باب جبرئیل
باب جبرئیل از ورودیهای مسجدالنبی در زمان پیامبر(ص) است. این در، در بخش شرقی مسجدالنبی قرار دارد. محل آن در طول تاریخ چند بار تغییر کرده است. نام باب جبرئیل به ارتباط آن با جبرئیل نسبت داده شده و برخی فقیهان شیعه ورود به مسجدالنبی از این در را مستحب دانستهاند.
جایگاه و نامگذاری
باب جبرئیل از ورودیهای مسجدالنبی از زمان پیامبر اکرم(ص) بوده است.[۱] این ورودی، در مجاورت دیوار شرقی مسجدالنبی و شمال شرقی مرقد پیامبر(ص) و نزدیک به باب النساء قرار دارد.[۲]
برخی فقیهان شیعه ورود به مسجدالنبی از باب جبرئیل را مستحب دانستهاند.[۳] این حکم به گزارشهایی درباره ورود پیامبر(ص) از این در پس از تغییر قبله[۴] نسبت داده شده است.[۵]
نامگذاری
باب جبرئیل بهدلیل ارتباط آن با جبرئیل نامگذاری شده است.[۶] در برخی منابع آمده است که جبرئیل برای دیدار پیامبر(ص) از این در رفتوآمد میکرد. همچنین در روایتی، جبرئیل در این مکان به صورت دحیه کلبی نزد پیامبر(ص) دیده شده است.[۷] نزدیکی این در به مقام جبرئیل نیز از دیگر دلایل ذکرشده برای این نام است.[۸]
دیگر نامها
برای باب جبرئیل نامهای دیگری مانند باب عثمان، باب آلعثمان، باب الجنائز و باب الجبر نیز ذکر شده است. نام باب عثمان به قرارگرفتن آن در برابر خانه عثمان بن عفان مربوط است.[۹] باب الجنائز به استفاده از این در برای خروج جنازهها اشاره دارد. همچنین چون تشییعکنندگان ناگزیر بودند جنازهها را از این در بیرون ببرند، آن را باب الجبر مینامیدند.[۱۰]
تغییرات تاریخی
باب جبرئیل در دورههای مختلف هم زمان با توسعه و بازسازی مسجدالنبی تغییر کرده است. بر اساس برخی گزارشها، نخستین جابهجایی آن پس از غزوه خیبر در سال ۷ق انجام شد و در حدود چهار متر به سمت شمال منتقل گردید.[۱۱] در دوره عثمان بن عفان نیز با تغییر دیوار شرقی مسجد، محل آن تغییر کرد و حدود سه متر عقبتر رفت.[۱۲] در دوره مهدی عباسی عبارت «عمَل اهلُ حمص» در دو سوی در و متن سوره توبه در بخش بیرونی آن نقش بسته بود.[۱۳]
به گفته پژوهشگران، عبدالحمید عثمانی در سال ۱۲۰۱ق باب جبرئیل را بازسازی کرد و اطراف آن را با سنگ مرمر تزیین نمود و آیاتی از قرآن و یک بیت شعر نوشت.[۱۴] در سال ۱۲۱۲ق نیز به فرمان سلطان سلیم سوم بازسازی شد.[۱۵] در سال ۱۲۶۵ق، به فرمان عبدالمجید عثمانی و با هدف تسهیل رفتوآمد زائران و فراهمکردن فضای بیشتر برای نماز، درِ قدیمی بسته و دری جدید در فاصله حدود سه تا چهار متری آن ایجاد شد.[۱۶] باب جبرئیل کنونی درِ ایجادشده در دوره عبدالمجید عثمانی است و بر بالای آن آیه صلوات نوشته شده است.[۱۷]
پانویس
- ↑ مطری، التعریف بما آنست الهجره، ۱۴۲۶ق، ص۱۰۳.
- ↑ رفعت پاشا، مرآة الحرمین، ۱۳۴۴ق، ج۱، ص۴۷۹.
- ↑ شهید اول، الدروس الشرعیه، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۹؛ ابنبراج، المهذب، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۲۷۵.
- ↑ حلبی، السیرة الحلبیه، ۱۴۰۰ق، ج۱، ص۵۳؛ مطری، التعریف بما آنست الهجره، ۱۴۲۶ق، ص۱۰۳؛ ابنالضیاء، تاریخ مکة المشرفه، ۱۴۲۴ق، ص۲۹۱.
- ↑ صدوق، من لا یحضره الفقیه،۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۶۶؛ فیض کاشانی، مفاتیح الشرائع، ج۱، ص۳۹۷؛ بکری، اعانة الطالبین، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۳۵۵-۳۵۶.
- ↑ ابنشبه، تاریخ المدینه،۱۴۱۰ق، ج۱، ص۵.
