خاندان الزین
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| نام‌های دیگر | آل زین • آل الزین |
| وجه نام‌گذاری | شخصی به نام زین‌العابدین یا زین‌الدین |
| نسب | سعد بن عباده |
| صدر خاندان | شیخ یوسف الزین انصاری خزرجی عاملی |
| خاستگاه | جبل‌عامل |
| مذهب | شیعه |
| مکان استقرار | لبنان |
| شخصیت‌ها | |
| مشاهیر | احمد عارف الزین • شیخ زین‌الدین الزین |
خاندان الزّیْن یا آلُ الزّیْن، از خاندان‌های شیعه در جبل‌عامل لبنان است که در مناطق شیعه‌نشین جنوب و بیروت حضور داشته و در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی نقش‌آفرین بوده‌اند. این خاندان نسب خود را به سعد بن عباده، صحابی پیامبر(ص) و شیخ یوسف الزین الانصاری الخزرجی العاملی می‌رسانند. جد اعلای آنان زین‌العابدین در قرن دوازدهم میلادی (حدود سال ۱۱۷۸م) همراه صلاح‌الدین ایوبی از حجاز به شام آمد و حاکم قلعه تبنین شد. از چهره‌های تاریخی خاندان، شیخ زین‌الدین الزین است که پس از تحصیل در نجف توسط احمد پاشا (جَزّار) کشته و کتابخانه‌اش به آتش کشیده شد.
در میان افراد مشهور خاندان نیز عالمان دینی، شاعران و ادیبان، نمایندگان پارلمان و فعالان فرهنگی و رسانه‌ای دیده می‌شوند که احمد عارف الزین، مؤسس مجله العرفان، یکی از مهم‌ترین نشریات شیعی در قرن بیستم، از جمله آنهاست. سابقه نمایندگی خاندان در پارلمان لبنان هم به سال ۱۹۲۶م و نمایندگی یوسف بک الزین بازمی‌گردد. عبداللطیف الزین از رؤسای سابق پارلمان و از چهره‌های شاخص و محبوب بود و پس از فوت او در ۲۰۱۹م، برادرزاده‌اش سعد عبدالعزیز الزین ریاست انجمن خاندان زین را بر عهده دارد.
نقش و جایگاه خاندان زین در لبنان
خاندان الزین از خاندان‌های شناخته‌شده شیعه در منطقه جبل‌عامل لبنان است،[۱] به‌ویژه در مناطق شیعه‌نشین جنوب و همچنین بیروت، که هم در عرصه سیاسی و هم در حوزه‌های اجتماعی و اقتصادی نقش داشته‌اند.[۲] نام خانوادگی «الزین» در میان مسلمانان شیعه در شهرهایی مانند عیترون، جِبْشیت، بنت جُبَیل و برخی روستاهای دیگر لبنان گزارش شده است و این نام در میان مسلمانان سنی در بیروت و برخی مناطق دیگر نیز دیده می‌شود.[۳] شیخ احمد الزین که در سال ۲۰۲۱م درگذشت، به‌عنوان روحانی اهل سنت لبنان و رئیس تجمع علمای مسلمین لبنان شناخته می‌شد.[۴]
گفته شده که خاندان الزین یکی از پایه‌های اصلی سیاست در منطقهٔ نبطیه و جنوب لبنان بوده[۵] و حضور آن‌ها در مجلس نمایندگان لبنان از اوایل قرن بیستم از ویژگی‌های بارز این خاندان شمرده شده است.[۶] سابقه نمایندگی این خاندان در پارلمان لبنان به سال ۱۹۲۶م و نمایندگی یوسف بک الزین (از نخستین نمایندگان پس از تشکیل لبنان بزرگ) بازمی‌گردد.[۷]
