قيمة كل امرئ ما يحسنه
_%D8%AF%D8%B1_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D9%85%D8%B1%D8%B9%D8%B4%DB%8C_%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C.jpg) | |
| اطلاعات روایت | |
|---|---|
| موضوع | معیار ارزشگذای انسان |
| صادره از | امام علی(ع) |
| منابع شیعه | نهج البلاغه، امالی شیخ طوسی، امالی شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا(ع) |
| منابع سنی | البیان و التبیین، جامع البیان و العقد الفرید |
| مؤید روایی | روایتی از امام علی(ع) در کتاب امالی شیخ طوسی |
| احادیث مشهور | |
| حدیث سلسلةالذهب • حدیث ثقلین • حدیث کساء • مقبوله عمر بن حنظلة • حدیث قرب نوافل • حدیث معراج • حدیث ولایت • حدیث وصایت • حدیث جنود عقل و جهل • حدیث شجره | |
قِيمَةُ كُلِّ امْرِئٍ مَا يُحْسِنُهُ (قيمت و ارزش هر كس به اندازه كارى است كه مىتواند آن را به خوبى انجام دهد.) این روایت که در یکی از حکمتهای نهج البلاغه نقل شده به معیار ارزشگذاری انسان اشاره دارد.[۱]
شارحان نهجالبلاغه در تفسیر این معیار، دیدگاههای متفاوتی ارائه کردهاند. برخی مانند ابن میثم بحرانی با تفسیر کردن این حکمت به دو معنای علم و نیکی، معنای اول را مناسبتر دانسته[۲] و ارزش انسان را وابسته به میزان دانش و آگاهی او میشمارد.[۳] برخی دیگر از شارحان مانند مکارم شیرازی و حبیب الله خویی، ارزش واقعی انسان را به مهارت و توانایی او در انجام کارهای مهم و سودمند دانستهاند، ازاینرو، ارزش افرادی مانند جراح، معلم، شاعر و نویسنده را به میزان تخصص و کیفیت عملکرد آنان سنجیده میشود.[۴] مکارم شیرازی شارح نهج البلاغه، روایتی از امام علی(ع)[۵] را در تایید این نظریه ذکر کرده است.[۶] گفته شده این حکمت که با جمله اسمیه شروع شده، دلالت بر بقا و استمرار دارد و معیار شخصیت انسانی در تاریخ بشر را برای همیشه وابسته به علم و عملکرد نیک وی دانستهاند.[۷]
در نسخه صبحی صالح نهجالبلاغه، حکمت «قِيمَةُ كُلِّ امْرِئٍ مَا يُحْسِنُهُ» با شماره ۸۱ آمده[۸] و با تفاوتی اندک در الفاظ، در منابع متعدد شیعه و سنی نقل شده است؛ از منابع شیعه میتوان به امالی شیخ طوسی،[۹] امالی شیخ صدوق،[۱۰] عیون اخبار الرضا(ع)،[۱۱] و تحف العقول،[۱۲] نام برد. از منابع اهل سنت به البیان و التبیین،[۱۳] جامع البیان[۱۴] و العقد الفرید،[۱۵] اشاره کرد.
سید عبدالزهرا خطیب با استناد به نامه امام علی(ع) به صعصعة بن صوحان و نیز یکی از خطبههای آن حضرت(ع) که عایشه نقل کرده، معتقد است این سخن امام(ع) در بیش از یک موقعیت بیان شده[۱۶] و کسی پیش از امام علی(ع) آن را بیان نکرده است.[۱۷] حکمت ۸۱ از نظر بلاغی، نوعی ایجاز قصر دانسته شده که دارای الفاظ اندک با معانی فراوان است.[۱۸] این سخن به سبب شگفتی و ارزش آن، شهرت فراوان یافت،[۱۹] و شماری از شاعران آن را در اشعار خود بازتاب دادهاند.[۲۰] همچنین در سخنان امام حسین(ع)،[۲۱] و مأمون،[۲۲] بدون انتساب به امام علی(ع) نیز بکار رفته است.
جاحظ، ادیب معتزلی (۸۶۹م) با توصیف و ستایش فراوان این سخن را در هدایت و بینیازی، سخنی جامع و ارزشمند دانسته است.[۲۳] همچنین گفته شده، این عبارت بیش از هر سخن دیگری، انسان را به کسب علم و دانش ترغیب میکند.[۲۴]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمؤمنین(ع)، ۱۳۸۶ش، ج۱۲، ص۴۸۵.
- ↑ ابن میثم، شرح علی المائة کلمة لأمیر المومنین علیه السلام، ۱۳۷۷ش، ص۸.
- ↑ ابن میثم، شرح علی المائة کلمة لأمیر المومنین علیه السلام، ۱۳۷۷ش، ص۸.
