نجاست کفار
 | این مقاله یک نوشتار توصیفی درباره یک مفهوم فقهی است و نمیتواند معیاری برای اعمال دینی باشد. برای اعمال دینی به منابع دیگر مراجعه کنید. |
نجاستِ کُفار یکی از مسائل فقهی در شیعه است که براساس آن، بدن کافر و حتی غذا و آب نیمخورده او نجس است. به همین دلیل، ورود آنها به مسجدالحرام و سایر مساجد مسلمانان جایز نیست. فقیهان برای اثبات این حکم به آیه ۲۸ سوره توبه، روایاتی از امامان(ع) و اجماع استناد کردهاند.
با اینکه نظر مشهور فقهای شیعه بر نجاست کفار است، برخی بر این عقیدهاند که اهل کتاب طاهرند، ولی سایر کافران نجس هستند. آنها برای اثبات این دیدگاه به آیه ۵ سوره مائده و برخی روایات استناد کردهاند که از نظر سند و دلالت معتبرتر از روایات نجاست کفار به نظر میرسند.
گروهی دیگر نیز بر این باورند که دلایلی که برای نجاست کفار مطرح شده، کافی نیست و نمیتواند نجاست ذاتی هیچیک از اقسام کافر را ثابت کند. این افراد طبق قاعده اصل طهارت، به طهارت ذاتی تمام انسانها معتقدند.
معرفی و جایگاه
بنا بر نظر مشهور فقهای شیعه،[۱] کافر بهطور کلی نجسالعین است، یعنی خودش نجس است و نه اینکه نجاست از چیز دیگری به او منتقل شده باشد.[۲]
براساس این حکم شرعی، مسلمانان باید به احکام زیر در مواجهه با کفار توجه کنند:
- تمام اجزای بدن کافر، حتی اجزای بیروح او مانند ناخن، مو، آب دهان و دیگر رطوبتهای بدن او نجس است.[۳]
- نیمخورده غذای کافر نجس است و مسلمان باید از خوردن آن اجتناب کند.[۴] همچنین باقیمانده آبی که کافر از آن نوشیده است نیز نجس است و مسلمان نمیتواند از آن بیاشامد یا با آن وضو بگیرد.[۵]
- از آنجا که کفار نجس به شمار میروند، ورود آنان به مسجد الحرام و سایر مساجد مسلمانان جایز نیست.[۶]
- کافر به محض مسلمان شدن و قبول اسلام پاک میشود.[۷]
سید مرتضی نظریه نجاست نیمخورده کفار را بهعنوان دیدگاهی خاص در شیعه معرفی کرده است.[۸] حتی به نقل از برخی فقیهان این نظر بهعنوان «شعار شیعه» معرفی شده است.[۹]
ادله فقهی نجاست کفار
فقیهان برای اثبات نجاست کفار به ادله زیر استناد کردهاند:
آیه ۲۸ سوره توبه
برخی فقیهان برای اثبات نجاست کفار به آیه ۲۸ سوره توبه استناد کردهاند که مشرکان را ناپاک معرفی میکند و ورود آنان به مسجد الحرام را منع میکند.[۱۰] آقا رضا همدانی نقل کرده که برخی معتقدند اصطلاح «مشرک» در این آیه شامل همه اقسام کافر، از بتپرست تا یهودی، مسیحی، مجوسی و زندیق میشود.[۱۱]
بااینحال برخی فقیهان در دلالت آیه ۲۸ سوره توبه بر نجاست کفار مناقشه کردهاند:
- سید ابوالقاسم خوئی و مرتضی حائری یزدی معتقدند که «نجس» در این آیه به معنای نجاست فقهی یا شرعی نیست، بلکه به معنای پلیدی درونی است. به همین دلیل، به این آیه نمیتوان برای اثبات نجاست کفار استناد کرد.[۱۲]
- شیخ انصاری نیز بر این نظر است که اصطلاح «مشرکان» در آیه، به مشرکان عصر نزول آیه اشاره دارد و نه تمامی مشرکان.[۱۳]
احادیثی که درباره نجاست کفار نقل شده است
احادیثی که در منابع روایی شیعه در خصوص نجاست کفار نقل شده و مورد استناد فقیهان قرار گرفته،[۱۴] بنا به ادعای شیخ انصاری، مستفیض هستند.[۱۵] او این روایات را پس از اجماع، از مهمترین ادله در اثبات نجاست کفار، میداند.[۱۶]
اجماع فقهای شیعه بر نجاست کفار
شیخ انصاری اجماع فقها را مهمترین دلیل بر نجاست کفار میداند،[۱۷] اما برخی فقیهان معتقدند چون برخی مانند ابنجنید و فیض کاشانی در نجاست اهل کتاب تردید کردهاند پس این ادعا تمام نیست.[۱۸] دوم، حتی اگر اجماع تمام باشد، احتمال میرود که فقها با استناد به قرآن و روایات فتوا به نجاست کفار را دادهاند، که در این صورت اجماع از اعتبار ساقط میشود.[۱۹]