عبداللطیف الزین از دیگر نمایندگان پارلمان که در کنار عبدالکریم الزین در تحولات سیاسی شیعیان لبنان نقش داشته، به‌عنوان رئیس سابق پارلمان و از چهره‌های شاخص شناخته می‌شود که به‌دلیل نزدیکی به مردم و پیگیری مشکلات آن‌ها از محبوبیت بالایی برخوردار بود. پس از فوت او در سال ۲۰۱۹م، برادرزاده‌اش سعد عبدالعزیز الزین ریاست «رابطة آل الزین» (انجمن خاندان) را بر عهده دارد و به‌عنوان چهرهای اجتماعی و سیاسی فعال در منطقه شناخته می‌شود.[۸]
نسب و ریشه‌شناسی
وطن اصلی خاندان الزین در شِحور (منطقه‌ای در نزدیکی شهر صور) بوده و به‌دلیل اختلافی که بین آن‌ها و خاندان آل صغیر پیش آمد، در حدود سال‌های ابتدایی ۱۸۰۰م موطن خود را ترک گفته و به شهر صیدا رفتند.[۹] این خاندان، نسب خود را به شیخ یوسف الزین الانصاری الخزرجی العاملی می‌رسانند[۱۰] و به گزارش دانشنامه جهان اسلام، ریشه آل زین به سعد بن عباده انصاری خزرجی، صحابی پیامبر اسلام(ص) و رئیس قبیله خزرج می‌رسد؛ چنان‌که در منابع تاریخی، علمای این خاندان با القاب «انصاری»، «خزرجی» و «عاملی» معرفی شده‌اند.[۱۱]
برخی منابع اشاره می‌کنند که جدّ اعلای این خاندان، شخصی به نام زین‌العابدین یا زین‌الدین، از نوادگان سعد بن عباده بوده[۱۲] و بر اساس گزارش منابع، در قرن دوازدهم میلادی (حدود سال ۱۱۷۸م) همراه با لشکر صلاح‌الدین ایوبی از حجاز به شام آمد؛ به‌عنوان حاکم قلعه تِبنین (یکی از قلعه‌های مهم دوران جنگ‌های صلیبی) در جنوب لبنان منصوب شد و از همان‌جا نسل خاندان الزین در جبل‌عامل شکل گرفت.[۱۳]
چهرهای شناخته‌شده آل‌الزین
از چهره‌های تاریخی این خاندان می‌توان به شیخ زین‌الدین الزین (۱۷۴۷-۱۷۹۷م) اشاره کرد که برای تحصیل علوم دینی به نجف رفت. پس از بازگشت، به‌دلیل نفوذ و جایگاهش، توسط احمد پاشا (جَزّار)، والی عثمانی، کشته و کتابخانه‌اش با بیش از سه هزار جلد کتاب به آتش کشیده شد. پس از او، فرزندش علی الزین ملقب به «کبیر» رهبری خاندان را بر عهده گرفت و نفوذ خود را از صیدا تا ناقوره (شهری کوچک در جنوب لبنان) گسترش داد.[۱۴]
شیخ احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰م)، ادیب، عالم، مورخ و مؤسس مجله العرفان در سال ۱۹۰۹م بود. او از مبارزان آزادی‌خواه علیه عثمانی‌ها و از بنیان‌گذاران «جمعیت نشر العلم» در سال ۱۹۱۲م در لبنان به‌شمار می‌رود. آثار او شامل «تاریخ صیدا» و «تاریخ الشیعه» است.[۱۵]
افراد مشهور خاندان
بر اساس گزارش‌های موجود، برخی افراد مشهور خاندان «الزین» در لبنان در عرصه‌های سیاست، مذهب، فرهنگ و رسانه و اقتصاد به شرح زیر است:
- شیخ محمد الحاج سلیمان الزین (۱۸۳۰-۱۹۰۲): تحصیل‌کرده در حوزه علمیه نجف، نویسنده کتابی در علم صرف و دارای مجموعه‌های شعری.[۱۶]
- سلیمان الزین: نویسنده، شاعر و ادیب و جد پدری احمد عارف الزین.[۱۷]
- شیخ علی الزین (۱۸۵۳-۱۹۳۰): از بزرگان خاندان و پدر مؤسس مجله العرفان که در راه مشکلات عرب‌ها در زمان عثمانی‌ها مبارزه کرد و در سال ۱۹۳۰م در صیدا درگذشت.[۱۸]
