استحاضه
| بخشی از احکام عملی و فقهی |
|---|
 |
 | این مقاله یک نوشتار توصیفی درباره یک مفهوم فقهی است و نمیتواند معیاری برای اعمال دینی باشد. برای اعمال دینی به منابع دیگر مراجعه کنید. |
اِسْتِحاضه خونی غیر از حیض و نفاس است که معمولاً زرد، سرد و روان میباشد و خروج آن وضو و غسل را باطل میکند و نجس است. به گفته فقیهان، اگر مستحاضه اطمینان داشته باشد که خون در وقت نماز قطع میشود، باید صبر کرده و در پاکی نماز بخواند. استحاضه به سه نوع قلیله، متوسطه و کثیره تقسیم میشود که احکام متفاوتی دارند.
در استحاضه قلیله، تعویض پنبه و شستشوی محل لازم است. در متوسطه، یک غسل پیش از اولین نماز و سپس غسل پیش از نماز صبح لازم است. در کثیره، غسل پیش از نمازهای ظهر و عصر و مغرب و عشاء واجب است و نباید بین غسل و نماز فاصله افتد. همچنین، روزه بر مستحاضه واجب است و صحت آن مشروط به انجام غسلهای نماز است.
بسیاری از محرمات حیض برای مستحاضه جایز است اما برخی مراجع انجام آن را منوط به انجام غسلهای واجب میدانند. در مورد دست زدن به خط قرآن، بین مراجع تقلید اختلاف نظر وجود دارد.
ویژگیهای خون استحاضه
استحاضه، خونی است که از رحم خارج میشود[۱] اما حیض یا نفاس نیست و معمولاً زرد، سرد و روان است.[۲] این خون نجس است و بدن و لباس نمازگزار نباید به آن آلوده باشد.[۳] خروج این خون، وضو و غسل را باطل میکند.[۴] زنی که این خون را میبیند، مُسْتَحاضِه نامیده میشود.[۵] اگر مستحاضه اطمینان دارد که خون تا پایان وقت نماز کاملاً قطع میشود یا به اندازهای بند میآید که بتواند نماز را در وقت پاکی بخواند، باید صبر کند و در زمان پاکی نماز خود را ادا نماید.[۶]
اقسام استحاضه
استحاضه به سه نوع کم (قلیله)، متوسط (متوسّطه) و زیاد (کثیره) تقسیم میشود، و برای تشخیص هر کدام دیدگاههای مختلفی وجود دارد.[۷]
در استحاضه قلیله، برای هر نماز باید علاوهبر وضو، پنبه تعویض یا شسته شود[۸] و اگر خون به بیرون دهانه رحم هم رسیده باشد، آن ناحیه نیز شسته شود.[۹] در استحاضه متوسّطه، علاوهبر این کارها، باید یک غسل استحاضه پیش از اولین نمازی که با این حالت خوانده میشود انجام شود و در روزهای بعد نیز پیش از نماز صبح غسل استحاضه لازم است.[۱۰] در استحاضه کثیره، افزونبر کارهای استحاضه قلیله، باید پیش از نماز ظهر و عصر و نیز پیش از نماز مغرب و عشاء غسل استحاضه انجام شود و فاصلهای بین غسل و نماز نباشد؛[۱۱] اگر بین نماز ظهر و عصر یا مغرب و عشاء فاصله بیفتد، برای هر نماز باید جداگانه غسل کرد،[۱۲] برخی معتقدند، نمیتوان نماز ظهر و عصر یا مغرب و عشاء را با یک غسل خواند.[۱۳]
احکام استحاضه در نماز و روزه
اگر خون استحاضه پیش از نماز قطع شود، درباره اینکه آیا تنها وضو کافی است یا باید احکام استحاضه مانند وضو و غسل انجام شود اختلاف نظر وجود دارد، و همچنین اگر خون در میانه نماز قطع شود، درباره ادامه دادن نماز یا لزوم تجدید طهارت و اعاده نماز اختلاف است.[۱۴] از سوی دیگر، روزه بر زن مستحاضه واجب است،[۱۵] اما گفته شده برای صحت روزه باید غسلهای لازم برای نماز را انجام دهد و در استحاضه کثیره نیز یکی از شرایط صحت روزه، انجام غسل نماز مغرب و عشا در شب قبل دانسته شده است.[۱۶]
جواز کارهایی که بر حائض حرام است
- بیشتر کارهایی که بر حائض حرام است، برای مُستحاضه جایز است؛ مثل:
- ورود به مسجدالحرام و مسجدالنبی
- توقف در مسجد
- خواندن سورههای سجدهدار
- آمیزش با همسر[۱۷]
اما بعضی مراجع این جواز را مشروط میدانند به اینکه مُستحاضه غسلهای واجب استحاضه یا همه اعمال لازم برای نماز را انجام داده باشد.[۱۸] درباره کارهایی که طهارت شرط آنهاست، مثل دست زدن به خط قرآن، میان فتواها اختلاف هست:
- بعضی مراجع آن را برای مُستحاضه جایز نمیدانند.
