قطر

قطر

اطلاعات عمومی
دین رسمی	اسلام
جمعیت کل	۲.۵ میلیون نفر (بر اساس آمار ۲۰۲۲م)
مساحت	۱۱.۴۷۳ کیلومتر مربع
حکومت	سلطنتی
واحد پول	ریال قطر
پایتخت	دوحه ۲۵°۱۸′ شمالی ۵۱°۳۱′ شرقی
زبان رسمی	عربی
اسلام
جمعیت مسلمانان	۱.۶ میلیون نفر (بر اساس آمار جمعیت ۲۰۲۲ و آمار ادیان ۲۰۲۰)
اطلاعات شیعی

قطر کشوری در حاشیه جنوبی خلیج فارس با بیش از ۲.۵ میلیون نفر جمعیت و ۱۱٬۳۴۷ کیلومتر مربع وسعت است. اسلام دین رسمی این کشور است و براساس منابع، شیعیان حدود ۱۰ درصد جمعیت آن را تشکیل می‌دهند. گفته شده است که بخش عمده شیعیان قطر از مهاجران بحرینی، ایرانی و لبنانی و نسل‌های آنان هستند و در کنار جامعه اهل سنت زندگی می‌کنند.

براساس گزارش‌ها، شیعیان قطر به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند: بحارنه که عمدتاً از بحرین و احساء به این کشور مهاجرت کرده‌اند و زبان آنان عربی است، و شیعیان ایرانی‌تبار که در دوره‌های مختلف به قطر وارد شده‌اند. گفته شده است که رشد جمعیت شیعیان در دهه‌های اخیر با مهاجرت اتباع بحرین، ایران و لبنان ارتباط داشته است.

به گزارش منابع، شیعیان قطر از آزادی نسبی در برگزاری مناسک دینی برخوردارند و بیش از ۲۰ حسینیه و چندین مسجد در اختیار دارند. مراسم مذهبی، به‌ویژه آیین‌های محرم، صفر و رمضان، در این مراکز برگزار می‌شود و نماز جمعه دوحه نیز از مهم‌ترین اجتماعات دینی کشور به شمار می‌رود. همچنین گزارش شده است که برخی از اهل سنت نیز در برنامه‌های مذهبی شماری از حسینیه‌ها حضور می‌یابند.

با وجود آزادی نسبی در برگزاری مراسم مذهبی، گفته شده است که شیعیان در دستیابی به برخی مناصب عالی دولتی و مشاغل کلیدی با محدودیت‌هایی روبه‌رو هستند و این وضعیت با تأثیرپذیری مذهبی قطر از عربستان سعودی مرتبط دانسته شده است. همچنین براساس منابع، در قطر حوزه علمیه‌ای وجود ندارد و علاقه‌مندان به تحصیل علوم دینی معمولاً برای ادامه تحصیل به کشورهایی مانند ایران سفر می‌کنند.

جغرافیا

قطر با جمعیتی بیش از ۲.۵ میلیون نفر (آمار ۲۰۲۲م) و با وسعت ۱۱.۳۴۷ کیلومتر مربع، یکی از کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس است. بخشی از ساحل غربی و مرز جنوبی این کشور به سواحل عربستان سعودی و بحرین متصل بوده و شرق آن نیز در کنار ساحل و مرز امارات متحده عربی و عمان قرار گرفته است.

موقعیت جغرافیایی قطر و قرار گرفتن در قلب منطقه خلیج فارس و همسایگی با کشورهای مهم منطقه و از سوی دیگر، برخورداری از منابع نفت و گاز، به‌لحاظ سیاسی و اقتصادی برای قطر موقعیت ویژه استراتژیکی آفریده است. گرچه کمی وسعت و جمعیت تا حدی از عمق استراتژیک آن کاسته است، ولی در هر حال، اهمیت منابع طبیعی، به‌ویژه منابع سرشار گاز طبیعی، این نقصان را تا حدی جبران می‌کند، به‌گونه‌ای که قطر پس از روسیه و ایران، بزرگترین ذخایر گاز طبیعی جهان رادر اختیار دارد.

رابطۀ قطر با دیگر امیرنشین‌های منطقه، مسالمت‌آمیز است. گرچه این ارتباط با امارات متحدۀ عربی چندان وسیع نیست. ولی در هر حال، این کشور به دلیل قوم‌گرایی عربی، هماهنگی با سیاست‌های غربی و ترس ناشی از تهدیدات خارجی و داخلی، دارای وجه اشتراک با کشورهای عربی منطقه است که عامل مهمی در راه ایجاد روابط دوستانه با کشورهای منطقه به شمار می‌رود و به رغم اختلافات ارضی با کشورهایی همچون امارات، عربستان و بحرین در راه تحکیم روابط با کشورهای عرب و مسلمان گام برمی‌دارد.

