اعضای وضو

اعضای وضو در آیه ۶ سوره مائده شامل دست‌ها تا آرنج، مسح سر و پاها تا کعبین (برآمدگی روی پا) است.^[۱] شیعه بر اساس روایات شیوه وضو را همان‌گونه می‌داند که جبرئیل(ع) به پیامبر(ص) آموزش داده است؛ بر این اساس، دست‌ها از آرنج به سمت انگشتان شسته می‌شوند و سر و پاها مسح می‌گردند.^[۲] در مقابل، اهل‌سنت دست‌ها را از نوک انگشتان تا آرنج می‌شویند و شستن از آرنج به سمت انگشتان را جایز نمی‌دانند^[۳] و پاها را در وضو به جای مسح، می‌شویند.^[۴] همچنین در مذاهب اهل‌سنت نیز اصل مسح سر پذیرفته شده است، هرچند در مقدار و جزئیات آن اختلاف نظر وجود دارد.^[۵]

برخی منابع، منشأ این اختلاف در شیوه وضو را دوره خلافت عثمان نسبت داده‌اند^[۶] و بیان کرده‌اند که در زمان پیامبر(ص) و خلفای اول و دوم اختلافی در این زمینه وجود نداشته است.^[۷] همچنین گفته شده عثمان نیز در ابتدای خلافت خود وضو را مانند گذشتگان انجام می‌داد.^[۸]

مراجع تقلید شیعه، پاک بودن اعضای وضو در هنگام شستن و مسح را شرط صحت وضو می‌دانند. با این حال، اگر پس از شستن یا مسح، عضوی پیش از پایان وضو نجس شود، وضو صحیح است.^[۹]

وجود هرگونه مانع مانند چسب یا رنگ در اعضای وضو باید برطرف شود. اگر رفع مانع ممکن نباشد، در صورتی که فقط بخشی از عضو را پوشانده باشد، وضوی جبیره‌ای انجام می‌شود. اما اگر مانع تمام عضو را فرا گرفته باشد، برخی مراجع تیمم را لازم می‌دانند و برخی دیگر وضوی جبیره را کافی دانسته و انجام تیمم را به‌عنوان احتیاط توصیه می‌کنند.^[۱۰]

پانویس

↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۲۸۵.
↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۹۹، ح۲۴؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۲۵ـ۲۶، ح۴ و ۵؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۲۱۹-۲۲۰.
↑ فخر رازی، تفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۱۱ـ۱۲، ص۱۶۰.
↑ شافعی، الام، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۲۳؛ قرطبی، الجامع لأحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۶، ص۹۹.
↑ قمی، «فقه حج؛ چگونگی انجام وضو نزد فریقین(۳) مسح»، ص۴۵.
↑ متقی هندی، کنز العمال، ۱۴۱۹ق، ج۹، ص۱۹۳، ح۲۶۸۹۰.
↑ شهرستانی، لماذا الإختلاف فی الوضوء، ۱۴۲۶ق، ص۳۱.
↑ مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۰۶، ح۲۲۹.
↑ بنی‌هاشمی خمینی، توضیح المسائل چهارده مرجع، ۱۳۹۳ش، ج١، ص٢١٣.
↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۴۴۲-۴۴۳؛ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۱۳۹۱ق، ج۲، ص۵۴۰؛ بنی‌هاشمی خمینی، توضیح المسائل چهارده مرجع، ۱۳۹۳ش، ج۱، ص۲۴۷.

منابع

بنی‌هاشمی خمینی، محمدحسن، توضیح المسایل مراجع، قم، موسسه انتشارات اسلامی، ۱۳۹۳ش.
حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۹ق.
حکیم، سید محسن، مستمسک العروة الوثقی، قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، ۱۳۹۱ق.
شافعی، محمدبن ادریس، الأم، بیروت، دارالمعرفه.
شهرستانی، سید علی، لماذا الإختلاف فی الوضوء، تلخیص فیس عطار، تهران، نشر مشعر، ۱۴۲۶ق.
طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی، قم، موسسه نشر اسلامی، ۱۴۲۰ق.
طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآ ن، تهران، انتشارات ناصرخسرو، ۱۳۶۴ش.
قمی، علی، «چگونگی انجام وضو نزد فریقین (۳) (مسح)»، در مجله میقات حج، ش۹۰، زمستان ۱۳۹۳ش.
کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق.
متقی هندی، علی بن حسام، کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال، بیروت، دارالعلمیه، ۱۴۱۹ق.
مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، تحقیق محمد فؤاد عبد الباقی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۱۵ق.
مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ سی و دوم، ۱۳۷۴ش.

[1] مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۲۸۵.

[2] حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۹۹، ح۲۴؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۲۵ـ۲۶، ح۴ و ۵؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۲۱۹-۲۲۰.

[3] فخر رازی، تفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۱۱ـ۱۲، ص۱۶۰.

[4] شافعی، الام، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۲۳؛ قرطبی، الجامع لأحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۶، ص۹۹.

[5] قمی، «فقه حج؛ چگونگی انجام وضو نزد فریقین(۳) مسح»، ص۴۵.

[6] متقی هندی، کنز العمال، ۱۴۱۹ق، ج۹، ص۱۹۳، ح۲۶۸۹۰.

[7] شهرستانی، لماذا الإختلاف فی الوضوء، ۱۴۲۶ق، ص۳۱.

[8] مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۰۶، ح۲۲۹.

[9] بنی‌هاشمی خمینی، توضیح المسائل چهارده مرجع، ۱۳۹۳ش، ج١، ص٢١٣.

[10] طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۴۴۲-۴۴۳؛ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۱۳۹۱ق، ج۲، ص۵۴۰؛ بنی‌هاشمی خمینی، توضیح المسائل چهارده مرجع، ۱۳۹۳ش، ج۱، ص۲۴۷.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

ن ب و احکام طهارت
مطهرات	آب • زمین • آفتاب • استحاله • انتقال • انقلاب • اسلام • تبعیت • استبراء حیوان نجاست‌خوار • غائب‌شدن مسلمان
آب‌ها	آب مضاف • آب مطلق • آب قلیل • آب کر • آب جاری • آب باران • آب چشمه • آب چاه • آب کثیر
نجاسات	ادرار • مدفوع • مَنی • مُردار • خون • سگ • خوک • کافر • شراب • فقاع • جوشیدن آب انگور
غسل‌ها	غسل‌های مستحب • غسل جنابت • غسل میت • غسل مس میت • غسل حیض • غسل استحاضه • غسل نفاس • غسل جمعه • غسل زیارت • غسل‌های واجب • غسل توبه
اسباب غسل	حدث اکبر • جنابت • آمیزش • استمناء • احتلام • حیض • نفاس • استحاضه • دماء ثلاثة (خون حیض، خون نفاس، خون استحاضه) • مس میت
آیات	آیه وضو • آیه تیمم • آیه نجاست مشرکان
وضو	وضوی ارتماسی • اعضای وضو • وضوی جبیره‌ای • مسح بر خفین • حدث اصغر
وابسته	طهارت • تطهير • تیمم • جبیره • استبراء • حدث اکبر • تخلی • تذکیه • ذبیحه اهل کتاب • ذبح شرعی • یائسگی • تعفیر • غُساله • ارتماس • کافر ذمی • اوداج اربعه • ازاله نجاست • عین نجس • حیوان نجاست‌خوار • صید شرعی • نحر شرعی • استنجاء
احکام نماز