قيمة كل امرئ ما يحسنه
![نسخه خطی حکمت ۸۱ نهج‌البلاغه ( سال ۴۹۹ق) در کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی[۱]](/view/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87_%D8%AE%D8%B7%DB%8C_%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA_%DB%B8%DB%B1_%D9%86%D9%87%D8%AC%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87_(_%D8%B3%D8%A7%D9%84_%DB%B4%DB%B9%DB%B9%D9%82)_%D8%AF%D8%B1_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D9%85%D8%B1%D8%B9%D8%B4%DB%8C_%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C.jpg) نسخه خطی حکمت ۸۱ نهج‌البلاغه ( سال ۴۹۹ق) در کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی[۱] | |
| اطلاعات روایت | |
|---|---|
| موضوع | معیار ارزش‌گذای انسان |
| صادره از | امام علی(ع) |
| منابع شیعه | نهج البلاغه، امالی شیخ طوسی، امالی شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا(ع) |
| منابع سنی | البیان و التبیین، جامع البیان و العقد الفرید |
| مؤید روایی | روایتی از امام علی(ع) در کتاب امالی شیخ طوسی |
| احادیث مشهور | |
| حدیث سلسلةالذهب • حدیث ثقلین • حدیث کساء • مقبوله عمر بن حنظلة • حدیث قرب نوافل • حدیث معراج • حدیث ولایت • حدیث وصایت • حدیث جنود عقل و جهل • حدیث شجره | |
قِيمَةُ كُلِّ امْرِئٍ مَا يُحْسِنُهُ (ترجمه فارسی: ارزش هر شخص به اندازه كارى است كه مى‌تواند آن را به‌خوبى انجام دهد) از حکمت‌های نهج البلاغه است که به معیار ارزش‌گذاری انسان‌ها اشاره دارد.[۲] حکمت ۸۱ از نظر بلاغی نمونه‌ای از «ایجاز قصر» معرفی شده که معانی فراوانی را در عبارت کوتاهی بیان می‌کند.[۳] گفته شده، این سخن به دلیل محتوای ارزشمند و شگفت‌انگیزش شهرت زیادی یافته است؛[۴] چنان‌که شماری از شاعران آن را در اشعار خود بازتاب داده‌اند.[۵] جاحظ، ادیب معتزلی (درگذشت ۸۶۹م) این سخن را ستوده و آن را در هدایت و بی‌نیازی، سخنی جامع و ارزشمند دانسته است.[۶] همچنین گفته شده، این عبارت بیش از هر سخن دیگری، انسان را به کسب علم و دانش تشویق می‌کند.[۷] از میان حکمت‌های امام علی (ع)، سه حکمت به‌عنوان نمونه‌های اعلای آن برگزیده شده، که «قیمَةُ کُلِّ امْرِئٍ ما یُحْسِنُهُ» یکی از آنهاست.[۸]
شارحان نهج‌البلاغه درباره معیار ارزش انسان که در این حکمت بیان شده، برداشت‌های متفاوتی ارائه کرده‌اند. ابن‌میثم بحرانی، در تفسیر این عبارت، ارزش انسان را وابسته به میزان دانش و آگاهی او دانسته است.[۹] در مقابل، ناصر مکارم شیرازی معیار ارزش را مهارت و توانایی فرد در انجام کارهای مهم و سودمند می‌داند؛ ازاین‌رو، ارزش جراح، معلم، شاعر و نویسنده به تخصص و کیفیت عملکرد آنان وابسته است.[۱۰] محمدتقی جعفری نیز با رویکردی انسان‌شناسانه، ارزش هر فرد را متناسب با چیزی دانسته است که به آن علاقه دارد.[۱۱] گفته شده این حکمت با توجه به قواعد ادبی، بر استمرار این معیار دلالت دارد؛ یعنی ارزش انسان در تاریخ بشر همواره به دانش و عملکرد نیک او وابسته است.[۱۲]
این حکمت در نهج‌البلاغه تصحیح‌شده توسط صبحی صالح، با شماره ۸۱ در بخش «حکم و مواعظ» آمده[۱۳] و با تفاوت‌های اندکی، در منابع متعدد شیعه و سنی نقل شده است؛ از منابع شیعه می‌توان به اَمالی شیخ طوسی،[۱۴] اَمالی شیخ صدوق،[۱۵] عُیون اَخبار الرضا(ع)،[۱۶] و تُحَف العقول،[۱۷] اشاره کرد. در منابع اهل‌سنت نیز البیان و التبیین،[۱۸] جامع البیان،[۱۹] و العِقدُ الفَرید[۲۰] آن را نقل کرده‌اند. سید عبدالزهرا خطیب، از نهج‌البلاغه پژوهان، با استناد به نامه امام علی(ع) به صعصعة بن صوحان[۲۱] و یکی از خطبه‌های نهج البلاغه[۲۲] معتقد است این سخن امام(ع) در بیش از یک موقعیت بیان شده[۲۳] و کسی پیش از امام علی(ع) آن را بیان نکرده است.[۲۴] این سخن افزون بر نهج‌البلاغه، در سخنان امام حسین(ع)[۲۵] و مأمون عباسی[۲۶] نیز با انتساب به امام علی(ع) نقل شده است.
پانویس
- ↑ .نهج البلاغه مُصوَّرة من نُسخة مَخطوطة نادرة من القَرن الخامس، ۱۴۰۶ق، ص ۳۱۳.
- ↑ مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمؤمنین(ع)، ۱۳۸۶ش، ج۱۲، ص۴۸۵.
- ↑ زینی‌وند و دیگران، «درآمدی بر زیبایی‌شناسی حکمت ۸۱»، ص۷۱.
- ↑ ابن‌عبد البر، جامع البیان و فضله، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۴۱۶.