- بعضی دیگر میگویند باید وضو یا غسل لازم برای نماز را دوباره انجام دهد تا انجام آن کارها مجاز شود.[۱۹]
چگونگی انجام غسل استحاضه و مسائل مربوط به آن
سل استحاضه مانند سایر غسلها به دو صورت ترتیبی و ارتماسی انجام میشود و تفاوت اصلی آن با سایر غسلها در نیت است. همچنین میتوان با یک غسل، نیت چند غسل مختلف (مانند جمعه، استحاضه و جنابت) را انجام داد.[۲۰]
- قطع نشدن خون در حین غسل: اگر در حین انجام غسل استحاضه، خون قطع نشود، اشکالی ندارد. اما اگر استحاضه متوسطه در حین غسل به کثیره تبدیل شود، لازم است غسل از ابتدا تکرار شود.[۲۱]
- کفایت غسل از وضو: درباره اینکه آیا غسل استحاضه به تنهایی کافی است یا وضو نیز لازم است، میان مراجع تقلید اختلاف نظر وجود دارد و نظر مشهور فقیهان عدم کفایت وضو است.[۲۲]
- زمان و ترتیب غسل: غسل استحاضه باید پس از ورود وقت نماز انجام شود[۲۳] و نباید بین غسل و وضو با نماز فاصله انداخت.[۲۴]
- جلوگیری از خروج خون: زنی که استحاضه دارد، اگر بتواند، باید از بیرون آمدن خون در حین غسل و پس از آن تا زمان خواندن نماز جلوگیری کند.[۲۵]
پانویس
- ↑ طباطبایی یزدی، العروه الوثقی مع التعلیقات، ۱۴۲۸ق، ج۱، ص۲۸.
- ↑ خمینی، تحریر الوسیله، ۱۳۷۹ش، ج۱، ص۵۷.
- ↑ بنیهاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، م۸۵۵.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروه الوثقی مع التعلیقات، ۱۴۲۸ق، ج۱، ص۲۸.
- ↑ بنیهاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، م۳۹۲.
- ↑ بنیهاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، م۴۱۰.
- ↑ شهید ثانی، الروضه البهيه في شرح اللمعه الدمشقيه، ۱۳۸۶ق، ج۱، ص۳۹۰.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروه الوثقی مع التعلیقات، ۱۴۲۸ق، ج۱، ص۲۷۱.
- ↑ بنیهاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، م۳۹۴.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروه الوثقی مع التعلیقات، ۱۴۲۸ق، ج۱، ص۲۸؛ بنیهاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، م۳۹۵.
- ↑ بنیهاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، م۴۱۳.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروه الوثقی مع التعلیقات، ۱۴۲۸ق، ج۱، ص۲۸.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروه الوثقی مع التعلیقات، ۱۴۲۸ق، ج۱، ص۲۸.
- ↑ حکیم، مستمسک العروة، ۱۳۷۴ش، ج۳، ص۴۱۴-۴۱۷
- ↑ بنیهاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، م۴۱۷.
- ↑ بنیهاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، م۴۱۸.
- ↑ بنیهاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، م۴۲۸.
- ↑ بنیهاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، م۴۲۸.
- ↑ بنیهاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، م۴۲۷.
- ↑ بنیهاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، م۳۸۹.
- ↑ بنیهاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، م۴۱۶.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۳، ص۲۴۰
- ↑ بنیهاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، م۴۰۱.
- ↑ بنیهاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، م۴۱۳.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروه الوثقی مع التعلیقات، ۱۴۲۸ق، ج۱، ص۲۷۳.
منابع
- بنیهاشمی خمینی، سید محمدحسن، توضیح المسائل مراجع: ۱۶ مرجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۹۲ش.
- حکیم، محسن، مستمسک العروة الوثقی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۷۴ش.
- خمینی، سید روحالله، تحریر الوسیله، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۹ش.
- شهید ثانی، الروضه البهيه في شرح اللمعه الدمشقيه، به تحقیق: سید محمد کلانتر، بیجا، بینا، ۱۳۸۶ق.
- طباطبایی یزدی، سیدکاظم، العروه الوثقی مع التعلیقات ناصر مکارم شیرازی(ج۱)، قم، مدرسه الامام على بن ابى طالب(ع)، ۱۴۲۸ق.
- نجفی، محمدحسن، جَواهر الکلام فی شرحِ شرائعِ الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دارُ اِحیاء التُّراثِ العربی، چاپ هفتم، ۱۳۶۲ش.