- شیخ عبدالکریم حسین الزین (۱۸۶۷-۱۹۴۱): عالم و مجتهد در علوم شریعت اسلامی که به طب و کشاورزی نیز می‌پرداخت و شاعر بود. دیوان شعر و تألیفات متعددی از او به جا مانده است.[۱۹]
- حسین اسماعیل الزین (۱۸۷۹-؟): عضو هیئت‌مدیره صیدا و عضو کمیته اداری لبنان بزرگ.[۲۰]
- بهاءالدین الزین (اوایل قرن بیستم): از مبارزان آزادی‌خواه علیه عثمانی‌ها در اوایل قرن بیستم که توسط عثمانی‌ها تبعید شد.[۲۱]
- شیخ حسین بن قاسم الزین: ادیب، شاعر و نویسنده‌ای که کاتب قرآن کریم بود.[۲۲]
- شیخ محمد سلیمان الزین: از بزرگان خاندان زین که در جریان حوادث دههٔ ۱۹۶۰م که تنش‌ها و درگیری‌های سیاسی-طایفه‌ای وجود داشت و عده‌ای از مسیحیان آواره یا فراری شدند، او به‌عنوان یک روحانی شیعه، به آن‌ها پناه داد و از آن‌ها حمایت کرد.[۲۳]
- شیخ عبدالکریم الزین: از عالمان و چهره‌های تأثیرگذار سیاسی-مذهبی و نماینده سابق پارلمان که در دهه ۱۹۷۰م در جلسات شیعیان برای حمایت از امام موسی صدر حضور داشت.[۲۴]
- شیخ محمد حسین عبدالکریم الزین: شاعر مشهور صیدا.[۲۵]
- نزار احمد عارف الزین: جانشین پدرش (احمد عارف الزین) در مدیریت مجله «العرفان».[۲۶]
- زید احمد عارف الزین: فرزند دیگر احمد عارف الزین و دارای مقام قضایی.[۲۷]
- فؤاد زید الزین: پسر زید، نوه احمد عارف الزین و سردبیر مجله «العرفان».[۲۸]
- سلیمان الزین: از اعیان و ثروتمندان صیدا.[۲۹]
- نزار الزین: استاد روان‌شناسی در دانشکده ادبیات دانشگاه لبنان.[۳۰]
پانویس
- ↑ زارع‌خورمیزی، نسل‌کشی سادات و مسلمانان شیعه، ص۴۲۱؛ «عالم عالی‌قدر شیخ زین عاملی»، افق حوزه، شماره ۲۸۶.
- ↑ قبلان، عصر الإمام، ۱۴۳۷ق، ص۱۱۱.
- ↑ خشن، سحمر؛ تراث وآفاق، ص۳۸.
- ↑ «رئیس تجمع علمای مسلمین لبنان درگذشت»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ جونی، «هل یعود المقعد النیابی الثالث فی دائرة الجنوب الثالثة – النبطیة إلی آل الزین؟»، نداء الوطن.
- ↑ قبلان، عصر الإمام، ۱۴۳۷ق، ص۱۱۱.
- ↑ جونی، «هل یعود المقعد النیابی الثالث فی دائرة الجنوب الثالثة – النبطیة إلی آل الزین؟»، نداء الوطن.
- ↑ «سعد الزین رئیسا بالتزکیة لرابطة آل الزین»، الوکالة الوطنیة للاعلام.
- ↑ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۴۴.
- ↑ موسوی، الشیعه فی التاریخ، ۲۰۰۲م، ص۱۲۹.
- ↑ بیات‌لو، «زین بن خلیل»، ص۱۶۴.
- ↑ موسوی، الشیعه فی التاریخ، ۲۰۰۲م، ص۱۲۹؛ عبدالحمید، معجم مؤرخی الشیعة، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۳۵۱.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق، ج۳، ص۲۷۴.
- ↑ امینی، شهیدان راه فضیلت، ۱۳۶۲ش، ص۴۱۳-۴۱۸؛ «عالم عالی قدر شیخ زین عاملی»، افق حوزه، شماره ۲۸۶.
- ↑ ارقه‌دان، «تاریخ صیدا بین أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرین کما نشرته مجلة العرفان»، ص۱۷۸.
