آیه سکر
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره نساء |
| شماره آیه | ۴۳ |
| جزء | ۵ |
| اطلاعات محتوایی | |
| موضوع | برخی احکام نماز و تیمم |
آیه سُکر چهلوسومین آیه سوره نساء از نمازخواندن در حال مستی و جنابت نهی میکند.[۱] به گفته برخی مفسران، نماز گفتگوی بنده با خداست و باید در حال هوشیاری انجام شود؛ از اینرو نماز در حال مستی صحیح نیست.[۲]
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا ٤٣﴾ [نساء:43]|﴿ای کسانی که ایمان آوردهاید در حال مستی به نماز نزدیک نشوید تا زمانی که بدانید چه میگویید و [نیز] در حال جنابت [وارد نماز نشوید] مگر اینکه راهگذر باشید تا غسل کنید و اگر بیمارید یا در سفرید یا یکی از شما از قضای حاجت آمد یا با زنان آمیزش کردهاید و آب نیافتهاید پس بر خاکی پاک تیمم کنید و صورت و دستهایتان را مسح نمایید که خدا بخشنده و آمرزنده است ٤٣﴾
از این آیه از مستندات نظریه حرمت تدریجی خمر دانسته شده است.[۳] فیض کاشانی، فقیه شیعه قرن یازدهم قمری، معتقد است این آیه با آیه ۲۱۹ بقره نسخ شده و قبل از تحریم خمر نازل شده است.[۴]
برخی فقیهان و مفسران شیعه، واژه «سُكَارَىٰ» در آیه را به مستی ناشی از شراب تفسیر کرده و آن را دلیلی بر تحریم خمر میدانند.[۵] علامه طباطبایی و عبدالله جوادی آملی این تفسیر را مشروط به این میدانند که آیه، قبل از آیه ۲۱۹ بقره نازل شده باشد.[۶] در مقابل، سید ابوالقاسم خویی، نویسنده تفسیر البیان، معتقد است که این آیه، ارتباطی با حکم فقهی حرمت خمر ندارد.[۷]
گروهی دیگر سُکر را به خوابآلودگی تفسیر کردهاند.[۸] علامه طباطبایی با توجه به نهی از شراب در آیات ۶۷ سوره نحل و ۳۳ سوره اعراف، محدودکردن آیه به مستی ناشی از شراب را با تدریجیبودن احکام و نیز قواعد اطلاق و تقیید ناسازگار میداند و احتمال داده منظور از «سُکَارَى» مستی خواب باشد.[۹] وی برای این نظر به روایات استناد میکند.[۱۰]
برخی عبارت «عَابِرِي سَبِيلٍ» در آیه را به «عبورکننده» معنا کردهاند و منظور از آن را مکان نماز دانستهاند؛ و بر این اساس، آیه از ورود مست به مسجد، نهی کرده و توقف جُنُب در مسجد را جایز نمیداند و فقط عبور او را جایز میداند.[۱۱]
این آیه در زمره آیات الاحکام و آیات تیمم قرار دارد.[۱۲] بر اساس آن، در صورت ناتوانی از غسل یا وضو، تیمم جایگزین میشود. به گفته برخی مفسران«عَفُوًّا غَفُورًا» به تسهیل و تخفیف حکم تیمم اشاره دارد.[۱۳] موارد لزوم تیمم در آیه عبارتند از:
- ضرر داشتن استفاده از آب برای وضو یا غسل، مانند بیماری.
- در دسترس نبودن آب کافی.[۱۴]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۳۹۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۳۹۵.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: علامه طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۶، ص۱۱۷؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۷۱؛ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۹ش، ج۱۹، ص۴۰-۳۲.
- ↑ فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۴۵۲.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به فخرالمحققین، إیضاح الفوائد، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۵۱۱؛ ابنفهد حلی، المهذب البارع، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۷۷؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۸۰.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۹۴ و ج۴، ص۳۵۹؛ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۷۹ش، ج۱۹، ص۵۲ و ج۲۳، ص۴۹۹.
- ↑ خویی، البیان، ۱۴۳۰ق، ص۳۳۴.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به قمی مشهدی، تفسیر کنز الدقائق، ۱۳۶۸ش، ج۳، ص۴۱۲؛ طبری، جامع البیان، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۶۲؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۸۱
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۹۵ و ج۴، ص۳۶۱-۳۵۹.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۴، ص۳۵۹-۳۶۱.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۳ش، ج۳، ص۸۱؛ فخررازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۱۰، ص۸۸-۸۷.
- ↑ استرآبادی، آیات الاحکام، مکتبة المعراجی، ص۵۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۳۹۸.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۳۹۸-۴۰۰.
منابع
- ابنفهد حلی، احمد بن محمد، المهذب البارع فی شرح المختصر النافع، تحقیق: مجتبی عراقی، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول، ۱۴۰۷ق.
- استرآبادی، محمد بن علی، آیات الاحکام، تهران، مکتبة المعراجی، بیتا.
- جوادی آملی، عبدالله، تسنیم تفسیر قرآن کریم، قم، مرکز نشر اسراء، ۱۳۷۹ش.
- خویی، سید ابوالقاسم، البیان فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسة احیاء آثار الامام الخوئی، ۱۴۳۰ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ایران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۲ق.
- علامه طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- فخرالمحققین، محمد بن حسن، إیضاح القوائد فی شرح مشکلات القواعد، تصحیح: سید حسین موسوی کرمانی، قم، نشر اسماعیلیان، چاپ اول، ۱۳۸۷ق.
- فخررازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، لبنان، دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق.
- فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، تفسیر الصافی، تصحیح: حسین اعلمی، تهران، مکتبة الصدر، ۱۴۱۵ق.
- قمی مشهدی، محمدرضا، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، قم، دار الغدیر، ۱۴۲۳ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیة، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش.