ترجمه نهجالبلاغه (فیضالاسلام)
.jpg) تصویری از ترجمه نهجالبلاغه اثر فیضالاسلام منتشر شده در سال ۱۳۲۶ش. | |
| اطلاعات کتاب | |
|---|---|
| عنوان اصلی | ترجمه و شرح نهج البلاغه |
| نویسنده | سید علینقی فیضالاسلام |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | ۶ جلد |
| تعداد صفحات | ۱۳۴۰صفحه |
| اطلاعات نشر | |
| محل نشر | تهران |
ترجمه نهج البلاغه به قلم سید علینقی فیضالاسلام، ترجمهای فارسی همراه با شرح مختصر است. نویسنده پس از تصحیح نسخه و اعرابگذاری نهج البلاغه به ترجمه آن پرداخته است.
مترجم در این اثر، توضیحات اضافی را در داخل پرانتز آورده، به دلایل صدور خطبهها و نامهها پرداخته و برای حکمتهای نهج البلاغه عناوین و موضوعات مشخصی تعیین کرده است.
ترجمه نهجالبلاغۀ فیضالاسلام با انتقاداتی مواجه شده است، از جمله پایبندی بیش از حد به الفاظ عربی که گاهی معادل دقیق فارسی را منتقل نکرده است و یا تغییر ساختاری برخی عبارتها.
تا سال ۱۳۹۴ش، حدود سه میلیون نسخه از این ترجمه منتشر شده است. سید علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، این ترجمه را بهدلیل ساده و قابلفهم کردن نهج البلاغه مورد تحسین قرار دادهاند.
معرفی و جایگاه
کتاب ترجمه و شرح نهج البلاغه، اثر سید علینقی فیضالاسلام بهدلیل کمبود ترجمههای روان فارسی در دسترس مردم،[۱] در نجف اشرف نوشته شد.[۲] به گفته سید علی خامنهای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، ترجمه فیضالاسلام اولین ترجمه فارسی نهج البلاغه است که نهجالبلاغه را در بین مردم رایج کرد.[۳] سید محمدرضا، فرزند فیض الاسلام، بیان کرده که فیضالاسلام پس از هفده سال یادداشتبرداری، نگارش این ترجمه و شرح نهج البلاغه را آغاز کرده است.[۴] این ترجمه در طی شش سال (۱۳۶۵ق تا ۱۳۷۱ق)[۵] به اتمام رسید.[۶]
سید علینقی فیضالاسلام پیش از ترجمه، ابتدا متن نهج البلاغه را تصحیح و اعرابگذاری کرد و سپس به ترجمه و شرح آن اقدام نمود.[۷] به گفته مترجم، این ترجمه پس از مراجعه به کتب لغت، شرح، نسخه خطی و چاپی و بحث با فضلا و دانشمندان نوشته شده است.[۸] همچنین به گفته او، در نگارش این ترجمه، تمامی شروح عربی و فارسی مانند شرح ابنمیثم بحرانی، ابنابیالحدید، خویی، کاشانی و همچنین کتابهای معروف در زمینه تفسیر، فقه، اخبار، فلسفه، کلام، تاریخ، رجال و لغت مورد بررسی قرار گرفته است.[۹]
محمدباقر کتابی، نویسنده رجال اصفهان بیان کرده، فیضالاسلام با نگارش این ترجمه بهگونهای جالب و جاذب، خدمت بزرگی به فرهنگ اسلام و ایران کرده است.[۱۰] همچنین احمد شهدادی، پژوهشگر شیعی، ماندگاری ترجمهٔ فیضالاسلام در ذهن و زبان جامعهٔ دینی طی سالیان متمادی را شاهکاری باشکوه توصیف کرده است.[۱۱]
مترجم
سید علینقی فیضالاسلام (۱۲۸۴-۱۳۶۴ش)، مجتهد و محدث،[۱۲] از شاگردان سید ابوالحسن اصفهانی، آقا ضیاء عراقی و محمدکاظم شیرازی بود که از آنان اجازه اجتهاد داشت. او از علیاکبر نهاوندی و شیخ عباس قمی نیز اجازه روایت دریافت کرده بود.[۱۳] از آثار متعددی وی میتوان به کتاب «ترجمه و خلاصة التفسیر قرآن»، «ترجمه و شرح صحیفه سجادیه»، و «مسئله رجعت» اشاره کرد.[۱۴]