پیشینه تاریخی

از دیدگاه قطری‌ها و با توجه به اشیاء به دست آمده نظیر کتیبه‌ها و سنگ‌های حکاکی شده و نمونه‌های سفالین که در نتیجه عملیات کاوشگری و باستان شناسی در خاک قطر کشف شده است، سابقه سکونت اولیه در این کشور حتی به ۴ قرن قبل از میلاد نیز می‌رسد.

اولین ساکنان مشهور این سرزمین و نسل‌های قدیمی مردم کنونی قطر را اعراب تشکیل می‌دهند. قطر برای قرن‌ها تحت سیطره خلفای عباسی و سپس امپراطوری عثمانی قرار داشت تا اینکه بعد از جنگ جهانی اول و پس از فروپاشی امپراطوری عثمانی، حکومت ترک‌ها در این سرزمین نیز پایان یافت.

زبان و خط رسمی مردم قطر عربی است و زبان انگلیسی نیز به عنوان زبان دوم در مدارس این کشور تدریس می‌شود. زبان فارسی هم تا حد قابل توجهی در جامعه قطر حضور دارد.

ادیان و مذاهب

مسجد دانشگاه مطالعات اسلامی قطر

نمودار درصدی ادیان در قطر      مسلمان سنی (۵۵٪)     مسلمان شیعی (۱۰٪)     مسیحی (۱۳.۷٪)     هندو (۱۵.۹٪)     سایر ادیان (۵.۴٪)

اسلام دین رسمی قطر بوده و حدود ۶۵ درصد این کشور مسلمانند‌. مسیحیان نیز ۱۳.۷ درصد جمعیت قطر هستند. جمعیت بومی و سنی‌مذهب قطر، گرایش وهابی دارند و خانواده آل‌ثانی، حاکم قطر نیز جزء آنان محسوب می‌شود. با توجه به وهابی بودن حاکمیت در قطر، عملاً بیشترین نفوذ در وضعیت سیاسی و فرهنگی جامعه متعلق به مذهب وهابی است.

شیعیان

شیعیان در کشور قطر حدود ۱۰ درصد جمعیت را تشکیل می‌دهند. رشد تشیع در قطر عموماً به دهه‌های اخیر و مهاجرت اتباع بحرین، ایران و لبنان به این کشور متکی دانسته شده است. شیعیان کشور قطر به دو گروه تقسیم می‌شوند:

1. برخی از آنها بحارنه هستند که اغلب از کشور بحرین و احساء وارد قطر شدند و زبان‌شان نیز عربی است.
2. سایر شیعیان که از ایران وارد این کشور شده‌اند. این گروه از شیعیان مراسم عزاداری ماه‌های محرم و صفر را در حسینیه‌ها برگزار می‌کنند. مراسم نماز جمعه در قطر انجام می‌شود و نماز جمعه دوحه از شلوغ‌ترین مراسم دینی این کشور است.

شیعیان قطر از آزادی رضایت‌بخشی برخوردار بوده و با محدودیتی مواجه نیستند. شیعیان دارای ۲۳ حسینیه و چندین مسجد هستند که به مناسبت‌های گوناگون، اقدام به برپایی مجالس دینی در آنها می‌کنند. البته در این کشور نیز همانند دیگر کشورهای این حوزه، شیعیان از دسترسی به مشاغل بالای دولتی و شغل‌های کلیدی محروم گشته‌اند، به ویژه آنکه قطر به لحاظ مذهبی، تحت‌تأثیر عربستان است. به‌لحاظ اقتصادی نیز شیعیان قطر نفوذ قابل توجهی در بازار این کشور دارند.

شیعیانِ قطر، مساجد و حسینیه‌های زیادی دارند که می‌توانند در آن مراسم دینی خود را برگزار نمایند. با اینکه مراکز اسلامی فراوانی در گوشه و کنار قطر دیده می‌شود اما نمی‌توان هیچ اثری از حوزه‌های علمیه در آن یافت. برای همین اغلب شیعیانی که خواهان گذراندن دروس حوزوی هستند، مجبورند به کشورهای همسایه مانند ایران سفر کرده و این دروس را بگذرانند. پس از آغاز دوره بیداری اسلامی در منطقه، دولت قطر محدودیت‌هایی را علیه شیعیان اعمال نموده است.

منابع

• منبع اصلی: کتاب ژئوپلیتیک شیعه و نگرانی غرب از انقلاب اسلامی، نوشته نفیسه فاضلی نیا، مؤسسه شیعه شناسی، چاپ اول، قم، ۱۳۸۵ش.