درهای بهشت
| مرگ | |
|---|---|
| احتضار • عزرائیل • غسل میت • کفن • نماز میت • تدفین • شهادت | |
| برزخ | |
| شب اول قبر • سؤال قبر • نکیر و منکر • حیات برزخی • بدن برزخی | |
| قیامت | |
| اسرافیل • معاد جسمانی • نفخ صور • نامه اعمال • صراط • صحرای محشر • اصحاب یمین • اصحاب شمال | |
| بهشت | |
| درهای بهشت • حور العین • غلمان • رضوان • نعمتهای بهشت | |
| جهنم | |
| درهای جهنم • درکات جهنم • زقوم • اسفل سافلین • هاویه • جحیم • غساق | |
| مفاهیم وابسته | |
| شفاعت • تجسم اعمال • رقیب و عتید • تناسخ • رجعت • روح • باقیات صالحات | |
درهای بهشت از مفاهیم قرآنی که بعضی مفسران آن را به درجات بهشت تفسیر کردهاند. مطابق روایتهای متعددی از شیعه و سنی تعداد درهای بهشت، هشت درب است. برخی از محققان، درهای اصلی بهشت را هشت و درهای فرعی را بیشتر از آن دانستهاند.
درهای بهشت با نامهایی چون ریّان، صبر و جهاد نامگذاری شده است و بهشتیان متناسب با اعمال خود، از آنها وارد میشوند. در برخی روایتها، امام علی(ع) و اهلبیت(ع) به عنوان دری از درهای بهشت معرفی شدهاند. در بعضی از احادیث نیز مکانها (مانند رکن یمانی) و زمانهایی (مثل ماه رمضان) با درهای بهشت مرتبط دانسته شده است.
در احادیث، ویژگیهای ظاهری برای درهای بهشت بیان شده است؛ از جمله اینکه برای درهای بهشت کتیبهای هست که بر آن عبارتِ «معبودی جز الله نیست؛ محمد رسول خدا و علی برادر رسول خداست» نوشته شده است.
کتاب «ابواب الجنة فی الدنیا و الآخرة» اثری از هاشم موسوی جزائری در موضوع درهای بهشت نگارش و منتشر شده است.
منظور از درهای بهشت
در آیات قرآن از درهایی برای بهشت خبر داده شده است.[۱] مفسران در توضیح حقیقت درهای بهشت، بیانهای مختلفی دارند. محمد صادقی تهرانی مولف تفسیر الفرقان[۲] و سید کمال حیدری از مفسران شیعه،[۳] با بیان اینکه درب هر چیزی متناسب با همان است، درهای بهشت را به درجات بهشت تفسیر کردهاند. به باور ناصر مکارم شیرازی، مؤلف تفسیر نمونه، درهای بهشتی همانند درهای دنیایی نیست که در ورودی مکانها مانند خانهها قرار دارند؛ بلکه درهای بهشت در واقع اعمال و عواملی است که سبب ورورد به بهشت میشوند.[۴]
تعداد
اگرچه تعداد درهای بهشت در قرآن ذکر نشده،[۵] اما بر اساس روایتهای متعددی از شیعه و سنی، تعداد درهای بهشت، هشت در است.[۶] برخی از نویسندگان این تعداد از درها را مطابق تعداد بهشتهای ذکر شده در قرآن (۱. جنة النعیم[۷] ۲. فردوس[۸] ۳. جنة الخلد[۹] ۴. جنة المأوی[۱۰] ۵. جنات عدن[۱۱] ۶. دارالسلام[۱۲] ۷. دارالقرار[۱۳] ۸. بهشتی به وسعت آسمانها و زمین[۱۴]) دانستهاند.[۱۵]
در روایتی از امام علی(ع) تعداد درهای بهشت، ۷۲ در دانسته شده است.[۱۶] مکارم شیرازی، احتمال داده که تمامی عددهای ذکر شده برای بیان تعداد درهای بهشت نبوده، بلکه بر کثرت درها دلالت داشته باشد.[۱۷] سید کمال حیدری برای حل اختلاف روایات در بیان تعداد درهای بهشت، درهای اصلی بهشت را هشت در و درهای فرعی آن را بیشتر از آن تعداد دانسته است.[۱۸]
چرایی بیشتر بودن درهای بهشت نسبت به درهای جهنم
