اعضای وضو

اعضای وضو در آیه ۶ سوره مائده شامل دست‌ها تا آرنج، سر و پاها تا کعبین (برآمدگی استخوان روی پا) است.^[۱] میان شیعه و اهل‌سنت درباره چگونگی شستن دست‌ها و حکم شستن یا مسح پاها اختلاف‌نظر وجود دارد؛ همچنین درباره مقدار مسح سر نیز دیدگاه‌های متفاوتی مطرح شده است.

دست‌ها: شیعه با استناد به روایات، شستن دست‌ها را از آرنج به‌سمت انگشتان می‌داند؛ این شیوه مطابق با وضویی است که جبرئیل(ع) به پیامبر(ص) آموزش داده است.^[۲] فخر رازی، مفسر و فقیه شافعی‌مذهب، در تفسیر آیه وضو، دیدگاهی را نقل می‌کند که شستن دست‌ها از انگشتان به‌سمت آرنج را لازم می‌داند و شستن در جهت عکس را جایز نمی‌شمارد؛ بااین‌حال، به‌گفته او، بیشتر فقیهان شستن دست‌ها از آرنج به‌سمت انگشتان را صحیح، هرچند مخالف سنت، می‌دانند.^[۳]
سر: اصل مسح سر در مذاهب چهارگانه اهل‌سنت پذیرفته شده است، اما درباره مقدار و چگونگی آن اختلاف‌نظر وجود دارد.^[۴]
پاها: شیعه مسح پاها تا کعبین را واجب می‌داند، درحالی‌که اهل‌سنت شستن پاها را در وضو لازم می‌شمارند.^[۵]

برخی منابع، منشأ این اختلاف در شیوه وضو را دوره خلافت عثمان نسبت داده‌اند^[۶] و بیان کرده‌اند که در زمان پیامبر(ص) و خلفای اول و دوم اختلافی در این زمینه وجود نداشته است.^[۷] همچنین گفته شده عثمان نیز در ابتدای خلافت خود وضو را مانند گذشتگان انجام می‌داد.^[۸]

مراجع تقلید شیعه، پاک بودن اعضای وضو در هنگام شستن و مسح را شرط صحت وضو می‌دانند. بااین‌حال، اگر پس از شستن یا مسح، عضوی پیش از پایان وضو نجس شود، وضو صحیح است.^[۹]

وجود هرگونه مانع مانند چسب یا رنگ در اعضای وضو باید برطرف شود. اگر رفع مانع ممکن نباشد، در صورتی که فقط بخشی از عضو را پوشانده باشد، وضوی جبیره‌ای انجام می‌شود. اما اگر مانع تمام عضو را فرا گرفته باشد، برخی مراجع تیمم را لازم می‌دانند و برخی دیگر وضوی جبیره را کافی دانسته و انجام تیمم را به‌عنوان احتیاط توصیه می‌کنند.^[۱۰]

پانویس

↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۲۸۵.
↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۹۹، ح۲۴؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ح۴و۵، ص۲۵ـ۲۶؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۲۱۹-۲۲۰.
↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۱۱، ص۱۶۰.
↑ قمی، «چگونگی انجام وضو نزد فریقین(۳) مسح»، ص۴۵.
↑ شافعی، الام، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۲۳؛ قرطبی، الجامع لأحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۶، ص۹۹.
↑ متقی هندی، کنز العمال، ۱۴۱۹ق، ج۹، ص۱۹۳، ح۲۶۸۹۰.
↑ شهرستانی، لماذا الإختلاف فی الوضوء، ۱۴۲۶ق، ص۳۱.
↑ قشیری، صحیح مسلم، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۰۶، ح۲۲۹.
↑ بنی‌هاشمی خمینی، توضیح المسائل چهارده مرجع، ۱۳۹۳ش، ج١، ص٢١٣.
↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۴۴۲-۴۴۳؛ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۱۳۹۱ق، ج۲، ص۵۴۰؛ بنی‌هاشمی خمینی، توضیح المسائل، ۱۳۹۳ش، ج۱، ص۲۴۷.

