مسجد غدیر خم
 | |
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| کاربری | مسجد |
| مکان | غدیر خم |
| وقایع مرتبط | واقعه غدیر |
| مشخصات | |
| وضعیت | اثری از آن نیست. |
مسجد غدیر مسجدی در مسیر مکه به مدینه در محل غدیر خم. بنابر گزارش‌های تاریخی این مسجد در محلی بنا شد که پیامبر اکرم(ص) در آن ایستاد و خطبه غدیر را ایراد کرد و ولایت امام علی(ع) را به مردم ابلاغ نمود.[۱]
درباره محل آن برخی به صورتی کلی گفته‌اند مسجد در مکانی بنا شد که پیامبر(ص) در بازگشت از حجة الوداع در آن مکان ایستاد، نماز خواند و علی(ع) را به عنوان جانشین خود معرفی کرد.[۲] برخی نیز به صورت جزئی‌تر به موقعیت جغرافیایی مسجد پرداخته‌اند؛ به عنوان نمونه، در کتاب «معجم ما استعجم» موقعیت آن بین غدیر و چشمه آب تعیین شده است.[۳] یاقوت حموی نیز در «معجم البلدان» آورده است که خم موضعی است که در آن چشمه آبی وجود دارد و بین غدیر و چشمه، مسجد پیامبر(ص) قرار دارد.[۴]
گفته شده بنای مسجد در دوران عثمانی بر اثر سیل خراب شده است.[۵] در عین حال شهید اول، از عالمان شیعه در قرن هشتم هجری، در دو کتاب خود درباره بنای مسجد غدیر این‌گونه گزارش داده که دیوارهای آن تا به امروز باقی و آن مسجدی مشهور است، و غالباً راه حاجیان از آن طرف می‌گذشت.[۶]
سید محسن امین در کتاب مفتاح الجنات نیز این مسجد را آباد و مشهور دانسته است و گفته بعضی از پادشاهان شیعه هند در زمان شیخ مرتضی انصاری از عالمان قرن سیزدهم قمری، به تجدید بنای آن پرداخته‌اند.[۷]
در منابع روایی شیعه به مسجد غدیر و فضیلت آن اشاره شده است. در کتاب کافی باب مستقلی به مسجد غدیر و روایات مربوط به آن اختصاص دارد؛ از جمله نقل شده است که عبدالرحمن بن حجاج از امام کاظم(ع) درباره خواندن نماز در مسجد غدیر خم پرسید و امام در پاسخ او فرمود: در آن مسجد نماز بگزار، زیرا نماز در آن فضیلت بسیار دارد و پدرم همیشه به آن سفارش می‌کرد.[۸]
محدثان و فقیهان شیعه بر اساس این روایات، به فضیلت خواندن نماز و دعا در آن اشاره کرده‌اند. جعفر کاشف‌الغطاء (متوفای ۱۲۲۸ق) در این باره روایتی را از امام صادق(ع) نقل می‌کند که به استحباب نماز در مسجد غدیر حکم کرده است؛ زیرا پیامبر اکرم(ص) در آن مکان امیرمؤمنان را به جانشینی خود معرفی کرد و حق را ظاهر ساخت. امام صادق(ع) سمت چپ مسجد را بافضیلت‌تر معرفی کرده، چون آن سمت را جای پای رسول خدا(ص) دانسته است.[۹]
شیخ طوسی، ابن حمزه، ابن ادریس حلی، علامه حلّی، حر عاملی، شیخ یوسف بحرانی و صاحب جواهر از دیگر فقهایی هستند که خواندن دو رکعت نماز را در آن مستحب دانسته‌اند.[۱۰]
مسجد غدیر تا حدود ۱۰۰ سال پیش برپا بوده و با آنکه در منطقه‌ای مخالفان بوده، ولی رسماً محل عبادت و به‌عنوان مسجد غدیر معروف بوده است تا آن که وهابی‌ها دو اقدام برای از بین بردن مسجد غدیر انجام دادند. از یک سو مسجد را خراب کرده و آثار آن را از بین بردند و از سوی دیگر مسیر جاده را طوری تغییر دادند که از منطقه غدیر فاصله زیادی پیدا کرده است.[۱۱]
جعفریان، پژوهشگر تاریخ اسلام، بر این نظر است که مسجد غدیر خم در حدود پنج کیلومتری منطقه جُحْفه، در محل غدیر خم قرار داشته و آن جایی است که رسول خدا(ص) امام علی(ع) را در هجدهم ذی حجه سال دهم هجرت، به امامتِ امت منصوب کرد. به گفته او، هرچند در روایات اهل بیت(ع) از این مسجد یاد شده و نماز خواندن در آن توصیه شده، گزارش آن در قرن‌های مختلف در کتاب‌های تاریخی ثبت شده و فقهای شیعه نیز در آثار خود استحباب نماز خواندن زائران در این مسجد را یادآور شده‌اند، ولی چون در تعیین محل دقیق آن اظهارنظرهای متعددی شده، تحقیق درباره آن را در شرایط فعلی خارج از توان خود دانسته است.[۱۲]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ مجیدی؛ طاهری دوست‌آباد، «سیر تاریخی بنای مسجد غدیر تا تخریب»، ص۱۱۳.
