق.
- حرزالدین، محمد، معارف الرجال فی تراجم العلماء و الأدباء، مصحح: حرز الدین، محمد حسین، قم، کتابخانه عمومی حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی، ۱۴۰۵ق.
- «حسن كامل الصباح... عبقريٌ منسيٌ في وطنه؟!»، پایگاه خبری النشر، تاریخ انتشار: ۲۸ اوت ۲۰۱۶م، تاریخ بازدید: ۱۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- خشن، حسین احمد، سحمر؛ تراث و آفاق، بی‌نا، بی‌جا.
- «رحيل العلامة السيد محمد حسن ترحيني العاملي في لبنان»، سایت الاجتهاد، تاریخ انتشار: ۳ می ۲۰۲۲م، تاریخ بازدید: ۱۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- سعدی، غازی، مجازر و ممارسات ۱۹۳۶ - ۱۹۸۳، عمان، دار الجلیل، ۱۹۸۵م.
- سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، سپاه در گذر انقلاب «مکتب سپاه» سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، تهران، نمایندگی ولی فقیه، مرکز تحقیقات اسلامی، ۱۳۹۳ش.
- «"صورة نادرة" لإحدى العمليات الحسينية للمقاومة في مدينة النبطية»، کتابات، تاریخ بازدید: ۱۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- ظاهر، سلیمان، معجم قری جبل عامل، بیروت،دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۲۷ق.
- غروی، محمد، مع علماء النجف الأشرف، بیروت، دار الثقلین، ۱۴۲۰ق.
- فرحان، عدنان، تاریخ الحوزات العلمیة و المدارس الدینیة عند الشیعة الإمامیة، مرکز المصطفی(ص) العالمی للترجمة و النشر، ۱۴۳۷ق.
- قبیسی، محمد، جنوب لبنان، بیروت، بی‌نا، ۱۹۹۵م.
- «مراسم عاشوراء تعود هذا العام إلى النبطية خارج قيود كورونا: "ملاذنا الحسين"»، پایگاه خبری النشر، تاریخ انتشار: ۲۲ ژوئیه ۲۰۲۲م، تاریخ بازدید: ۱۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- مظفر، محمد حسین، تاریخ شیعه، مترجم: حجتی، محمدباقر، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۶ش.
- مفرج، طونی، موسوعة قری و مدن لبنان، بیروت، دار نوبلیس.
- نباطی عاملی، علی بن محمد، الصراط المستقیم، تهران، المکتبه المرتضویه لاحیاء الآثار الجعفریه، ۱۳۸۴ق.
- «NABATIEH»، سایت Arab American Institute (مؤسسه عرب آمریکایی)، تاریخ بازدید: ۱۱ مهر ۱۴۰۵ش.