- ↑ ضاهر، گام به گام با امام، ۱۳۹۶ش، ج۴، ص۱۹.
- ↑ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۴۴.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۱۵، ص۹۱؛ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۴۴.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۱۵، ص۹۰.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۱۵، ص۹۰.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۱۵، ص۹۰.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۱۵، ص۹۰.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۱۵، ص۹۰و۹۱.
- ↑ موسوی، الشیعه فی التاریخ، ۲۰۰۲م، ص۱۲۹.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۱۵، ص۹۰.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۱۵، ص۹۱.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۱۵، ص۹۱.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۱۵، ص۹۱.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۱۵، ص۹۱.
- ↑ مفرج، موسوعة قری و مدن لبنان، دار نوبلیس، ج۱۵، ص۹۱.
منابع
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، بیروت، درالاضواء، ۱۴۰۳ق.
- ارقه‌دان، صلاح‌الدین، «تاريخ صيدا بين أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرين كما نشرته مجلة العرفان»، دراسات جامعیة فی الآداب والعلوم الإنسانیة، دانشگاه لبنان، تاریخ بازدید: ۲۹ مهر ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۱۶ آّان ۱۴۰۵ش.
- امینی، عبدالحسین، شهیدان راه فضیلت، ترجمه: جلال‌الدین فارسی، تهران، روزبه، ۱۳۶۲ش.
- بیات‌لو، حسین، «زین بن خلیل»، دانشنامه جهان اسلام، ج۲۲، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ۱۳۷۵ش.
- جونی، رمال، «هل یعود المقعد النیابی الثالث فی دائرة الجنوب الثالثة – النبطیة إلی آل الزین؟»، نداء الوطن، تاریخ انتشار: ۱۴-۰۱-۲۰۲۶، تاریخ بازدید: ۱۶ آّان ۱۴۰۵ش.
- خشن، حسین احمد، سحمر؛ تراث و آفاق، بی‌نا، بی‌جا.
- «رئیس تجمع علمای مسلمین لبنان درگذشت»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ انتشار: ۱۲ اسفند ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۱۶ آّان ۱۴۰۵ش.
- زارع‌خورمیزی، محمدرضا، نسل‌کشی سادات و مسلمانان شیعه، قم، سازمان حج و زیارت. حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارات.
- «سعد الزین رئیسا بالتزکیة لرابطة آل الزین»، الوکالة الوطنیة للاعلام، تاریخ انتشار: ۱۱/۱۲/۲۰۲۱، تاریخ بازدید: ۱۶ آّان ۱۴۰۵ش.
- سنداوی، خالد؛ رامیار، رامک، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقه جبل عامل»، پژوهش در تاریخ، سال ششم، زمستان ۱۳۹۴، شماره ۲.
- ضاهر، یعقوب، گام به گام با امام؛ مجموعه گفتارها و مصاحبه‌ها و مقالات سیدموسی صدر از ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۸ میلادی، مترجمان مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر، تهران، امام موسی صدر، تهران، ۱۳۹۶ش.
- «عالم عالی‌قدر شیخ زین عاملی»، افق حوزه، ۵ آبان ۱۳۸۹ش، شماره ۲۸۶.
- عبدالحمید، صائب، معجم مؤرخي الشیعة: المؤلفون في التاریخ بالعربیة منذ القرن الأول حتی نهایة القرن الرابع عشر من الهجرة: الإمامیة - الزیدیة - الإسماعیلیة، قم، مؤسسة دائرة معارف الفقه الاسلامي، ۱۳۸۳ش.
- قبلان، عبدالامیر، عصر الإمام: الإمام موسی الصدر و المسألة الشيعية في لبنان : إشکالية الظاهرة و الدور، بیروت، دار المحجة البيضاء، ۱۴۳۷ق.
- مفرج، طونی، موسوعة قری و مدن لبنان، بیروت، دار نوبلیس.
- موسوی، عبدالرسول، الشیعه فی التاریخ (۱۰ - ۱۴۲۱ هجریه = ۶۳۲ - ۲۰۰۰ میلادیه)، قاهره، مکتبة مدبولی، ۲۰۰۲م.