- ↑ ابن‌عبد البر، جامع البیان و فضله، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۴۱۶؛ بیهقی، المحاسن و المساوی، ۱۳۹۰ق، ص۳۹۹.
- ↑ جاحظ، البیان و التبیین، ۲۰۰۲م، ج۱، ص۸۷.
- ↑ خطیب، مصادر نهج‌البلاغه و اسانیده، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۷۰.
- ↑ شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۴۲۰.
- ↑ ابن‌میثم، شرح علی المائة کلمة لأمیر المومنین علیه السلام، ۱۳۷۷ش، ص۸.
- ↑ مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمؤمنین(ع)، ۱۳۸۶ش، ج۱۲، ص۴۸۵؛ خویی، منهاج البراعة، ۱۴۰۰ق، ج۲۱، ص۱۲۵.
- ↑ ارزش واقعی انسان از منظر علامه محمد تقی جعفری(ره)، دار الارشاد.
- ↑ زینی‌وند و دیگران، «درآمدی بر زیبایی‌شناسی حکمت ۸۱»، ص۷۱.
- ↑ نهج‌البلاغه، تصحیح صبحی صالح، نامه۸۱، ص۴۸۲.
- ↑ شیخ طوسی، امالی، ۱۴۱۴ق، ص۴۹۴.
- ↑ شیخ صدوق، امالی، ۱۳۷۶ش، ص۴۴۷.
- ↑ ابن‌بابویه، عیون اخبار الرضا علیه السلام، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۵۴.
- ↑ ابن‌شعبه حرانی، تحف العقول، ۱۴۰۴ق، ص۲۰۱.
- ↑ جاحظ، البیان و التبیین، ۲۰۰۲م، ج۲، ص۵۱.
- ↑ ابن‌عبد البر، جامع البیان و فضله، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۴۱۶.
- ↑ ابن‌عبد ربه، العقد الفرید، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۲۸.
- ↑ ابن‌عبد ربه، العقد الفرید، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۲۸۸.
- ↑ ابن‌عبد البر، جامع البیان و فضله، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۴۱۶.
- ↑ خطیب حسینی، مصادر نهج‌البلاغه و اسانیده، بیروت، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۷۸ و ۷۹.
- ↑ خطیب، مصادر نهج‌البلاغه و اسانیده، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۷۰.
- ↑ حسینی فیروز آبادی، فضایل الخمسه من الصحاح السته، ۱۳۹۲ش، ج۳، ص۲۷۰.
- ↑ خطیب حسینی، مصادر نهج‌البلاغه و اسانیده، بیروت، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۷۸.
منابع
- ابن‌بابویه، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا(ع)، مصحح: مهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.
- ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، محقق: علی اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
- ابن‌عبد البر، یوسف، جامع البیان و فضله، تحقیق: ابی الاشبال الزهیری، السعودیه، دار ابن الجوزی، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- ابن عبد ربه، احمد بن محمد، العقد الفرید، محققان: مفید محمد قمیحه و عبدالمجید ترحینی، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۰۷ق.
- ابن‌میثم، میثم بن علی، شرح علی المائة کلمة لأمیر المومنین علی بن أبی طالب علیه السلام، محقق: جلال الدین محدث، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۷۷ش.
- «ارزش واقعی انسان از منظر علامه محمد تقی جعفری(ره)»، دار الارشاد، تاریخ درج مطلب: ۲۹ تیر ۱۳۹۱ش، تاریخ بازدید: ۷ شهریور ۱۴۰۵ش.
- بیهقی، ابراهیم بن محمد، المحاسن و المساوی، بیروت، دار صادر، ۱۳۹۰ق.
- زینی‌وند ، تورج، ثریا خسروی و شمسی پیره، «درآمدی بر زیبایی‌شناسی حکمت ۸۱، قِيمَةُ كُلِّ امْرِئٍ مَا يُحْسِنُهُ (نهج البلاغه، حکمت ۸۱)»، فصلنامه مطالعات ادبی متون اسلامی، سال چهارم، شماره۴، پیاپی۱۶، زمستان ۱۳۹۸ش.
- جاحظ، عمرو بن بحر، البیان و التبیین، محقق: علی بوملحم، بیروت، دار و مکتبه الهلال، ۲۰۰۲م.
- جعفری زینبی، محمد بن طاهر، كلمات السيد العرب أبي الحسن علي بن أبي طالب ع، محقق: حسن موسوی بروجردی، قم، مكتبة العلامة المجلسی، چاپ اول، ۱۴۴۶ق.
- حسینی فیروز آبادی، مرتضی، فضایل الخمسه من الصحاح السته، مصحح: محمد اخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ دوم، ۱۳۹۲ش.
- خطیب حسینی، سید عبدالزهراء، مصادر نهج‌البلاغه و اسانیده، بیروت، دارالزهراء، چاپ چهارم، ۱۴۰۹ق.
- خویی، میرزا حبیب‌الله، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة، مترجم: حسن حسن‌زاده آملی و محمدباقر کمره‌ای؛ محقق: ابراهیم میانجی، تهران، مکتبة الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۰ق.
- سیدرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، تصحیح صبحی صالح، قم، موسسه دار الهجرت، چاپ اول، ۱۴۰۷ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، الأمالی، تهران، کتابچی، چاپ ششم، ۱۳۷۶ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، مصحح: علی‌اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۲ش.
- شیخ طوسی، محمد بن الحسن، امالی، قم، دار الثقافة، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمؤمنین(ع)، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ اول، ۱۳۸۶ش.
- نهج البلاغه مُصوَّرة من نُسخة مَخطوطة نادرة من القَرن الخامس، محقق، سید محمود مرعشی. قم، مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی، ۱۴۰۶ق.