صحرای محشر
| مرگ | |
|---|---|
| احتضار • عزرائیل • غسل میت • کفن • نماز میت • تدفین • شهادت | |
| برزخ | |
| شب اول قبر • سؤال قبر • نکیر و منکر • حیات برزخی • بدن برزخی | |
| قیامت | |
| اسرافیل • معاد جسمانی • نفخ صور • نامه اعمال • صراط • صحرای محشر • اصحاب یمین • اصحاب شمال | |
| بهشت | |
| درهای بهشت • حور العین • غلمان • رضوان • نعمتهای بهشت | |
| جهنم | |
| درهای جهنم • درکات جهنم • زقوم • اسفل سافلین • هاویه • جحیم • غساق | |
| مفاهیم وابسته | |
| شفاعت • تجسم اعمال • رقیب و عتید • تناسخ • رجعت • روح • باقیات صالحات | |
صَحرای مَحْشَر، صحنه محشر،[۱] عرصه محشر[۲] و یا زمین محشر[۳] از اصطلاحاتی است که به مکان قیامت اشاره دارند. یومُ الحَشر یا روز محشر نیز یکی از نامهای قیامت است، بهدلیل اینکه در آن روز همه انسانها از قبرهایشان بیرون آمده و جمع میشوند.[۴] به گفته پژوهشگران، اصطلاح «صَحرای عَرَصات» نیز در عرفان به معنای صحرای محشر است.[۵] دهخدا در مدخل «محشر» به ترکیبهای مختلفی اشاره کرده و در توضیح «صحرای محشر» نوشته است: «آنجا که مردم روز رستاخیز گرد آیند»[۶]
سید رضی «ساهره» را به معنای بیابان ترسناک و شببیداری دانسته است، زیرا در این زمین کسی از ترس نمیخوابد.[۷] طبرسی آن را به پهنه زمین و فلات بیابانی معنا کرده است.[۸] تفسیر قمی نیز «ساهره» را زمینی میداند که مردگان پس از شنیدن صیحه از قبرهایشان بیرون آمده و در آن قرار میگیرند.[۹] مطهری «ساهره» را به بیابان خالی تعبیر کرده و «صحرای محشر» را تعبیری عوامانه دانسته است.[۱۰] همچنین سعدی در بوستان در حکایتی به صحرای محشر اشاره کرده است.
در قرآن و روایات، این مکان به ویژگیهایی مانند گستردگی و بیابانی بودن[۱۲] اشاره شده است. در تفسیرهای مختلف، صحرای محشر به زمینِ وسیع و هموار تعبیر شده که هیچگونه گیاهی در آن وجود ندارد[۱۳] و همه انسانها در آنجا برای قیامت جمع خواهند شد.[۱۴] از آنجا که این مکان در برخی منابع بهعنوان مکانی ترسناک و خالی از هرگونه راحتی و آرامش تصویر میشود، برخی مفسران از آن به عنوان نمادی از دشواریهای روز قیامت یاد کردهاند.[۱۵]
در بعضی روایات، گفته شده که تعداد انسانها در روز قیامت به قدری زیاد است که هیچ جایی برای ایستادن ندارند و این زمین گویی همچون چرم کشیده شده و مکانی برای هر فرد جز جایی که پاهایش قرار دارد، نخواهد بود.[۱۶]
پانویس
- ↑ داورپناه، انوار العرفان، ۱۳۷۵ش، ج۱۴، ص۱۸۶.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۶، ص۳۷۶.
- ↑ میبدی، کشف الاسرار، ۱۳۷۱ش، ج۵، ص۵۷۰.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، دار احیاء التراث العربی، ج۴، ص۳۷۷، ذیل تفسیر آیه ۲۵ سوره اعراف.
- ↑ سجادی، فرهنگ معارف اسلامی، ج۲، ص۱۰۹۸.
- ↑ لغتنامه دهخدا، مدخل «محشر».
- ↑ سید رضی، تلخیص البیان فی مجازات القرآن، ۱۳۷۴ق، ص۳۵۸.
- ↑ طبرسی، تفسیر مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۱۰، ص۲۵۲.
- ↑ قمی، تفسیر قمی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۴۰۳.
- ↑ «آشنایی با قرآن، ج۱۱»، سامانه جامع استاد شهید مطهری.
- ↑ خزائلی، شرح بوستان، ۱۳۵۶ش، ص۲۰۰.
- ↑ سوره انشقاق، آیه ۳ و سوره کهف، آیه ۴۷.
- ↑ سوره کهف، آیه ۸.
- ↑ سوره هود، آیات ۱۰۶ تا ۱۰۸؛ بنابراین که به قرینه سیاق و آیات دیگر مثل آیه ۴۸ سوره ابراهیم، مقصود از «الأرض» زمین آخرت باشد. نک: مجمع البیان، ج۵ و ۶، ص۲۹۶ و ۲۹۷؛ المیزان، ج۱۱، ص۲۴.
- ↑ فرهنگ قرآن، ۱۳۸۵ش، ج۱۵، ص۳۴۰-۳۴۱.
- ↑ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۳۲۹. تعبیر «مَدّ الاَدیم» (مانند کشیده شدن چرم) در روایات دیگری نیز در توصیف زمین قیامت آمده است.
منابع
- داورپناه، ابوالفضل، انوار العرفان فی تفسیر القرآن، تهران، صدر، چاپ اول، ۱۳۷۵ش.
- سید رضی، تلخیص البیان فی مجازات القرآن، بی تا، بی جا.
- سجادی، جعفر، فرهنگ معارف اسلامی، [بیجا]، کومش، [بیتا].
- سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، [بیتا].
- طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
- قمی ،علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، تحقیق و تصحیح: طیب موسوی جزائری، داراللکتاب قم، ۱۴۰۴ق.
- کاشفی سبزواری، کمال الدین، جواهر التفسیر، تحقیق: جواد عباسی، تهران، دفتر نشر میراث مکتوب، [بیتا].
- لغتنامه دهخدا، مدخل «محشر».
- میبدی، رشید الدین، کشف الأسرار و عدة الأبرار، تحقیق: علی اصغر حکمت، تهران، امیرکبیر، چاپ پنجم، ۱۳۷۱ش.
- ناجی، حامد، «محشر»، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، به کوشش: بهاءالدین خرمشاهی، تهران، دوستان ناهید، ۱۳۷۷ش.
- هاشمی رفسنجانی، اکبر و جمعی از محققان، فرهنگ قرآن، قم، بوستان کتاب، چاپ دوم، ۱۳۸۵ش.
- «عنوان : آشنایی با قرآن، ج۱۱»، سامانه جامع استاد شهید مطهری، تاریخ بازدید: ۳۰ بهمن ۱۴۰۴ش.