غسل‌های واجب

غسل‌های واجب، غسل‌هایی‌اند که در شرایط معین بر فرد واجب می‌شوند و موجب طهارت شرعی هستند. در فقه شیعه، این غسل‌ها شامل غسل جنابت، غسل مسّ میت، غسل میت، غسل حیض، غسل نفاس، غسل استحاضه و غسل‌هایی است که به سبب نذر یا قسم واجب می‌شوند. انجام برخی عبادات، به‌ویژه نماز، روزه و برخی اعمال حج، به انجام برخی این غسل‌ها وابسته است.

معرفی و اهمیت غسل‌های واجب

غسل‌های واجب غسل‌هایی هستند که در شرایط معین بر فرد واجب می‌شوند و موجب طهارت شرعی‌اند. صحت برخی عبادات، مانند نماز، روزه و برخی اعمال حج، به انجام این غسل‌ها وابسته است. همچنین بدون انجام آنها، برخی اعمال مانند لمس نوشته قرآن و توقف در مساجد و حرم‌های امامان شیعه جایز نیست. بنابر نظر مشهور فقیهان، در برخی موارد حیض، نفاس و استحاضه نیز برقراری رابطه زناشویی پیش از غسل جایز نیست.

اقسام غسل‌های واجب

غسل‌های واجب در فقه شیعه دو دسته‌اند:

غسل‌های ناشی از اسباب شرعی: غسل جنابت، غسل مسّ میت، غسل میت، غسل حیض، غسل نفاس و غسل استحاضه.
غسل‌های ناشی از التزام شخصی: غسلی که به سبب نذر یا قسم واجب می‌شود؛ مانند نذر غسل برای زیارت.^[۱]

بنابر نظر مشهور فقیهان، تنها غسل میت و غسلِ واجب‌شده با نذر یا قسم، وجوب نفسی دارند. سایر غسل‌ها وجوب غیری دارند؛ یعنی تنها برای انجام عبادات یا اعمالی که به طهارت نیاز دارند، واجب می‌شوند.^[۲]

احکام غسل واجب

غسل‌های واجب به دو شیوه ترتیبی یا ارتماسی انجام می‌شوند.^[۳]

زمان انجام غسل‌هایی که شرط برخی عبادات هستند، تابع زمان همان عبادت است؛ برای مثال، غسل جنابت برای روزه باید پیش از طلوع فجر انجام شود^[۴] و برای نماز پیش از اقامه آن.^[۵]

حکم وضو پس از غسل واجب

فقیهان شیعه غسل جنابت را جایگزین وضو می‌دانند^[۶] و حتی مشهور آنان وضو پس از غسل جنابت را مشروع نمی‌دانند؛^[۷] هرچند شیخ طوسی آن را مستحب دانسته است.^[۸]

درباره کفایت دیگر غسل‌های واجب از وضو، نظرات مختلفی وجود دارد و مشهور فقیهان آن را جایگزین وضو نمی‌دانند.^[۹] اما برخی مراجع قرن چهاردهم و پانزدهم قمری، از جمله خوئی، سیستانی و شبیری زنجانی، بیشتر غسل‌های واجب را ــ به استثنای غسل استحاضه متوسطه ــ برای نماز کافی می‌دانند.

انجام یک غسل به جای چند غسل

اگر شخصی چند غسل واجب، مستحب یا ترکیبی از هر دو بر عهده داشته باشد، با نیت همه آنها و انجام یک غسل، تکلیف همه غسل‌ها را ادا می‌کند.^[۱۰] یشتر فقیهان این حکم را در فرض اجتماع غسل‌های واجب و مستحب نیز پذیرفته‌اند.^[۱۱]

جستارهای وابسته

غسل‌های مستحب

پانویس

↑ بحرانی، الحدائق الناضرة، مؤسسة النشر الاسلامی، ج۴، ص۱۸۲؛ همدانی، مصباح الفقیه، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۲۱۹؛ آملی، مصباح الهدی، ۱۳۸۰ق، ج۴، ص۷۰.
↑ خمینی، «تعلیقه» در کتاب العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۴۶۶؛ طباطبایی حکیم، مستمسک العروة، دار إحیاء التراث العربی، ج۳، ص۶۸، ۷۲ و ۳۴۱.
↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۷، ج۱، ص۵۲۲.
↑ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، دار إحیاء التراث العربی، ج۳، ص۳۸.
↑ رساله توضیح المسائل آیت‌الله مکارم شیرازی، بخش غسل، مسئله۳۷۳.
↑ شیخ طوسی، الخلاف، مؤسسة النشر الإسلامی، ص۱۳۱، مسئله۷۴؛ علامه حلی، مختلف الشیعة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۳۹؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۳، ص۲۴۰.
↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۳، ص۲۴۰.
↑ علامه حلی، مختلف الشیعة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۴۰.
↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۳، ص ۲۴۰؛ حکیم، مستمسک العروة، دار احیاء التراث العربی، ج۳، ص۳۴۵.
↑ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، دار إحیاء التراث العربی، ج۳، ص۱۳۷.
↑ نراقی، مستند الشیعة، مؤسسة آل البیت، ج۲، ص۳۶۷؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۱۱۴ و ۱۳۷؛ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۵۲۲ و ۵۲۵؛ حکیم، مستمسک العروة، دار احیاء التراث العربی، ج۳، ص۱۳۷ و ۱۴۰.

