آل ابیجامع
 | برای اثباتپذیری کامل این مقاله به منابع بیشتری نیاز است. لطفاً با توجه به شیوهٔ ویکیشیعه برای ارجاع به منابع با ارایهٔ منابع معتبر این مقاله را بهبود بخشید. |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| نامهای دیگر | حارثی همدانی |
| وجه نامگذاری | به جامعی؛ ساختن مسجد جامعی بزرگ در جبل عامل به دست جد بزرگ این خاندان، احمد شهابالدین/ به حارثی؛ رسیدن نسب جد بزرگ این خاندان به حارث هَمْدانی |
| نسب | حارث همدانی |
| صدر خاندان | احمد جبل عاملی لبنانی |
| مکان استقرار | عراق، لبنان، ایران و هند |
| شخصیتها | |
| راویان | شیخ عبدالصمد (برادر شیخ بهائی)، احمد بن محمد شهاب الدین |
| مشاهیر | علی بن رضی الدین، حسین بن محیالدین و... |
| عالمان | احمد بن محمد، علی بن احمد، جواد بن علی و.. |
آلِ ابیجامع یا حارثی همدانی خاندانی از عالمان دینی شیعه در عراق، لبنان و ایران در قرن ۱۰ و ۱۱ق بود. بزرگ آل ابیجامع احمدِ جَبَلْ عاملی لبنانی است و نسبت وی به حارث هَمْدانی، صحابی امام علی(ع) میرسد و لذا این خاندان به حارثی همدانی نیز شهرت یافته است.
نسب
علت اشتهار خاندان «آل ابیجامع» به این نام این است که احمد شهابالدین، جد بزرگ ایشان، مسجدی جامع در جبل عامل ساخته است یا بهواسطه فرزندی به نام «جامع» مشهور شدهاند. بزرگترین فرد این خاندان، احمد جَبَلْ عاملی لبنانی است که نسب وی به حارث همدانی، صحابی مشهور امام علی(ع)، میرسد و به همین دلیل این خاندان به «حارثی همدانی» نیز شهرت یافته است.
آل ابیجامع از نسل شیخ عبدالصمد، برادر شیخ بهایی، هستند و گفته میشود که اعضای این خاندان برای تحصیل علم به نجف مهاجرت کردهاند.
افراد مشهور خاندان
کسانی از آل ابی جامع که نام آنان در کتابهای فقهی و ادبی و روایی آمده است، عبارتند:
- احمدبن محمد
- حسین یا حسن بن احمد
- علی بن احمد
- عبداللطیف بن علی
- رضی الدین بن علی
- فخرالدین بن علی
- حسن بن علی
- علی بن رضی الدین
- محیی الدین بن عبداللطیف
- علی بن محیی الدین
- حسین بن محیی الدین
- محیی الدین بن حسین
- حسن بن حسین
- علی بن حسین
- جعفربن علی
- یوسف بن جعفر
- محمدبن یوسف
- جعفربن محمد
- شریف بن محمد
- حسین بن محمد
- موسی بن شریف
- حسن بن موسی
- قاسم بن حسن
- شریف بن موسی
- حسین بن شریف
- حسین بن علی
- احمدبن حسین
- محمدبن احمد
- قاسم بن محمد
- عبدالحسین بن قاسم
- علی بن قاسم
- محمدبن قاسم
- صالح بن علی
- جوادبن علی
افراد شناخته شده این خاندان عبارتند:
احمد بن محمد
احمد بن محمد شهابالدین، یا جمالالدین، معروف به ابن ابیجامع (درگذشته ۹۲۸ق/۱۵۲۲م)، مفسر، محدث و مؤسس خاندان آل ابیجامع، یکی از عالمان برجسته شیعی بود. وی از احمد بن بیضائی و محقق کرکی اجازه روایت داشت. محقق کرکی در سال ۹۲۸ق/۱۵۲۲م اجازه خود را صادر کرده و در آن سلسله مشایخ روایی خود را از طریق مطهر حلی، طوسی، مفید، کلینی و صدوق تا امام علی بن موسی الرضا(ع) ذکر کرده و پس از تأیید صلاحیت احمد، وی را مجاز به نقل حدیث دانسته است. از آثار وی تفسیری به نام الوجیزه فی تفسیر الکتاب العزیز باقیمانده که به شیوه ایجاز نوشته شده است.
علی بن احمد
علی بن احمد نورالدین (درگذشته ۱۰۰۵ق/۱۵۹۷م)، عالم شیعی و ساکن نجف بود. پس از درگذشت استادش، شهید ثانی، با خانوادهاش به کربلا مهاجرت کرد و در آنجا سکونت گزید. برخی افراد نزد پادشاه عثمانی از وی بدگویی کردند و شاه فرمان داد که او به استانبول برود، اما نورالدین به ایران گریخت و ابتدا به دَوْرَق رفت و سپس به هویزه نقل مکان کرد و تا زمان وفاتش در آنجا زندگی کرد. پس از درگذشت او، فرزندانش به شوشتر منتقل شدند.
