الحسن و الحسین امامان قاما او قعدا
 کتیبه روایت الحسن و الحسین امامان قاما او قعدا در حرم امام حسین علیهالسلام | |
| اطلاعات روایت | |
|---|---|
| موضوع | امام حسن(ع) و امام حسین(ع) |
| صادره از | پیامبر(ص) |
| منابع شیعه | علل الشرایع، الارشاد، الفصول المختارة، کفایة الاثر |
| احادیث مشهور | |
| حدیث سلسلةالذهب • حدیث ثقلین • حدیث کساء • مقبوله عمر بن حنظلة • حدیث قرب نوافل • حدیث معراج • حدیث ولایت • حدیث وصایت • حدیث جنود عقل و جهل • حدیث شجره | |
الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ إِمَامَانِ قَاما أَوْ قَعَدا روایتی از پیامبر(ص) است که اشاره به امامت امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در همه حال دارد؛ چه قیام کنند و چه قعود داشته باشند و به عنوان نَص بر امامت حسنین(ع) شناخته میشود. در این حدیث، قیام به مبارزه امام حسین(ع) برای اقامه حق و مقابله با ظلم، و قعود به صلح امام حسن(ع) با معاویه تعبیر شده است.
این مضمون در منابع شیعه امامیه، زیدیه و اسماعیلیه با سه نقل آمده است: نخست، از امام حسن(ع) در تبیین حکمت صلح با معاویه؛ دوم، از ابوایوب انصاری در جنگ جمل برای تبیین حقانیت امام علی(ع)؛ و سوم، از ابوذر غفاری در واپسین روزهای عمر پیامبر(ص). محدّثان این حدیث را صحیح، مشهور، تأییدشده با روایات دیگر و مورد اجماع مسلمانان دانستهاند.
نقلهای مختلف حدیث و اهمیت آن
حدیث «الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ إِمَامَانِ قَامَا أَوْ قَعَدا؛ حسن(ع) و حسین(ع) هر دو امام هستند چه قیام کنند و چه بنشینند»، از پیامبر اکرم(ص) است.[۱] این حدیث در آثار شیخ صدوق،[۲] شیخ مفید،[۳] خَزّاز قمی،[۴] ابنعُقده کوفی[۵] و قاضی نعمان مغربی[۶] نقل شده است.
بر اساس نقل شیخ صدوق، امام حسن(ع) در پاسخ به پرسشی درباره صلح با معاویه، به این حدیث اشاره کرده و صلح خود را مصداق «قعود» (نشستن) دانسته است.[۷] طبق نقل ابنعقده کوفی، در جنگ جمل، برخی از ابوایوب انصاری انتقاد کردند که چرا در مقابل مسلمانان صف کشیده است؛ او این حدیث را خواند.[۸] خَزّاز قمی نیز گزارش کرده که ابوذر غفاری در واپسین روزهای عمر پیامبر(ص)، این حدیث را شنیده است.[۹] در نقل، ابنعقده، خزاز قمی و قاضی نعمان،[۱۰] تعبیر «و أَبوهما خیرٌ منهما؛ و پدر آن دو از آنها بهتر است» نیز آمده است.
شیخ مفید روایت را به صورت «ابْنَای هَذَانِ إِمَامَانِ قَامَا أَوْ قَعَدَا؛ این دو فرزند من امام هستند چه قیام کنند چه بنشینند» نقل کرده[۱۱]و آن را نص در امامت حسنین(ع) دانسته است.[۱۲] در منابع شیعی، به عنوان نصّ در امامت حسنین(ع) کردهاند.[۱۳]
معنای قیام و قعود
علامه مجلسی «قیام» (ایستادن) در روایت را به معنای قیام به امر امامت و رهبری جامعه، و «قعود» (نشستن) را به معنای دست کشیدن از آن به دلیل مصلحت بالاتر یا تقیّه تفسیر کرده است.[۱۴] مرتضی مطهری نیز «قیام» را به حرکت انقلابی و مبارزه با ظلم توسط امام حسین(ع)، و «قعود» را به انتظار و صلح مصلحتی امام حسن با معاویه تفسیر کرده است.[۱۵] راضی آلیاسین از محققان شیعه در کتاب صلح الحسن(ع)، در تحلیل تاریخیِ علتهای صلح، به این روایت استناد کرده است.[۱۶]
اعتبارسنجی نقلهای روایت
شیخ مفید و قاضی نعمان سند روایت را ذکر نکردهاند؛[۱۷] اما در نقل شیخ صدوق، ابنعقده کوفی و خزاز قمی، سلسله سند روایت بیان شده است.[۱۸] روایتِ صدوق از طریق ابیسعید عَقیصا از امام حسن(ع) نقل شده است.