تردید در حکم نجاست کفار
گروهی از فقها در نجاست اهل کتاب تردید کرده و به طهارت ذاتی آنان معتقدند. برای اثبات طهارت اهل کتاب، این فقها به دو دلیل استناد کردهاند:
- آیه قرآن: به گفته فقیهان آیه ۵ سوره مائده که میفرماید: «طعام اهل کتاب برای شما حلال است و طعام شما برای آنان حلال است»، به این استدلال اشاره دارد که اهل کتاب طاهرند، زیرا چیزی که طاهر نباشد، نمیتواند حلال باشد.[۲۰] البته برخی معتقدند که «طعام» در این آیه به غذاهای خشک مانند حبوبات محدود است تا از دلالت آن بر طهارت اهل کتاب جلوگیری کنند.[۲۱]
- روایات: روایاتی که به صراحت بر طهارت اهل کتاب تاکید دارند.[۲۲] برخی فقها این روایات را از نظر سندی معتبر و از نظر دلالت ترجیح دادهاند،[۲۳] اما فقهایی مانند محقق سبزواری و سید ابوالقاسم خوئی باوجود تایید سند و دلالت این روایات،[۲۴] در فتوا با دیدگاه مشهور فقها مخالفت نکردهاند و به طهارت اهل کتاب فتوا ندادهاند.[۲۵]
در مقابل برخی فقیهان نهتنها به طهارت ذاتی اهل کتاب نظر دادهاند؛ بلکه در نجاست سایر کافران نیز تردید کردهاند.[۲۶] برای نمونه ناصر مکارم شیرازی ادلهای که برای نجاست کفار، به همه اقسام آن، ارائه شده را ناکافی دانسته و برپایه قاعده اصل طهارت، به طهارت همه آنان گرایش پیدا کرده است.[۲۷]
کتابشناسی
برخی کتابهایی که در زمینه نجاست شرعی کفار به نگارش در آمده به شرح زیر است:
- کتاب «نتائج الأفکار الى نجاسة الکفار». بخشی از دروس خارج فقه سید محمدرضا گلپایگانی درباره حکم نجاست کفار است که به قلم علی کریمی جهرمی به نگارش درآمده است.[۲۸]
- کتاب «طهارت اهل کتاب و مشرکان»، نوشته محمدحسن زمانی. نویسنده در این اثر دیدگاه استدلالی فقهای شیعه و اهل سنت درباره حکم فقهی نجاست کفار را بررسی کرده است. این کتاب از سوی انتشارات بوستان کتاب چاپ و منتشر شده است.[۲۹]
پانویس
- ↑ همدانی، مصباح الفقیه، ۱۴۲۲ق، ج۷، ص۲۳۵.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۶، ص۴۱؛ همدانی، مصباح الفقیه، ۱۴۲۲ق، ج۷، ص۲۳۵.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۱۰۸.
- ↑ سید مرتضی، مسائل الناصریات، ۱۴۱۷ق، ص۸۴؛ شیخ طوسی، النهایة فی مجرد الفقه و الفتوی، ۱۴۰۰ق، ص۴-۵.
- ↑ سید مرتضی، مسائل الناصریات، ۱۴۱۷ق، ص۸۴؛ شیخ طوسی، النهایة فی مجرد الفقه و الفتوی، ۱۴۰۰ق، ص۴-۵.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به شیخ طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۱۸؛ محقق حلی، المختصر النافع، ۱۴۱۰ق، ص۱۱۱؛ خوئی، موسوعة الامام الخوئی، مؤسسة الخوئی الاسلامیة، ج۳، ص۲۵۸.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۴۶۵.
- ↑ سید مرتضی، الانتصار فی انفرادات الامامیة، ص۸۰.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۶، ص۴۲.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۶، ص۴۲.
- ↑ همدانی، مصباح الفقیه، ۱۴۲۲ق، ج۷، ص۲۳۵.
- ↑ خوئی، موسوعة الامام الخوئی، مؤسسة الخوئی الاسلامیة، ج۳، ص۳۹-۴۰؛ حائری یزدی، شرح العروة الوثقی، ۱۴۲۵ق، ج۱، ص۴۴۹.
- ↑ شیخ انصاری، کتاب الطهارة، ج۵، ص۱۰۱.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به شیخ انصاری، کتاب الطهارة، ج۵، ص۱۰۱-۱۰۶؛ حائری یزدی، شرح العروة الوثقی، ۱۴۲۵ق، ج۱، ۴۵۰-۴۵۹.
- ↑ شیخ انصاری، کتاب الطهارة، ۱۴۱۵ق، ج۵، ص۱۰۱.
- ↑ شیخ انصاری، کتاب الطهارة، ۱۴۱۵ق، ج۵، ص۱۰۱.
- ↑ شیخ انصاری، کتاب الطهارة، ۱۴۱۵ق، ج۵، ص۱۰۱.