از آثار او میتوان به «شرح قواعد حلی» در فقه اشاره کرد که نیمهتمام ماند و همچنین «تحقیق در نماز جمعه».
عبداللطیف بن علی
عبداللطیف بن علی محییالدین، فقیه، محقق و محدث مشهور امامی، تاریخ دقیق تولد و وفات او مشخص نیست. وی در هویزه ساکن بود و پس از درگذشت پدرش به خَلَفآباد هجرت کرد. عبداللطیف نزد برخی از برجستهترین عالمان زمان خود مانند شیخ بهایی، صاحب معالم زینالدین، شیخ حسن فرزند شهید ثانی و سید محمد بن ابی الحسن عاملی درس خوانده و از آنها اجازه روایت دریافت کرده است. همچنین، او از اساتید سید علیخان حویزی بود.
آثار عبداللطیف عبارتند از:
- جامع الاخبار فی ایضاح الاستبصار
- کتاب الرجال
- الحاشیه علی معالم الاصول
- کتاب المنطق
رضی الدین بن علی
رضیالدین بن علی (درگذشته ۱۰۴۸ق/۱۶۳۸م)، فقیه، محدث و از عالمان برجسته شیعی بود که در شوشتر اقامت داشت. وی در سال ۱۰۲۵ق/۱۶۱۶م به مشهد سفر کرد. رضیالدین معاصر شاه عباس اول (درگذشته ۱۰۳۸ق/۱۶۲۹م) بود و از نزدیکان او به شمار میآمد.
او مدتی مسئولیت منصب قاضی القضاتی شوشتر، دزفول، خرمآباد، بهبهان، دهدشت، کهکیلویه و اطراف آن، همدان و نواحی پیرامونی را بر عهده داشت. همچنین نظارت بر اوقاف نیز از دیگر مسئولیتهای او بود. در این دوره، چندین سال در همدان سکونت داشت و پس از کنارهگیری از مناصب خود، به نجف مهاجرت کرد و در همانجا درگذشت.
فخرالدین بن علی
فخرالدین بن علی، عالم و محدّث، در احوال او همین اندازه گفتهاند که پس از درگذشت پدر از هویزه به شیراز آمده و همان شهر اقامت گزیده است. وی از شهید ثانی و فرزندش شیخ حسن اجازه روایت داشته است.
حسن بن علی
حسن بن علی، عالم، فقیه، محدّث. او به هندوستان رفته و در حیدرآباد ساکن شده و در نزد محمد بن خاتون عاملی ساکن هند درس خوانده و در همین شهر در اواخر قرن ۱۱ق/۱۷م درگذشته است. وی از پدرش اجازه روایت داشته است.
علی بن رضی الدین
علی بن رضی الدین، فقیه، شاعر و محقق، معاصر شیخ حرّ عاملی (صاحب وسائل الشیعه) و ساکن خلف آباد بوده است. او رسالهای در تکمله امل الآمل نگاشته است.
محیی الدین بن عبداللطیف
محیی الدین بن عبداللطیف، فقیه، محدث و از عالمان قرن ۱۱ق/۱۷م؛ از زندگی او اطلاعی در دست نیست. بازماندگان وی در نجف به آل محی الدین شهرت یافتهاند.
علی بن محی الدین
علی بن محیی الدین، از عالمان و فقیهان. چیزی از زندگی وی روشن نیست. کتاب الارث از تألیفات اوست.
حسین بن محی الدین
حسین بن محیی الدین، فقیه، محدث، شاعر و ادیب، از پدرش اجازه روایت داشته است. تألیفات او عبارتند:
- شرح قواعدالعلامه
- کتاب فی الفقه
- کتاب فی الطب
- دیوان شعر
حسن بن حسین
حسن بن حسین (د ۱۱۱۳ق/۱۷۰۱م)، فقیه و عالم علوم دینی، با علوم دیگرِ زمان خود نیز آشنا بوده است.
علی بن حسین
علی بن حسین، فقیه و محدث. او ساکن خلف آباد بوده و از سید نعمت الله جزایری اجازه روایت داشته است. تألیفات وی اینهاست:
- توقیف المسائل، تألیف در ۱۱۲۴ق/۱۷۱۲م
- الاربعون حدیثاً
- الافاده السنیه فی مهم الصلاه البومیه
- وسیله الوصول، منظومهای در علم اصول
- رساله فی اجزاء القضیه
- ارشاد المتعلم الی الطریق
جعفربن محمد
جعفربن محمد (د ۱۲۴۷ق/۱۸۳۱م)، وی از بزرگان آل ابی جامع و آل محیی الدین و از عالمان بنام این خاندان شمرده میشود و قبل از برادر خود "شریف" درگذشته است.
