آب
| بخشی از احکام عملی و فقهی |
|---|
 |
 | این مقاله یک نوشتار توصیفی درباره یک مفهوم فقهی است و نمیتواند معیاری برای اعمال دینی باشد. برای اعمال دینی به منابع دیگر مراجعه کنید. |
آب، تنها مایعی است که در احکام اسلامی جزو یکی از پاک کنندههای[۱] نجاست[۲] است بهشرط آنکه خودش پاک و مطلق باشد، هنگام شستن مضاف نشود و بو، رنگ یا مزه نجاست را نگیرد، و نیز عین نجاست از آن برطرف شده باشد.[۳]
در قرآن در آیات متعدد از آب بهعنوان مبدأ حیات و نعمتی الهی یاد شده[۴] و نزول آن از آسمان، پاککنندگی[۵] و پیوندش با بادها و بارانها مورد توجه قرار گرفته است. همچنین از نهرهای بهشتی و حتی حقیقتی از جنس ملکوت آب سخن رفته است، مانند آیهی «وَ کانَ عَرْشُهُ عَلَی الْماءِ».[۶]
در روایات، برای برخی آبها مانند باران، نیسان، زمزم و فرات آثار تبرک و درمانجویی نقل شده[۷] و حتی نگاه به آب جاری، مایه روشنی چشم دانسته شده است.[۸] همچنین آب در حدیث نبوی بهترین آشامیدنی دنیا و آخرت معرفی شده[۹] و نوشیدن آب از حوض کوثر از آرزوهای مؤمنان شمرده میشود؛[۱۰] افزونبر این، رخدادهایی مانند پرآب شدن چاهها،[۱۱] جوشش آب از سنگ[۱۲] و جاری شدن زمزم[۱۳] نیز از معجزات مرتبط با آب به شمار آمدهاند. در نگاه شیعه نیز تشنگی و محرومیت امام حسین(ع) از آب و شهادت ایشان با لب تشنه، از مهمترین مصائب عاشوراست.[۱۴]
آب در فقه به مطلق و مضاف و از نظر تأثیرپذیری از نجاست به قلیل و کثیر تقسیم میشود.[۱۵] احکام آن در ابواب مختلف فقهی مانند طهارت، اطعمه و اشربه، احیای موات، مزارعه و مساقات مطرح شده و موضوعاتی چون نوشیدن آب زمزم در حج،[۱۶] آبدادن به حاجیان[۱۷] و اسیران،[۱۸] خرید و فروش آب،[۱۹] آبدادن به حیوانات،[۲۰] مخلوط کردن شیر با آب،[۲۱] و برخی آداب و احکام مربوط به حیوان مثل آبدادن به حیوان پیش از ذبح[۲۲] و عرضه آب بر حیوان هنگام رسیدن به آب[۲۳] و انسان مانند کام برداشتن نوزاد با آب فرات[۲۴] و منع کشتن انسان با افکندن او در آب،[۲۵] را دربر میگیرد.
همچنین در آداب نوشیدن، بسمالله گفتن، نشسته نوشیدن در شب و ایستاده نوشیدن در روز[۲۶] سلام بر سیدالشهداء و لعن قاتلان مستحب دانسته میشود.[۲۷] در مقابل، ادرار در آب جاری یا راکد،[۲۸] نماز خواندن در گذرگاه آب،[۲۹] و آببستن به منطقه دشمن[۳۰] مکروه شمرده شده است.
پانویس
- ↑ بنیهاشمی خمینی، توضیحالمسائل مراجع، ۱۳۸۱، ج۱، ص۹۹.
- ↑ امام خمینی، تحریرالوسیله، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۱۳۲.
- ↑ بنیهاشمی خمینی، توضیحالمسائل مراجع، ۱۳۸۱، ج۱، ص۹۹.
- ↑ سوره انبیاء، آیه ۳۰.
- ↑ سوره فرقان، آیه ۴۸.
- ↑ «سیری در ماهیت نهرهای بهشتی؛ ملکوت نهرهای آبی»، خبرگزاری بینالمللی قرآن.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۱۳۴.
- ↑ برقی، المحاسن، ۱۳۷۱ق، ص۶۲۲.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۱۲۹.
- ↑ قمی، سفینة البحار، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۳۵۹.
- ↑ قمی، سفینة البحار، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۶۳ و ۶۵، ج۲، ص۵۶۰-۵۶۱ و ۶۵۲.
- ↑ سوره بقره، آیه ۶۰.
- ↑ قمی، سفینة البحار، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۷۰۷.
- ↑ فروغى اَبرى، مسئله آب در کربلا، ۱۳۸۲ش، ص۱۳۳.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۲۶ـ۵۴.
- ↑ حلی، شرایع الاسلام، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۲۰۷.
- ↑ حلی، شرایع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج۱، ص۳۱۲.
- ↑ حلی، شرایع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج۱، ص۳۱۸.
- ↑ حلی، شرایع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج۲، ص۴۵.
- ↑ حلی، شرایع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج۲، ص۱۶۳-۱۶۵.
- ↑ حلی، شرایع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج۲، ص۱۰.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۳۶، ص۱۳۳.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۰ق، ج۲، ص۴۱۵.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۶۲۰.
- ↑ حلی، شرایع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج۴، ص۱۹۷.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۳۶، ص۵۰۵ـ۵۰۸.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۳۶۳- ۱۳۶۵ش، ج۶، ص۳۹۰.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۶۸.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۸، ص۳۴۴.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۲۱ـ۶۶.
منابع
- امام خمینی، سید روحالله، تحریرالوسیله، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۲ش.
- برقی، احمد بن محمد، المحاسن، بهتحقیق: جلال الدین محدث، قم، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دوم، ۱۳۷۱ق.
- بنیهاشمی خمینی، سید محمدحسن، توضیحالمسائل مراجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۸۱ش.
- حلی، جعفر بن حسن، شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، تهران، اعلمی، چاپ اول، ۱۳۸۹ق.
- «سیری در ماهیت نهرهای بهشتی؛ ملکوت نهرهای آبی»، خبرگزاری بینالمللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۷ بهمن ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ق.
- طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی فیما تعم به البلوی(المحشّی)، تحقیق: احمد محسنی سبزواری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- فروغى اَبرى، اصغر، مسئله آب در کربلا، مجله تاریخ اسلام در آینه پژوهش، شماره ۴، زمستان ۱۳۸۲ش.
- قمی، عباس، سفینه البحار و مدینه الحکم و الاثار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۷۸ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، بهتحقیق علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۳۶۳ ـ ۱۳۶۵ش.
- محدث نوری، میرزاحسین، مُستَدرَکُ الوسائل و مُستَنبَطُ المسائل، تحقیق مؤسسه آلالبیت علیهمالسلام، بیروت، چاپ اول، ۱۴۰۸ق.
- نجفی، محمدحسن، جَواهر الکلام فی شرحِ شرائعِ الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دارُ اِحیاء التُّراثِ العربی، چاپ هفتم، ۱۳۶۲ش.