منابع

آملی، میرزا محمدتقی، مصباح الهدی، تهران، بی‌نا، ۱۳۸۰ق.
بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین، بی‌تا.
رساله توضیح‌المسائل آیت‌الله مکارم شیرازی، قم، مدرسه الامام علی بن ابی طالب، چاپ پنجاه دوم، ۱۴۲۹ق.
حکیم، سید محسن، مستمسک العروة، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
خمینی، سید روح‌الله، «تعلیقه» در کتاب العروة الوثقی، تألیف سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، قم، مؤسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، ۱۴۲۱ق.
شیخ طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، بی‌جا، مؤسسة النشر الإسلامی، بی‌تا.
طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی، قم، مؤسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، ۱۴۲۱ق.
علامه حلی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث، ۱۳۶۲ش.
نراقی، احمد بن محمد مهدی، مستند الشیعة، مشهد، مؤسسة آل‌البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، بی‌تا.
همدانی، آقا رضا، مصباح الفقیه، قم، المؤسسة الجعفریّة لإحیاء التراث، ۱۴۱۹ق.

[1] بحرانی، الحدائق الناضرة، مؤسسة النشر الاسلامی، ج۴، ص۱۸۲؛ همدانی، مصباح الفقیه، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۲۱۹؛ آملی، مصباح الهدی، ۱۳۸۰ق، ج۴، ص۷۰.

[2] خمینی، «تعلیقه» در کتاب العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۴۶۶؛ طباطبایی حکیم، مستمسک العروة، دار إحیاء التراث العربی، ج۳، ص۶۸، ۷۲ و ۳۴۱.

[3] طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۷، ج۱، ص۵۲۲.

[4] حکیم، مستمسک العروة الوثقی، دار إحیاء التراث العربی، ج۳، ص۳۸.

[5] رساله توضیح المسائل آیت‌الله مکارم شیرازی، بخش غسل، مسئله۳۷۳.

[6] شیخ طوسی، الخلاف، مؤسسة النشر الإسلامی، ص۱۳۱، مسئله۷۴؛ علامه حلی، مختلف الشیعة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۳۹؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۳، ص۲۴۰.

[7] نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۳، ص۲۴۰.

[8] علامه حلی، مختلف الشیعة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۴۰.

[9] نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۳، ص ۲۴۰؛ حکیم، مستمسک العروة، دار احیاء التراث العربی، ج۳، ص۳۴۵.

[10] حکیم، مستمسک العروة الوثقی، دار إحیاء التراث العربی، ج۳، ص۱۳۷.

[11] نراقی، مستند الشیعة، مؤسسة آل البیت، ج۲، ص۳۶۷؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۱۱۴ و ۱۳۷؛ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۵۲۲ و ۵۲۵؛ حکیم، مستمسک العروة، دار احیاء التراث العربی، ج۳، ص۱۳۷ و ۱۴۰.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

ن ب و احکام طهارت
مطهرات	آب • زمین • آفتاب • استحاله • انتقال • انقلاب • اسلام • تبعیت • استبراء حیوان نجاست‌خوار • غائب‌شدن مسلمان
آب‌ها	آب مضاف • آب مطلق • آب قلیل • آب کر • آب جاری • آب باران • آب چشمه • آب چاه • آب کثیر
نجاسات	ادرار • مدفوع • مَنی • مُردار • خون • سگ • خوک • کافر • شراب • فقاع • جوشیدن آب انگور
غسل‌ها	غسل‌های مستحب • غسل جنابت • غسل میت • غسل مس میت • غسل حیض • غسل استحاضه • غسل نفاس • غسل جمعه • غسل زیارت • غسل‌های واجب • غسل توبه
اسباب غسل	حدث اکبر • جنابت • آمیزش • استمناء • احتلام • حیض • نفاس • استحاضه • دماء ثلاثة (خون حیض، خون نفاس، خون استحاضه) • مس میت
آیات	آیه وضو • آیه تیمم • آیه نجاست مشرکان
وضو	وضوی ارتماسی • اعضای وضو • وضوی جبیره‌ای • مسح بر خفین • حدث اصغر
وابسته	طهارت • تطهير • تیمم • جبیره • استبراء • حدث اکبر • تخلی • تذکیه • ذبیحه اهل کتاب • ذبح شرعی • یائسگی • تعفیر • غُساله • ارتماس • کافر ذمی • اوداج اربعه • ازاله نجاست • عین نجس • حیوان نجاست‌خوار • صید شرعی • نحر شرعی • استنجاء
احکام نماز