آیتالله مکارم شیرازی معتقد است بیشتر بودن درهای بهشت نسبت به درهای جهنم، بر پیشی گرفتن رحمت الهی بر غضبش و بیشتر بودن اسباب سعادت از اسباب بدبختی دلالت دارد.[۱۹] به گفته مرتضی مطهری بر اساس احادیث یکی از درهای بهشت به کسانی اختصاص دارد که هر چند مسلمان نیستند، ولی توحید را باور دارند و با اهلبیت(ع) دشمنی ندارند.[۲۰]
ملاصدرا، فیلسوف و عارف شیعی، گفته است درهای جهنم به اندازه اعضای هفتگانهای است که آدمی با آن تکالیفش را انجام میدهد و درهای بهشت نیز همین تعداد است به اضافه درِ قلب (باب القلب) که این در بر دوزخیان بسته است.[۲۱]
نامها
در بعضی از روایتها، نام درهای بهشت بدین صورت ذکر شده است: ۱. توبه ۲. زکات ۳. نماز ۴. امر به معروف و نهی از منکر ۵. حج ۶. ورع ۷. جهاد ۸. صبر.[۲۲] بر اساس روایتی از اهل تسنن، در بهشت برای اهل هر عملی، درب مخصوصی است که با آن عمل فراخوانده میشوند.[۲۳] در احادیث شیعه نیز آمده است برای جهادکنندگان دری به نام مجاهدان[۲۴] و برای روزهداران دری به نام ریّان (سیراب) وجود دارد که از آنجا وارد میشوند.[۲۵] در حدیثی از پیامبر(ص) برخی از نامهای درهای بهشت چنین آمده است: در رحمت، در صبر، در بلاء، در شکر و درِ اعظم.[۲۶]
مطابق بعضی از روایات، یکی از درهای بهشت برای انبیا و صدّیقان، دری برای شهدا و صالحان، پنج در برای شیعیان و دوستداران اهل بیت(ع) و یک در برای دیگر مسلمانان اختصاص دارد.[۲۷]
اشخاص، مکانها و زمانهای مرتبط
بر اساس بعضی از روایتها، درهای بهشت با برخی از افراد تطبیق داده شدهاند. در حدیثی از پیامبر(ص)، امام حسین(ع)[۲۸] و در حدیثی از امام کاظم(ع)، امام علی(ع)[۲۹] و مطابق روایتی از امام علی(ع)، اهل بیت به عنوان درهای بهشت معرفی شدهاند.[۳۰] جعفر شوشتری در کتاب الخصائص الحسینیه پیامبر و امامان(ع) را درهای بهشت برشمرده و تصریح کرده که درِ امام حسین(ع) وسیعتر از دیگر درها است.[۳۱] بر اساس روایتی در کتاب کافی، یکی از درهای بهشت در رکن یمانی قرار دارد که ورود از آن به اهل بیت پیامبر(ص) اختصاص دارد، لکن طبق حدیثی دیگر از این کتاب، شیعیان از آن در داخل خواهند شد.[۳۲]
در منابع روایی، از برخی مکانها بهعنوان محلِ درهای بهشت نام برده شده؛ که از جمله این مکانها میتوان به حجر اسماعیل،[۳۳] منبر پیامبر(ص)،[۳۴] قبر امام حسین(ع)[۳۵] و نیز شهر قم اشاره کرد.[۳۶]
همچنین روایتهایی وجود دارد که بعضی از اوقات را زمان باز شدنِ درهای بهشت میداند؛ مانند ماه رمضان،[۳۷] زمان ولادت پیامبر(ص)،[۳۸] وقت نماز ظهر،[۳۹] دوشنبه و پنجشنبه از جمله این اوقات هستند.[۴۰]
ویژگیهای ظاهری
در معراج بهشت و نعمتهایش و دوزخ و عذابهایش را مشاهده کردم. بهشت، هشت در داشت و بر هر دری از آن، چهار جمله نوشته شده بود که هر جمله، برای کسی که بداند و به آن عمل کند از دنیا و هرآنچه در آن است، بهتر است... روی اوّلین در بهشت نوشته بود: «لا اله الا الله، محمّد رسول الله، علیّ ولی الله؛ هر چیزی چارهای دارد و چاره زندگی چهار خصلت است؛ قناعت، بخششِ حقّ خویش، رهاکردن کینه و همنشینی با نیکان. روی در دوم نوشته بود: «لا اله الا الله، محمّد رسول الله، علیّ ولی الله. برای هر چیزی چاره و تدبیری است و چارهٔ شادی در آخرت، چهار خصلت است: دست نوازش بر سر یتیمان کشیدن، مهربانی با بیوهزنان، تلاش در برآوردن نیازهای مؤمنان و رسیدگی به فقیران و مساکین...»[۴۱]