روش مترجم و ساختار کتاب
مترجم در ترجمه و شرح نهج البلاغه، توضیحات اضافه بر متن را داخل پرانتز آورده است.[۱۵] متن عربی و ترجمه فارسی هر دو شمارهگذاری شده تا خواننده راحتتر بتواند بین متن و ترجمه ارتباط برقرار کند.[۱۶] در این ترجمه به دلایل صدور خطبهها[۱۷] و نامهها[۱۸] پرداخته شده و برای حکمتهای نهج البلاغه عناوین و موضوعات مشخص تعیین شده است.[۱۹] در شرح سخنان امام(ع) به آیات مرتبط با سخنان امام(ع) اشاره شده[۲۰] و ضربالمثلهای سخنان امام(ع) نیز تفسیر شدهاند.[۲۱] همچنین نویسنده نام مکانهای ذکر شده در نهج البلاغه را همراه با جغرافیای آنها توضیح داده است.[۲۲] به گفته علی صدرایی خویی و مصطفی بروجردی، دو پژوهشگر شیعه، فیضالاسلام افزون بر ترجمه دقیق عبارات عربى، شرح را از ترجمه جدا نکرد و با روشی بدیع با استفاده از پرانتز شرحى بسیار کوتاه در آن گنجانید و سبب آشنایی عموم مردم فارسی زبانی شده که توانایى مراجعه به متون عربى را نداشتند.[۲۳]
این اثر با مقدمهای از مترجم و شرح حال کوتاهی از پدر، برادر، و مادر مترجم و نیز زندگینامه کوتاهی از سید رضی (گردآورنده نهج البلاغه) آغاز میشود.[۲۴] در ابتدای هر جلد، مترجم مقدمهای درباره اهمیت نهج البلاغه و لزوم آشنایی مردم با این کتاب ارائه کرده[۲۵] و در پایان هر جلد، تاریخ اتمام ترجمه را ثبت کرده است.[۲۶] وی پس از اتمام ترجمه، بیانیهای تحت عنوان «چاره نگرانی امروزه مردم دنیا» صادر کرده و همگان را به خواندن نهج البلاغه دعوت کرده است.[۲۷] فیضالاسلام در صفحات پایانى کتاب، متن اجازه اجتهاد و اجازه روایت خود را که از اساتیدش گرفته، منتشر نموده است.[۲۸]
انتقادها
ترجمه نهجالبلاغۀ فیضالاسلام با نقدهایی روبهرو شده است.[۲۹] یکی از این انتقادها پایبندی بسیار زیاد مترجم به الفاظ عربی است؛ برای مثال، فیضالاسلام در جمله «حَتَّى وَقَفَتْ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ(ص)» عبارت «بین یدیه» را به «بین دو دست» ترجمه کرده است، در حالی که معادل عبارت «بَيْنَ يَدَيْه» در زبان فارسی «در حضور، در مقابل، پیشرو» است.[۳۰] همچنین مترجم در مواردی ساختاری برخی عبارتها را تغییر داده است؛ مثلا اسم فاعل را در قالب فعل و کلمه فاعل را بهصورت مفعولی ترجمه کرده است.[۳۱]
چاپ و نشر
نویسنده که پول کافی برای نشر هر شش جلد را نداشت، هر جلد از آن را به مرور منتشر کرد.[۳۲] او برای منتشرکردن این اثر سه خانه خود در تهران را فروخت و برای نگارش آن با خطی زیبا هزینه زیادی را صرف کرد و نگارش آن را به طاهر خوشنویس سپرد.[۳۳]
به گفته فیضالاسلام در مقدمه چاپ سال ۱۳۵۱ش، طی بیست سال از انتشار نخست ترجمه، بیش از ۹۵۰ هزار نسخه از آن منتشر شد.[۳۴] به گزارش فرزند مترجم، نسخههای منتشرشده از این ترجمه تا سال ۱۳۹۴ش به بیش از دو میلیون دوره رسیده است.[۳۵]
پانویس
- ↑ فيض الإسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغة، ۱۳۶۸ش، ج۱، ص۷.