- ↑ سمهودی، وفاء الوفاء، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۲۱۶.
- ↑ خیاری، تاریخ معالم المدینه، ۱۴۱۹ق، ص۸۹؛ رفعت پاشا، مرآة الحرمین، ج۱، ص۴۸۰.
- ↑ مطری، التعریف بما آنست الهجره،۱۴۲۶ق، ص۱۰۳؛ ابنالضیاء، تاریخ مکه المشرفه، ۱۴۲۴ق، ص۲۹۱؛ رفعت پاشا، مرآة الحرمین، ۱۳۴۴ق، ج۱، ص۴۸۰.
- ↑ قائدان، تاریخ و آثار اسلامی، ۱۳۸۶ش، ص۲۱۳.
- ↑ قائدان، تاریخ و آثار اسلامی، ۱۳۸۶ش، ص۲۱۳-۲۱۴.
- ↑ قائدان، تاریخ و آثار اسلامی،۱۳۸۶ش، ص۲۱۳-۲۱۴.
- ↑ حربی، المناسک، ۱۴۰۱ق، ص۱۴۴.
- ↑ صبری پاشا، موسوعة مرآة الحرمین، ۱۴۲۴ق، ج۴، ص۶۲۵.
- ↑ انصاری، تعمیر و توسعه مسجد نبوی، ۱۳۷۸ش، ص۱۵۵.
- ↑ خیاری، تاریخ معالم المدینه، ۱۴۱۹ق، ص۹۰-۹۱.
- ↑ رفعت پاشا، مرآة الحرمین، ۱۳۴۴ق، ج۱، ص۴۷۹. صبری پاشا، موسوعة مرآة الحرمین،۱۴۲۴ق، ج۴، ص۶۲۵.
منابع
- ابنبراج، عبدالعزیر بن نحریر، المهذب، مقدمهنویس: جعفر سبحانی تبریزی، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، ۱۴۰۶ق.
- ابنشبه نمیری، عمر بن شبه، تاریخ المدینة المنوره، تحقیق: محمدفهیم شلتوت، قم، دار الفکر، ۱۴۱۰ق.
- ابنضیاء، محمد بن احمد، تاریخ مکة المشرفة و المسجد الحرام و المدینة الشریفة و القبر الشریف، به کوشش علاء و ایمن، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۴ق.
- انصاری، ناجی محمد حسن، تعمیر و توسعه مسجد شریف نبوی، مترجم: عبدالحمید آیتی، تهران، نشر مشعر، ۱۳۷۸ش.
- بکری، عثمان بن محمد، إعانة الطالبین علی حل ألفاظ فتح المعین (هو حاشیة علی فتح المعین بشرح قرة العین بمهمات الدین)، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۸ق.
- حربی، ابراهیم بن اسحاق، المناسک و اماکن طرق الحج، تحقیق: حمد جاسر، ریاض، دار الیمامه، ۱۴۰۱ق.
- حلبی، علی بن ابراهیم، السیرة الحلبیة من انسان العیون فی سیرة الأمین المأمون المعروفة بالسیرة الحلبیة، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۰ق.
- خیاری، احمد یاسین احمد، تاریخ معالم المدینة المنورة قدیما و حدیثا، ریاض، المملکة العربیة السعودیة. الأمانة العامة للإحتفال بمرور مائة عام علی تأسیس المملکة ۱۴۱۹ق.
- رفعت پاشا، ابراهیم، مرآة الحرمین، قاهره، مطبعة دارالکتب المصریة، ۱۳۴۴ق.
- سمهودی، علی بن عبدالله، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی، تحقیق: محمد محییالدین عبدالحمید، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۹ق.
- شهید اول، محمد بن مکی، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین، چاپ دوم، ۱۴۱۷ق.
- صبری پاشا، ایوب، موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، مترجم: محمد حرب، قاهره، دار الآفاق العربیه، ۱۴۲۴ق.
- صدوق، محمد بن علی، مَن لا یَحضَرُهُ الفقیه، تحقیق و تصحیح علیاکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزهٔ علمیه قم، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
- فیض کاشانی، محمد بن شاهمرتضی، مفاتیح الشرائع، تحقیق: مخدی رجایی قم، مجمع الذخائر الإسلامية، ۱۴۰۱ق.
- قائدان، اصغر، تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، تهران، مشعر، ۱۳۸۶ش.
- مطری، محمد،، التعریف بما انست الهجرة من معالم دار الهجرة، تخقیق: سلیمان رحیلی، ریاض، المملکة العربیة السعودیة. ادارة الملک عبدالعزیز، ۱۴۲۶ق.
- واقدی، محمد بن عمر، کتاب المغازی، تحقیق: مارزدن جونز، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۹ق.