شریف بن محمد
شریف بن محمد (شریف کبیر)، احتمالاً پس از ۱۲۶۱ق/۱۸۴۵م درگذشته است. وی در روزگار خود از رجال علم و ادب شمرده شده است. کتاب الشرائف الجامعیه فی اسرارالفقه الامامیه اثر اوست.
عبدالحسین بن قاسم
عبدالحسین بن قاسم (د ۱۲۷۱ق/۱۸۵۵م) در علم و ادب و احاطه بر انواع شعر شهره بوده است. استعداد سرشار و ذهن خلاق وی سبب شده بود که در دانش و عرصههای مختلف ادب و بدیهه گویی در شعر توانا گردد. دارای منظومهای در علم نحو است که شیخ محمد سماوی آن را گرد آورده است. وی در نجف وفات یافته است.
موسی بن شریف
موسی بن شریف (د ۱۲۸۱ق/۱۸۶۴م)، شاعر و محقق، ساکن نجف، دارای دیوان شعری با عنوان تخمیس المقصوره الدَرَیه است که در مدح امام علی(ع) و امام حسن(ع) و امام حسین(ع) است.
صالح بن علی
صالح بن علی (د ۱۲۹۸ق/۱۸۸۱م)، ادیب و شاعر. وی در نزد شیخ محمد طه در نجف درس خوانده است. شهرت او در شعر است و اشعار وی از استحکام و بلاغت خاصی برخوردار است.
جواد بن علی
جوادبن علی (د ۱۳۲۲ق/۱۹۰۴م)، فقیه، محدث و شاعر، ساکن نجف بود و در حوزه علمی این شهر نزد اساتیدی چون شیخ محمدحسین کاظمی، سیدعلی بن سیدرضاآل بحرالعلوم نجفی و سیدمحمدتقی طباطبایی درس خوانده و به سطوح بالای علمی نایل آمده و پس از آن، خود حوزه درس فقهی تشکیل داده است. وی از محمدحسن نجفی (صاحب جواهر)، شیخ محسن بن خنفر، شیخ مهدی، شیخ جعفر و سیدعلی طباطبایی اجازه روایت داشته است. او را آثاری بدین شرح است:
- ارجوزة فی اوقات الاستخاره
- ارجوزة فی صورالشّکّ
- رسالة فیمن تیقن فی الطهارة و شک فی الحدث
- رسالة فی تراجم آل ابی جامع
- حجیة الإستصحاب
شریف بن موسی
شریف بن موسی (شریف صغیر)، فقیه و ادیب که در عصر خود بزرگ خاندان آل محیی الدین شمرده شده است.
قاسم بن حسن
قاسم بن حسن (۱۳۱۴-۱۳۷۴ق/۱۸۹۶-۱۹۵۵م)، فقیه، اصولی، ادیب، شاعر، نحوی و منطقی، در نجف زاده شد و در حوزه علمی این شهر پرورش یافت و دانشهای متداول زمانش را فرا گرفت. آثار او عبارتند:
- بدایة المهتدی و هدایة المبتدی، در نحو
- حاشیة علی طهارة الریاض
- حاشیة علی کفایة الاصول
- امانی الخلیل فی عروض الخلیل
- حاشیة فی المنطق
- دیوان شعر
پانویس
منابع
- آقا بزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، بیروت، دارالاضواء، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- افندی اصفهانی، عبدالله، ریاض العلماء، قم، ۱۴۰۱ق، ۱/۱۴۱، ۳/۲۵۵، ۳۴۹.
- افندی، عبدالله بن عیسیبیگ، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، تحقیق: احمد حسینی اشکوری، ۱۴۰۱ق.
- امین، سید محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
- حر عاملی، محمدبن حسن، اما الآمل، به کوشش احمد حسینی، بغداد، مکتبه الاندلس، ۱۳۸۵ق.
- حرزالدین، محمد، معارف الرجال في تراجم العلماء و الأدباء، تصحیح: محمدحسین حرزالدین، قم، کتابخانه عمومی حضرت آيت الله العظمی مرعشی نجفی ۱۴۰۵ق.
- خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات في أحوال العلماء و السادات، قم، اسماعیلیان، ۱۳۹۱ق.
- خویی، سید ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، بیروت، ۱۴۰۳ق.
- قمی، عباس، الفوائد الرضویة في أحوال علماء المذهب الجعفریة: سرگذشت عالمان شیعه، تحقیق: ناصر باقر بیدهندی، تهران، ۱۳۲۷ش.
- قمی، عباس، الکنی، والالقاب، مقدمهنویس: محمدهادی امینی، تهران، مکتبة الصدر، ۱۳۶۸ش.
- کحاله، عمررضا، معجم المؤلفین، بیروت، داراحیاءالتّراث العربی، ۱۳۷۶ق.
- مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، قم، موسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث، بیتا.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: دائره المعارف بزرگ اسلامی