در احادیث شیعه برای درهای بهشت ویژگیهایی بیان شده است؛ از جمله اینکه پهنای هر یک از درهای بهشت، به اندازه چهل سال راه است.[۴۲] بر اساس روایتی از پیامبر(ص) کوبه درهای بهشت از یاقوت سرخ است و هنگامی که با آن بر در کوبیده میشود، صدای «یا علی» میدهد.[۴۳]
در حدیث دیگری بلال حبشی از پیامبر(ص) نقل کرده است که درِ رحمت و درِ صبر از یاقوت سرخ است؛ ولی در صبر کوچک و یک لنگه است؛ درِ شكر از ياقوت سفيد و دولنگه و بسیار وسیع و درِ بلاء از یاقوت زرد و یک لنگه است؛ درِ اعظم نیز دری است که بندگان صالح و نيكوكاران از آن وارد میشوند.[۴۴]
محیالدین عربی در تفسیر «فُتِحَتْ أَبْوَابُهَا؛ درهاى آن گشوده گردد» در آیه ۷۳ سوره زمر میگوید: درهای بهشت پیش از آمدن بهشتیان باز است؛ زیرا درهای رحمت و فیضِ الهی همواره باز است و فیض خداوند همیشه جاری است تا هرکس قابلیت دارد، آن را دریافت کند؛ ولی درهای دوزخ بسته است و فقط برای هر کسی که آمادگی ورود به دوزخ را داشته باشد، باز میشود.[۴۵] آلوسی در تفسیر روح المعانی باز بودن درهای بهشت برای ورود با تقوایان را تشبیه به میزبانی کرده که در انتظار مهمان است و همه چیز را برای استقبال از او و ورود او به منزل مهیا کرده است.[۴۶]
کلیدها
در منابع روایی شیعه، نماز،[۴۷] شمشیرها (کنایه از جهاد در راه خدا)،[۴۸] ذکر لا اله الا الله[۴۹] پیامبر(ص)[۵۰] و امام علی(ع) از کلیدهای بهشت معرفی شدهاند.[۵۱] بنابر روایتی در تفسیر فرات کوفی، پیامبر(ص) و امام علی(ع) نخستین کسانی هستند که بر درب بهشت میکوبند[۵۲] و امام علی(ع)، پیامبر(ص) را در باز کردن درب بهشت یاری میکند.[۵۳]
کتیبهها
بر اساس روایات متعددی از شیعه و سنی بر روی درهای بهشت عبارتِ «معبودی جز الله نیست؛ محمد رسول خدا و علی برادر رسول خداست» نوشته شده است.[۵۴] مطابق روایتی از پیامبر(ص)، جبرئیل در معراج، درهای بهشت را به وی نشان داد که علاوه بر عبارت «معبودی جز الله نیست؛ محمد رسول خدا و علی ولیّ خداست»، روی هر در عبارتهای اخلاقی جداگانهای نیز وجود داشت.[۵۵] در حدیثی از امام صادق(ع) نیز آمده است که بر روی درب بهشت نوشته شده: در برابر هر صدقه، ده پاداش و در مقابل قرضالحسنه هجده پاداش است.[۵۶]
تکنگاریها
کتابهایی که با موضوع درهای بهشت نوشته شده است برخی از آنها عبارتند از:
- «ابواب الجنة فی الدنیا و الآخرة» نوشته هاشم موسوی جزائری؛ در این اثر ۳۱۸ روایت از شیعه و سنی، با موضوع درهای بهشت ذکر شده و انتشارات ناجی در قم آن را در سال ۱۳۹۵ش چاپ کرده است.[۵۷]
- «ابواب الجنة» نوشته محمد وانقی؛ این کتاب را انتشارات آرمان رشد در سال ۱۳۹۷ش در ۲۵۲ صفحه چاپ کرده است.[۵۸]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ سوره ص، آیه ۵۰؛ سوره زمر، آیه ۷۳؛ سوره رعد، آیه ۲۳.