ابنابیجمهور این حدیث را صحیح دانسته است.[۱۹] علامه مجلسی نیز آن را با روایات دیگر تأییدشده[۲۰] و مشهور[۲۱] میداند. همچنین بر اساس نظر ابنشهرآشوب نقل این روایت از پیامبر مورد اجماع اهل قبله است.[۲۲]
پانویس
- ↑ بحرانی اصفهانی، عوالم العلوم، ۱۳۸۲ش، ص۳۲۱.
- ↑ شیخ صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۲۱۱.
- ↑ شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۰؛ شیخ مفید، الفصول المختارة، ۱۴۱۳ق، ص۳۰۳.
- ↑ خزاز رازی، کفایة الاثر، ۱۴۰۱ق، ص۳۶-۳۸.
- ↑ ابنعقده کوفی، فضائل أمیر المؤمنین علیهالسلام، ۱۴۲۴ق، ص۱۶۶-۱۶۸.
- ↑ ابنحیون، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ق، ج۱، ص۳۷.
- ↑ شیخ صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۲۱۱.
- ↑ ابنعقده کوفی، فضائل أمیر المؤمنین علیهالسلام، ۱۴۲۴ق، ص۱۶۶-۱۶۸.
- ↑ خزاز رازی، کفایة الاثر، ۱۴۰۱ق، ص۳۶-۳۸.
- ↑ ابنحیون، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ق، ج۱، ص۳۷.
- ↑ شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۰؛ شیخ مفید، الفصول المختارة، ۱۴۱۳ق، ص۳۰۳.
- ↑ شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۰.
- ↑ طبرسی، إعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۱۰؛ شیخ حر عاملی، اثبات الهداة، ۱۴۲۵ق، ج۲، ص۱۵۴ و ج۴، ص۳۳.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۴، ص۱۶.
- ↑ «بیانات در نشست سهجانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله خامنهای.
- ↑ آلیاسین، صلح الحسن علیهالسلام، ۱۴۱۲ق، ص۱۹۹-۲۰۰.
- ↑ شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۰؛ شیخ مفید، الفصول المختارة، ۱۴۱۳ق، ص۳۰۳.
- ↑ شیخ صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۲۱۱؛ ابنعقده کوفی، فضائل أمیر المؤمنین علیهالسلام، ۱۴۲۴ق، ص۱۶۶؛ خزاز رازی، کفایة الاثر، ۱۴۰۱ق، ص۳۶ و ص۱۱۴.
- ↑ ابنابیجمهور، عوالی اللئالی، ۱۴۰۵، ج۳، ص۱۲۹-۱۳۰.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۳۵، ص۲۶۶.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۳، ص۲۷۸.
- ↑ ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۳۹۴؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۳، ۲۹۱.
منابع
- آلیاسین، راضی، صلح الحسن علیهالسلام، بیروت، الاعلمی فی المطبوعات، ۱۴۱۲ق.
- ابنابیجمهور، محمد بن زین الدین، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، قم، دار سیدالشهداء، ۱۴۰۵ق.
- ابنحیون، نعمان بن محمد مغربی، دعائم الإسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الاحکام، قم، آل البیت، ۱۳۸۵ق.
- ابنشهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابیطالب، قم، علامه، ۱۳۷۹ق.
- ابنعقده کوفی، احمد بن محمد، فضائل أمیر المؤمنین علیهالسلام، قم، دلیل ما، ۱۴۲۴ق.
- بحرانی اصفهانی، عبد الله بن نورالله، عوالم العلوم و المعارف والأحوال- الإمام علی بن أبی طالب علیهالسلام، قم، مؤسسة الإمام المهدی عجّل الله تعالی فرجه الشریف، ۱۳۸۲ش.
- «بیانات در نشست سهجانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی»، سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله خامنهای، تاریخ بازدید ۱۷ دی ۱۴۰۲ش.
- خزاز رازی، علی بن محمد، کفایة الأثر فی النصّ علی الأئمة الإثنی عشر، قم، بیدار، ۱۴۰۱ق.
- شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، بیروت، الاعلمی فی المطبوعات، ۱۴۲۵ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، علل الشرایع، قم، کتابفروشی داوری، ۱۳۸۵ش.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، الفصول المختارة، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الهدی، تهران، اسلامیه، ۱۳۹۰ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.