- ↑ سمهودی، وفاء الوفاء، دار الکتب العلمیه، ج۳، ص۱۷۱.
- ↑ بکری، معجم ما استعجم، عالم الکتب، ج۲، ص۳۶۸.
- ↑ حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۳۸۹.
- ↑ قائدان، تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۵ش، ص۱۶۶؛ سمهودی، وفاء الوفاء، دار الکتب العلمیه، ج۳، ص۱۷۱.
- ↑ شهید اول، ذکری الشیعة، ۱۳۷۷ش، ج۳، ص۱۱۸و۱۱۷؛ شهید اول، الدروس، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۹.
- ↑ امین، مفتاح الجنات، ۱۴۲۰ق، ج۲، ص۳۳.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۳۸۸ق، ج۴، ص۵۶۶.
- ↑ کاشف الغطاء، کشف الغطاء، ج۳، ص۷۴و۷۳.
- ↑ طبسی، «مقاله مسجد غدیر»، میقات حج، ۱۴۰-۱۳۸.
- ↑ «مسجد غدیر خم در گذر تاریخ»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۱ش، ص۱۴۸.
منابع
- امین، محسن، مفتاح الجنات فی الأدعیة و الأعمال و الصلوات و الزیارات، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت، ۱۴۲۰ق.
- بکری، عبدالله بن عبد العزیز، معجم ما استعجم من أسماء البلاد و المواضع، تحقیق: سقاء، مصطفی، عالم الکتب، بیروت.
- حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم البلدان، دار صادر، بیروت.
- سمهودی، علی بن عبدالله، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی، تحقیق:محفوظ، خالد عبدالغنی، دار الکتب العلمیه، بیروت.
- شهید اول، محمد بن مکی ، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، دفتر انتشارات اسلامی، قم، ۱۴۱۷ق.
- شهید اول، محمد بن مکی، ذکری الشیعة فی أحکام الشریعة، مؤسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث، قم، ۱۳۷۷ش.
- قائدان، اصغر، تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، تهران، مشعر، ۱۳۸۵ش.
- طبسی، محمد جعفر، مقاله مسجد غدیر، مجله میقات حج، شماره ۱۲، تابستان ۱۳۷۴ش.
- کاشف الغطاء، جعفر بن خضر، کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، قم
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تعلیقات: علی‌اکبر غفاری، دار الکتب الاسلامیة، تهران، ۱۳۸۸ق.
- مجیدی، حسن؛ طاهری دوست‌آباد، ربابه، «سیر تاریخی بنای مسجد غدیر تا تخریب»، پژوهش نامه علوی پاییز و زمستان ۱۳۹۴، سال ششم - شماره ۲.
- «مسجد غدیر خم در گذر تاریخ»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ انتشار: ۵ تیر ۱۴۰۳ش.
پیوند به بیرون
- طبسی، محمدجعفر، مجله میقات حج، اماکن و آثار: مسجد غدیر
- نجفی، محمدباقر، مجله میقات الحج (عربی)، الموقع الجغرافی لغدیر خم.
- غدیری، غلام‌علی، مجله گلستان قرآن، مسجد غدیر، یادبود غدیر.