- ↑ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۳۶۵ش، ج۲۵، ص۳۹۲.
- ↑ حیدری، المعاد، ۱۴۴۰ق، ج۶، ص۷۴.
- ↑ مکارمشیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۰، ص۱۹۴؛ مکارم شیرازی، پیام قرآن، ۱۳۸۶ش، ج۶، ص۲۳۵.
- ↑ مکارم شیرازی، پیام قرآن، ۱۳۸۶ش، ج۶، ص۲۳۷.
- ↑ محمدی ریشهری، بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حدیث، ۱۳۹۰ش، ج۱، ص۱۲۲؛ مکارمشیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۰، ص۱۹۴.
- ↑ سوره شعراء، آیه ۸۵.
- ↑ سوره مؤمنون،آیه ۱۱.
- ↑ سوره فرقان، آیه ۱۵.
- ↑ سوره نجم، آیه ۱۵.
- ↑ سوره طه، آیه ۷۶.
- ↑ سوره انعام، آیه ۱۲۷.
- ↑ سوره غافر، آیه ۳۹.
- ↑ سوره آل عمران، آیه ۱۳۳.
- ↑ موسوی جزائری، ابواب الجنة فی الدنیا و الآخرة، ۱۳۹۵ش، ص۸.
- ↑ شیخ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۳۶۹.
- ↑ مکارم شیرازی، پیام قرآن، ۱۳۸۶ش، ج۶، ص۲۳۸.
- ↑ الحیدری، المعاد، ۱۴۴۰ق، ج۶، ص۷۵.
- ↑ مکارم شیرازی، پیام قرآن، ۱۳۸۶ش، ج۶، ص۲۳۷و۲۳۸.
- ↑ مطهری، آشنایی با قرآن، ۱۳۸۹ش، ج۵، ص۸۵.
- ↑ صدرالدین شیرازی، مفاتیح الغیب، ۱۳۶۳ش، ص۶۶۸-۶۶۹.
- ↑ خویی، منهاج البراعة، ۱۴۰۰ق، ج۹، ص۱۸۹.
- ↑ ابن ابیشیبه، المصنف، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۲۷۴.
- ↑ شیخ طوسی، تهذیب، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۱۲۳.
- ↑ شیخ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ۱۴۰۶ق، ص۷۱.
- ↑ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۲۹۵-۲۹۶.
- ↑ شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۴۰۸.
- ↑ خوارزمی، مقتل الحسین، ۱۴۲۳ق، ص۲۱۲.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۸۹.
- ↑ ابنشعبه حرانی، تحف العقول، ۱۴۰۴ق، ص۱۱۵.
- ↑ شوشتری، الخصائص الحسینیه، ۱۴۱۴ق، ص۱۴.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۴۰۹.
- ↑ قطب راوندی، لب اللباب، ۱۴۳۱ق، ج۱، ص۱۱۶.
- ↑ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵۶۸.
- ↑ ابنقولویه، کامل الزیارات، ۱۳۵۶ش، ص۲۷۱.
- ↑ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۷، ص۲۱۲.
- ↑ شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ۱۴۰۶ق، ص۶۴.
- ↑ قیسی دمشقی، جامع الآثار، ۲۰۱۰م، ج۵، ص۲۶۷۹.
- ↑ شیخ صدوق، الأمالی، ۱۳۷۶ش، ص۵۷۵.
- ↑ سید ابنطاووس، جمال الاسبوع، ۱۳۳۰ق، ص۱۷۳.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۸، ص۱۴۴
- ↑ شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۴۰۸.
- ↑ شیخ صدوق، الامالی، ۱۳۷۶ش، ص۵۸۸-۵۸۹.
- ↑ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۲۹۵-۲۹۶.
- ↑ ابنعربی، تفسیر ابن عربی، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۱۹۶.
- ↑ آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۱۲، ص۲۸۸.
- ↑ ابن ابیجمهور، عوالی اللئالی، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۳۲۲.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۲.