- ↑ خبر آنلاین، «عالمی که پول فروش ۳ خانه را صرف شرح نهج البلاغه کرد و اجاره نشین شد»
- ↑ سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله العظمی خامنهای، «بیانات در اولین کنگره بینالمللی نهج البلاغه»
- ↑ خبر آنلاین، «عالمی که پول فروش ۳ خانه را صرف شرح نهج البلاغه کرد و اجاره نشین شد»
- ↑ موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، «رهبر انقلاب: فیضالاسلام برای اولین بار نهج البلاغه را همه فهم کرد»
- ↑ فيض الإسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغة، ۱۳۷۸ش، صفحه ب.
- ↑ فيض الإسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغة، ۱۳۶۸ش، ص۱۳۰۹.
- ↑ فيض الإسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغة، ۱۳۶۸ش، ص۱۳۰۹.
- ↑ فيض الإسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغة، ۱۳۶۸ش، ص۱۳۰۹.
- ↑ کتابی، رجال اصفهان، ۱۳۷۵ش، ص۴۸۲.
- ↑ شهدادی، «جستاری درباره ی ترجمه ی فیض الاسلام از نهج البلاغه».
- ↑ شهدادی، «جستاری درباره ی ترجمه ی فیض الاسلام از نهج البلاغه».
- ↑ کتابی، رجال اصفهان، ۱۳۷۵ش، ص۴۸۲.
- ↑ پایگاه اطلاع رسانی حوزه، «آثار و تألیفات سید علی نقی اصفهانی آل محمّد دیباج (فیض الاسلام)».
- ↑ برای نمونه بنگرید به: فیض الاسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغه، خطبه ۹۴ و ۹۵، ص۲۸۲.
- ↑ فيض الإسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغة، ۱۳۶۸ش، صفحه ج؛ برای نمونه بنگرید به: فیض الاسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغه، خطبه۳۸، ص۱۲۲.
- ↑ فیض الاسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغه، ۱۳۶۸ش، خطبه ۱۰۳، ص۳۰۸ و خطبه ۱۳۰، ص۴۰۳.
- ↑ فیض الاسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغه، ۱۳۶۸ش، نامه ۱۱ ص۸۵۵ و نامه ۳۳، ص۹۴۲.
- ↑ برای نمونه بنگرید به: فیض الاسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغه، ۱۳۶۸ش، حکمت ۲۰، ص۱۰۹۶.
- ↑ فیض الاسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغه، ۱۳۶۸ش، خطبه ۱۵۵، ص۴۸۷.
- ↑ فیض الاسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغه، ۱۳۶۸ش، خطبه ۱۲۰، ص ۳۷۵.
- ↑ فیض الاسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغه، ۱۳۶۸ش، خطبه۲، ص۴۲ و خطبه۱۳۰، ص۴۰۳.
- ↑ بروجردی و صدرایی خویی، «شرحهای نهج البلاغه»، ص۱۴۱.
- ↑ فیض الاسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغه، ۱۳۶۸ش، ص۱- ۲۱.
- ↑ فیض الاسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغه، ۱۳۶۸ش، ص۶، ص۲۲۸، ص۴۲۲، ص۶۲۶، ص ۸۲۸ و ص۱۰۸۶.
- ↑ فیض الاسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغه، ۱۳۶۸ش، ص۲۲۷، ص۴۲۱، ص۶۲۵، ص۸۲۷، ص۱۰۸۵، ص۱۳۰۷.
- ↑ فيض الإسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغة، ۱۳۶۸ش، ص۱۳۰۸.