منابع

بنی‌هاشمی خمینی، سید محمدحسن، توضیح‌المسائل مراجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۹۳ش.
حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۹ق.
حکیم، سید محسن، مستمسک العروة الوثقی، قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، ۱۳۹۱ق.
شافعی، محمدبن ادریس، الأم، بیروت، دارالمعرفه، ۱۴۲۶ق.
شهرستانی، سید علی، لماذا الإختلاف فی الوضوء، تلخیص فیس عطار، تهران، نشر مشعر، ۱۴۲۶ق.
طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی فیما تعم به البلوی(المحشّی)، تحقیق: احمد محسنی سبزواری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۰ق.
طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآ ن، تهران، انتشارات ناصرخسرو، ۱۳۶۴ش.
قشیری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، به کوشش عبدالباقی محمد فؤاد، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۱۵ق.
قمی، علی، «چگونگی انجام وضو نزد فریقین (۳) (مسح)»، در مجله میقات حج، شماره ۹۰، زمستان ۱۳۹۳ش.
کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق.
متقی هندی، علی بن حسام، کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال، بیروت، دارالعلمیه، ۱۴۱۹ق.
مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ سی و دوم، ۱۳۷۴ش.

[1] مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۲۸۵.

[2] حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۹۹، ح۲۴؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ح۴و۵، ص۲۵ـ۲۶؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۲۱۹-۲۲۰.

[3] فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۱۱، ص۱۶۰.

[4] قمی، «چگونگی انجام وضو نزد فریقین(۳) مسح»، ص۴۵.

[5] شافعی، الام، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۲۳؛ قرطبی، الجامع لأحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۶، ص۹۹.

[6] متقی هندی، کنز العمال، ۱۴۱۹ق، ج۹، ص۱۹۳، ح۲۶۸۹۰.

[7] شهرستانی، لماذا الإختلاف فی الوضوء، ۱۴۲۶ق، ص۳۱.

[8] قشیری، صحیح مسلم، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۰۶، ح۲۲۹.

[9] بنی‌هاشمی خمینی، توضیح المسائل چهارده مرجع، ۱۳۹۳ش، ج١، ص٢١٣.

[10] طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۴۴۲-۴۴۳؛ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۱۳۹۱ق، ج۲، ص۵۴۰؛ بنی‌هاشمی خمینی، توضیح المسائل، ۱۳۹۳ش، ج۱، ص۲۴۷.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

ن ب و احکام طهارت
مطهرات	آب • زمین • آفتاب • استحاله • انتقال • انقلاب • اسلام • تبعیت • استبراء حیوان نجاست‌خوار • غائب‌شدن مسلمان
آب‌ها	آب مضاف • آب مطلق • آب قلیل • آب کر • آب جاری • آب باران • آب چشمه • آب چاه • آب کثیر
نجاسات	ادرار • مدفوع • مَنی • مُردار • خون • سگ • خوک • کافر • شراب • فقاع • جوشیدن آب انگور
غسل‌ها	غسل‌های مستحب • غسل جنابت • غسل میت • غسل مس میت • غسل حیض • غسل استحاضه • غسل نفاس • غسل جمعه • غسل زیارت • غسل‌های واجب • غسل توبه
اسباب غسل	حدث اکبر • جنابت • آمیزش • استمناء • احتلام • حیض • نفاس • استحاضه • دماء ثلاثة (خون حیض، خون نفاس، خون استحاضه) • مس میت
آیات	آیه وضو • آیه تیمم • آیه نجاست مشرکان
وضو	وضوی ارتماسی • اعضای وضو • وضوی جبیره‌ای • مسح بر خفین • حدث اصغر
وابسته	طهارت • تطهير • تیمم • جبیره • استبراء • حدث اکبر • تخلی • تذکیه • ذبیحه اهل کتاب • ذبح شرعی • یائسگی • تعفیر • غُساله • ارتماس • کافر ذمی • اوداج اربعه • ازاله نجاست • عین نجس • حیوان نجاست‌خوار • صید شرعی • نحر شرعی • استنجا
احکام نماز