- ↑ ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۱۲.
- ↑ قمی، الفضائل، ۱۳۶۳ش، ص۳۳.
- ↑ طبری آملی، بشارة المصطفی، ۱۳۸۳ق، ص۶۸.
- ↑ فرات کوفی، تفسیر فرات کوفی، ۱۴۱۰ق، ص۳۹۴.
- ↑ فرات کوفی، تفسیر فرات کوفی، ۱۴۱۰ق، ص۶۳۵.
- ↑ شوشتری، احقاق الحق، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۱۹۹-۲۰۱.
- ↑ ابنشاذان قمی، الفضائل، ۱۳۶۳ش، ص۱۵۲-۱۵۴
- ↑ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵۸.
- ↑ موسوی جزائری، ابواب الجنة فی الدنیا والآخرة، ۱۳۹۵ش.
- ↑ وانقی، ابواب الجنة، ۱۳۹۷ش.
منابع
- ابنابیشیبه، ابوبکر، المصنف، ریاض، مکتبة الرشد، ۱۴۰۹ق.
- ابنابیجمهور، محمد بن زینالدین، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، قم، دار سیدالشهدا(ع)، ۱۴۰۵ق.
- ابنشاذان قمی، شاذان بن جبرئیل، الفضائل، قم، رضی، ۱۳۶۳ش.
- ابنشعبه حرانی، تحف العقول، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۴ق.
- ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب(ع)، قم، علامه، ۱۳۷۹ق.
- ابنعربی، محیالدین، تفسیر ابن عربی، تحقيق و تصحیح عبدالوارث محمد علی، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۲ق/۲۰۰۱م.
- ابنقولویه، جعفر بن محمد، کامل الزیارات، نجف، دار المرتضویة، ۱۳۵۶ش.
- آلوسی، شهاب الدین، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، ۱۴۱۵ق.
- حیدری، سید کمال، المعاد، کاظمین، موسسة الامام الجواد(ع)، ۱۴۴۰ق.
- خوارزمی، موفق بن احمد، مقتل الحسین(ع)، قم، انوار الهدی، ۱۴۲۳ق.
- خویی، ميرزا حبیب الله، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة، تهران، المکتبة الاسلامیة، ۱۴۰۰ق.
- سید ابن طاووس، جمال الاسبوع بکمال العمل المشروع، قم، دار الرضی، ۱۳۳۰ق.
- شوشتری، جعفر، الخصائص الحسینیه، بیروت، دار السرور، ۱۴۱۴ق.
- شوشتری، قاضی نورالله، احقاق الحق و ازهاق الباطل، قم، کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی، ۱۴۰۹ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، الأمالی، تهران، کتابچی، ۱۳۷۶ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۲ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، قم، دار الشریف الرضی، ۱۴۰۶ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، الامالی، قم، دار الثقافة، ۱۴۱۴ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الأحکام، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۴۰۷ق.
- صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنة، تهران، انتشارات فرهنگ اسلامی، ۱۳۶۵ش.
- صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، مفاتیح الغیب، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳ش.
- طبری آملی، محمد بن ابیالقاسم، بشارة المصطفی لشیعة المرتضی، نجف، المکتبة الحیدریة، ۱۳۸۳ق.
- فرات کوفی، فرات بن ابراهیم، تفسیر فرات کوفی، تهران، انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، ۱۴۱۰ق.
- قطب راوندی، سعید بن هبةالله، لب اللباب، قم، آل عبا(ع)، ۱۴۳۱ق.
- قیسی دمشقی، محمد بن عبدالله، جامع الآثار فی مولد النبی المختار، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۲۰۱۰م.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۴۰۷ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الأئمة الأطهار(ع)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- محمدی ریشهری، محمد، بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حدیث، قم، دار الحدیث، ۱۳۹۰ش.
- مطهری، مرتضی، آشنایی با قرآن، تهران، صدرا، ۱۳۸۹ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، پیام قرآن، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۸۶ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۱ش.
- موسوی جزائری، هاشم، ابواب الجنة فی الدنیا و الآخرة، قم، ناجی، ۱۳۹۵ش.
- وانقی، محمد، ابواب الجنة، تهران، آمان رشد، ۱۳۹۷ش.