- ↑ مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمؤمنین(ع)، ۱۳۸۶ش، ج۱۲، ص۴۸۵؛ خویی، منهاج البراعة، ۱۴۰۰ق، ج۲۱، ص۱۲۵.
- ↑ شیخ طوسی، امالی، ۱۴۱۴ق، ص۴۹۴.
- ↑ مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمؤمنین(ع)، ۱۳۸۶ش، ج۱۲، ص۴۸۵.
- ↑ تورج زینیوند و دیگران، «درآمدی بر زیباییشناسی حکمت ۸۱»، ص۷۱.
- ↑ نهجالبلاغه، تصحیح صبحی صالح، نامه۸۱، ص۴۸۲.
- ↑ شیخ طوسی، امالی، ۱۴۱۴ق، ص۴۹۴.
- ↑ شیخ صدوق، امالی، ۱۳۷۶ش، ص۴۴۷.
- ↑ ابن بابویه، عیون اخبار الرضا علیه السلام، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۵۴.
- ↑ ابن شعبه حرانی، تحف العقول، ۱۴۰۴ق، ص۲۰۱.
- ↑ جاحظ، البیان و التبیین، ۲۰۰۲م، ج۲، ص۵۱.
- ↑ ابن عبد البر، جامع البیان و فضله، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۴۱۶.
- ↑ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۲۸.
- ↑ خطیب حسینی، مصادر نهجالبلاغه و اسانیده، بیروت، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۷۸ و ۷۹.
- ↑ خطیب، مصادر نهجالبلاغه و اسانیده، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۷۰.
- ↑ تورج زینیوند و دیگران، «درآمدی بر زیباییشناسی حکمت ۸۱»، ص۷۱.
- ↑ ابن عبد البر، جامع البیان و فضله، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۴۱۶.
- ↑ ابن عبد البر، جامع البیان و فضله، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۴۱۶؛ بیهقی، المحاسن و المساوی، ۱۳۹۰ق، ص۳۹۹.
- ↑ حسینی فیروز آبادی، فضایل الخمسه من الصحاح السته، ۱۳۹۲ش، ج۳، ص۲۷۰.
- ↑ خطیب حسینی، مصادر نهجالبلاغه و اسانیده، بیروت، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۷۸.
- ↑ جاحظ، البیان و التبیین، ۲۰۰۲م، ج۱، ص۸۷.
- ↑ خطیب، مصادر نهجالبلاغه و اسانیده، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۷۰.
منابع
- ابن بابویه، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا(ع)، مصحح: مهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.
- ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، محقق: علی اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
- ابن عبد البر، یوسف، جامع البیان و فضله، تحقیق: ابی الاشبال الزهیری، السعودیه، دار ابن الجوزی، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- ابن عبد ربه، احمد بن محمد، العقد الفرید، محققان: مفید محمد قمیحه و عبدالمجید ترحینی، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۰۷ق.
- ابن میثم، میثم بن علی، شرح علی المائة کلمة لأمیر المومنین علی بن أبی طالب علیه السلام، محقق: جلال الدین محدث، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۷۷ش.
- بیهقی، ابراهیم بن محمد، المحاسن و المساوی، بیروت، دار صادر، ۱۳۹۰ق.
- تورج زینیوند و دیگران، «درآمدی بر زیباییشناسی حکمت ۸۱»، فصلنامه مطالعات ادبی متون اسلامی، سال چهارم، شماره۴، پیاپی۱۶، زمستان ۱۳۹۸ش.
- جاحظ، عمرو بن بحر، البیان و التبیین، محقق: علی بوملحم، بیروت، دار و مکتبه الهلال، ۲۰۰۲م.
- جعفری زینبی، محمد بن طاهر، كلمات السيد العرب أبي الحسن علي بن أبي طالب ع، محقق: حسن موسوی بروجردی، قم، مكتبة العلامة المجلسی، چاپ اول، ۱۴۴۶ق.
- حسینی فیروز آبادی، مرتضی، فضایل الخمسه من الصحاح السته، مصحح: محمد اخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ دوم، ۱۳۹۲ش.
- خطیب حسینی، سید عبدالزهراء، مصادر نهجالبلاغه و اسانیده، بیروت، دارالزهراء، چاپ چهارم، ۱۴۰۹ق.
- خویی، میرزا حبیبالله، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة، مترجم: حسن حسنزاده آملی و محمدباقر کمرهای؛ محقق: ابراهیم میانجی، تهران، مکتبة الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۰ق.
- سیدرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، تصحیح صبحی صالح، قم، موسسه دار الهجرت، چاپ اول، ۱۴۰۷ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، الأمالی، تهران، کتابچی، چاپ ششم، ۱۳۷۶ش.
- شیخ طوسی، محمد بن الحسن، امالی، قم، دار الثقافة، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمؤمنین(ع)، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ اول، ۱۳۸۶ش.