- ↑ فيض الإسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغة، ۱۳۶۸ش، ص۱۳۳۶ -۱۳۴۰.
- ↑ برای نمونه بنگرید به: طیب، «نگاهی به سه ترجمه نهج البلاغه از دیدگاه زبانشناسی»، ص۵۹؛ حاجیزاده و باقری «بررسی ترجمه فیض الاسلام از نهج البلاغه بر اساس الگوی نظری وینی و داربلنه؛ مطالعه موردی خطبه اشباح و قاصعه»، ص۳۷.
- ↑ حاجیزاده و باقری «بررسی ترجمه فیض الاسلام از نهج البلاغه بر اساس الگوی نظری وینی و داربلنه؛ مطالعه موردی خطبه اشباح و قاصعه»، ص۳۷.
- ↑ حاجیزاده و باقری «بررسی ترجمه فیض الاسلام از نهج البلاغه بر اساس الگوی نظری وینی و داربلنه؛ مطالعه موردی خطبه اشباح و قاصعه»، ص۴۰.
- ↑ خبر آنلاین، «عالمی که پول فروش ۳ خانه را صرف شرح نهج البلاغه کرد و اجاره نشین شد»
- ↑ خبر آنلاین، «عالمی که پول فروش ۳ خانه را صرف شرح نهج البلاغه کرد و اجاره نشین شد».
- ↑ فيض الإسلام، ترجمه و شرح نهج البلاغة، ۱۳۷۸ش، صفحه ج.
- ↑ خبر آنلاین، «عالمی که پول فروش ۳ خانه را صرف شرح نهج البلاغه کرد و اجاره نشین شد».
منابع
- «بیانات در اولین کنگره بینالمللی نهج البلاغه»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اردیبهشت ۱۳۶۰ش، تاریخ بازدید: ۵ آذر ۱۴۰۴ش.
- آثار و تألیفات سید علی نقی اصفهانی آل محمّد دیباج (فیض الاسلام)»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۹ فروردین ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۱۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «فیض الاسلام منادی روشنگری و بازگشت به نهج البلاغه در دوران معاصر»، خبرگزاری بین المللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۳۰۳ش، تاریخ بازدید: ۶ آذر ۱۴۰۴ش.
- «رهبر انقلاب: فیضالاسلام برای اولین بار نهج البلاغه را همه فهم کرد»، موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تاریخ درج مطلب:۱۵ تیر ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۵ آذر ۱۴۰۴ش.
- «عالمی که پول فروش ۳ خانه را صرف شرح نهج البلاغه کرد و اجاره نشین شد»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب:۱۸ تیر ۱۳۹۴ش، تاریخ بازدید: ۵ آذر ۱۴۰۴ش.
- بروجردی، مصطفی و علی صدرایی خویی، «شرحهای نهج البلاغه»، در جلد ۱۲ دانشنامه امام علی(ع)، تهران، مرکز نشر آثار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول، ۱۳۸۰ش.
- حاجیزاده، مهین و سپیده باقری «بررسی ترجمه فیض الاسلام از نهج البلاغه بر اساس الگوی نظری وینی و داربلنه؛ مطالعه موردی خطبه اشباح و قاصعه»، دوفصلنامه علمی سراج منیر، سال سیزدهم، شماره ۴۵، پاییز و زمستان ۱۴۰۱ش.
- شهدادی، احمد، جستاری درباره ی ترجمه ی فیض الاسلام از نهج البلاغه»، سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۱۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- طیب، سید محمدتقی، «نگاهی به سه ترجمه نهج البلاغه از دیدگاه زبانشناسی»، فصلنامه مترجم، شماره ۳۹، پاییز و زمستان ۱۳۸۳ش.
- فيض الإسلام، علینقی، ترجمه و شرح نهج البلاغة، تهران، مؤسسه چاپ و نشر تأليفات فيض الإسلام، ۱۳۶۸ش.
- کتابی، سید محمدباقر، رجال اصفهان (در علم و عرفان و ادب و هنر): اصفهان، گلها، چاپ اول، ۱۳۷۵ش.