حمزه فنصوری
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| اطلاعات علمی | |
| شاگردان | شمسالدین سمطرانی |
| تألیفات | «اسرارالعارفین» و «المنتهی» |
حمزه فَنْصوری، صوفی و ادیب شیعی اندونزیایی، در قرن دهم هجری، در پنسور (باروس) در سوماترا زاده شد و از چهرههای اثرگذار در گسترش تصوف و ادبیات عرفانی در جهان مالایایی بهشمار میرود. از زندگی او آگاهی اندکی در دست است، اما گفته شده است که به حجاز، شامات و عراق سفر کرد و مراکز مهمی چون مکه، مدینه، بیتالمقدس و بغداد را دید و پس از بازگشت، در حکومت آچه به مقام افتاء رسید.[۱]
فنصوری از نخستین صوفیانی دانسته شده است که بهطور رسمی تصوف را در این منطقه گسترش داد.[۲] بهنظر میرسد او پیش از بازگشت به آچه، در بغداد به طریقه قادریه پیوسته بود.[۳] به گفته مورخان، حمزه فنصوری اندیشمندی پرکار بود و در عرفان نظری بهشدت از ابن عربی و نیز عبدالکریم جیلی تأثیر پذیرفت[۴] و از مفاهیم عرفانی چهرههایی چون غزالی، مولوی و جامی بهره برد؛ همچنین با متون فارسی و عربی آشنایی داشت.[۵]
مهمترین شاگرد او شمسالدین سمطرانی (درگذشت: ۱۰۳۹ق) ذکر شده است. حمزه فنصوری و سمطرانی از چهرههای برجسته عرفان در مجمعالجزایر مالایایی بهشمار میروند که اندیشه وحدت وجود را گسترش دادند.[۶] تفسیر عرفانی آنان با استقبال گسترده روبهرو شد، اما اعتراض صوفیان متشرعی چون نورالدین رانیری را برانگیخت؛[۷] رانیری فنصوری و پیروانش را بدعتگذار خواند و به سوزاندن آثار او فرمان داد.[۸] بااینحال، فنصوری بر پیوند ناگسستنی شریعت و طریقت تأکید داشت و در «شراب العاشقین» با تمثیل کشتی، ارتباط شریعت، طریقت، حقیقت و معرفت را تبیین کرد.[۹]
آثار او غالباً شرح و تفسیر اندیشههای ابنعربی است[۱۰] و مباحثی چون مراتب سلوک، وجود و اوصاف الهی را دربرمیگیرد.[۱۱] «اسرارالعارفین» و «المنتهی» از مهمترین آثار اوست.[۱۲] به نظر سید محمد نقیب العطاس، فنصوری نخستین نویسندهای بود که زبان مالایایی را برای بیان نظاممند مفاهیم عرفانی بهکار برد و از اینرو پدر ادبیات جدید مالایایی دانسته میشود.[۱۳]
حمزه فنصوری اندیشههای عرفانی خود را در قالب شعر «سیعیر» ـ قالبی چهارسطری در ادبیات مالایایی با ریشههای اسلامی ـ بیان میکرد و بهگفته وینستد و سید محمد نقیب العطاس، از نخستین کسانی بود که این قالب را بهکار گرفت و بدینسان از پیشگامان ادبیات عرفانی منظوم و منثور مالایایی شد.[۱۴] او مفاهیم عرفانی را با زبانی نمادین عرضه میکرد؛ از جمله با تمثیل «قایق» برای تصویر کردن سفر روح انسان به سوی خدا.[۱۵] نوآوری او در بهرهگیری از تصویر، استعاره و تشبیه، تأثیری عمیق بر ادبیات مالایایی گذاشت و آثارش همچنان در شعر معاصر اندونزی و مالزی بازتاب دارد.[۱۶]
پانویس
- ↑ عظیمردی آزرا، ۱۹۹۷، ص۱۶۷؛ عظیمردی آزرا، ۱۹۹۹، ص۶۷۲
- ↑ عظیمردی آزرا، ۱۹۹۷، ص۱۶۸
- ↑ رجوع کنید به عظیمردی آزرا، ۱۹۹۹، ص۶۷۲
- ↑ کنیش، ص۲۸۶
- ↑ ر.ک: دایرةالمعارف جهان اسلام آکسفورد، ج ۳، ص۳۰
- ↑ عظیمردی آزرا، ۱۹۹۹م، ص۶۷۲ـ۶۷۳
- ↑ رجوع کنید به عظیمردی آزرا، ۱۹۹۷م، ص۱۷۴؛ عظیمردی آزرا، ۱۹۹۹م، ص۶۷۳، ۶۷۵
- ↑ رجوع کنید به عظیمردی آزرا، ۱۹۹۹م،ص۶۷۳ـ۶۷۴؛ کنیش، ص۲۸۷
- ↑ رجوع کنید به عظیمردی آزرا، ۱۹۹۹م، ص۶۷۳
- ↑ بالدیک، ص۱۶۳
- ↑ کنیش، ص۲۸۶
- ↑ د. اسلام، همانجا
- ↑ رجوع کنید به اسماعیل حمید، ص۲۰۷
- ↑ رجوع کنید به همان، ص۲۲۹
- ↑ همان، ص۲۳۱
- ↑ رجوع کنید به >دائرةالمعارف جهان اسلام آکسفورد<، همانجا
منابع
- Azyumardi Azra,"Education, law, mysticism: constructing social realities", in Islamic civilization in the Malay world, ed. Mohd. Taib Osman, Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1997;
- idem, "Opposition to Sufism in the East Indies in the seventeenth and eighteenth centuries", in Islamic mysticism contested: thirteen centuries of controversies and Polemics, ed. Fredrick de Jong and Bernd Radtke Leiden: Brill, 1999;
- Julian Baldick, Mystical Islam and introduction of Sufism, London 2000;
- EI2, s.v. "Hamza Fansuri" (by by P. Voorhoeve);
- Ismail Hamid,"Kitab Jawi: intellectualizing literary tradition", in Islam civilization in the Malay world, ibid;
- Alexander Knysh, Islamic mysticism: a short history, Leiden 2000;
- The Oxford encyclopedia of the modern Islamic world, ed. John L. Esposito, New York 1995, s.v. "Malay and Indonesian literature" (by Hendrik M. J. Maier).
پیوند به بیرون
تشیع در آسیا | ||
|---|---|---|
| کشورها | ایران • عراق • آذربایجان • سوریه • افغانستان • لبنان • یمن • هند • اردن • امارات • بحرین • ترکیه • عربستان سعودی • عمان • فلسطین • قطر • کویت • گرجستان • بنگلادش • پاکستان • سریلانکا • مالدیو • نپال • چین • ژاپن • کره جنوبی • اندونزی • تایلند • سنگاپور • فیلیپین • مالزی • ازبکستان • تاجیکستان • ترکمنستان • قرقیزستان • قزاقستان • ارمنستان • میانمار • بوتان • مغولستان • کامبوج • برونئی • لائوس |  |
| مؤسسات | ||
| شخصیتهای شیعی | ||
| شیعهپژوهان غیرشیعی | ||
| وابسته | ||