- ↑ محقق سبزواری، کفایة الاحکام، ج۱، ص۵۹-۶۰؛ گلپایگانی، نتایج الافکار الی نجاسة الکفار، ۱۳۷۲ش، ص۶۰.
- ↑ صدر، بحوث فی شرح العروة الوثقی، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۲۴۳.
- ↑ جناتی، «تئوری طهارت ذاتی مطلق انسان در راستای منابع اجتهاد»، ص۱۷.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به فاضل مقداد، کنز العرفان فی فقه القرآن، ۱۳۷۳ش، ج۲، ص۳۱۱.
- ↑ محقق سبزواری، کفایة الاحکام، ج۱، ص۶۰؛ همدانی، مصباح الفقیه، ۱۴۲۲ق، ج۷، ص۲۵۶؛ خوئی، موسوعة الامام الخوئی، مؤسسة الخوئی الامامیة، ج۳، ص۴۴.
- ↑ همدانی، مصباح الفقیه، ۱۴۲۲ق، ج۷، ص۲۵۶.
- ↑ محقق سبزواری، کفایة الاحکام، ج۱، ص۶۰؛ خوئی، موسوعة الامام الخوئی، مؤسسة الخوئی الامامیة، ج۳، ص۴۴.
- ↑ محقق سبزواری، کفایة الاحکام، ج۱، ص۶۰؛ خوئی، موسوعة الامام الخوئی، مؤسسة الخوئی الامامیة، ج۳، ص۵۱.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به مکارم شیرازی، العروة الوثقی مع تعلیقات، ۱۴۲۸ق، ج۱، ص۶۴.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به مکارم شیرازی، العروة الوثقی مع تعلیقات، ۱۴۲۸ق، ج۱، ص۶۴.
- ↑ گلپایگانی، نتائج الأفکار الى نجاسة الکفار، ۱۳۷۳ش، ص۷-۸.
- ↑ «طهارت اهل کتاب و مشرکان»، سایت خانه کتاب و ادبیات ایران.
منابع
- اصولی، احسان و محمدحسن، بنیهاشمی خمینی، رساله توضیح المسائل (مراجع)، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، بیتا.
- حائری یزدی، مرتضی، شرح العروة الوثقی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۲۵ق.
- جناتی، محمدابراهیم، طهارة الکتابی فی فتوی السید الحکیم، نجف، مطبعة القضاء، ۱۳۹۰ق.
- جناتی، محمدابراهیم، «تئوری طهارت ذاتی مطلق انسان در راستای منابع اجتهاد»، نشریه کیهان فرهنگی، شماره ۲۳، فروردین و اردیبهشت ۱۳۶۸ش.
- خویی، سید ابوالقاسم، موسوعة الامام الخویی، مؤسسة احیاء آثار الامام الخوئی، قم، ۱۴۱۸ق.
- سید مرتضی، علی بن حسین، مسائل الناصریات، قم، مؤسسة الهدى، ۱۴۱۷ق.
- سید مرتضی، علی بن حسین، الانتصار فی انفرادات الامامیة، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، بیتا.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، النهایة فی مجرد الفقه و الفتوی،بیروت، دار الکتب العربی، ۱۴۰۰ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۰۷ق.
- شیخ انصاری، مرتضی، کتاب الطهارة، قم، المؤتمر العالمی بمناسبة الذکری المئویة الثانیة لمیلاد الشيخ الأعظم الأنصاری، ۱۴۱۵ق.
- فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنزالعرفان فی فقه القرآن، تصحیح محمدباقر بهبودی و محمدباقر شریفزاده، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۳ش.
- فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۳ش.
- صدر، سید محمدباقر، بحوث فی شرح العروة الوثقی، قم، مجمع الشهید آیةالله الصدر العلمی، ۱۴۰۸ق.
- طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی، قم، انتشارات سبطین، ۱۴۳۰ق.
- گلپایگانی، سید محمدرضا، نتایج الافکار الی نجاسة الکفار، قم، دار القرآن الکریم، ۱۳۷۲ش.
- محقق حلی، جعفر بن حسن، المختصر النافع، تهران، قسم الدراسات الإسلامیة فی مؤسسة البعثة، چاپ سوم، ۱۴۱۰ق.
- محقق سبزواری، محمدباقر، کفایة الاحکام، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، بیتا.
- مکارم شیرازی، ناصر، العروة الوثقی مع تعلیقات، قم، مدرسه الامام على بن ابى طالب(ع)، چاپ اول، ۱۴۲۸ق.
- «طهارت اهل کتاب و مشرکان»، سایت خانه کتاب و ادبیات ایران، تاریخ بازدید: ۱۱ مرداد ۱۴۰۴ق.
- نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۳۶۲ش.
- همدانی، آقارضا، مصباح الفقیه، قم، المؤسّسة الجعفریة لإحیاء التراث، ۱۴۲۲ق.