عمران مسجد
عُمرانِ مسجد اصطلاح قرآنی، به معنای آباد کردن آن،[۱] در اسلام مفهومی چندوجهی دارد که هم جنبه فیزیکی نظیر تعمیر مساجد[۲] و نظافت[۳] و هم جنبه معنوی آن نظیرِ رفتوآمد مرتب به مسجد،[۴] بالا نبردن صدا، مشغول نشدن به باطل و ترک خریدوفروش[۵] را در بر میگیرد.[۶] به گفته مفسران، آیات ۱۷ تا ۱۹ سوره توبه به تعمیر مساجد اشاره دارد و آن را از ویژگیهای مؤمنان برمیشمارد.[۷] در مقابل، آیه ۱۱۴ سوره بقره، تخریب مساجد نظیرِ نابودی بنای مادی، جلوگیری از عبادت[۸] و بیرون راندن مؤمنان[۹] را از اعمال ستمکارترین مردم دانسته و وعده عذاب الهی را برای آنان ذکر میکند.[۱۰]
روایات متعددی نیز بر اهمیت تعمیر مساجد تأکید دارند؛ از جمله، پیامبر اکرم(ص) فرمودهاند که خداوند مرض را از تعمیرکنندگان مساجد دور میسازد[۱۱] و امام صادق(ع) و امام رضا(ع) تعمیر مساجد را از نشانههای جوانمردی دانستهاند.[۱۲] همچنین، نقل شده است که تعمیرکنندگان مساجد، کسانی هستند که خداوند به واسطه آنان، عذاب را از اهل زمین دور میکند.[۱۳] برخی روایات حتی توصیه میکنند که در هنگام راز و نیاز با خدا برای خواندن نماز شب[۱۴] و همچنین هنگام ورود به مساجد،[۱۵] توفیق تعمیر مساجد را از خداوند طلب کنیم. شکرگزاری بابت نعمت تعمیر مساجد نیز در دعای ورود به مسجد الحرام از امام صادق(ع) منقول است.[۱۶]
مفسران برپایه آیه ۱۸ سوره توبه شرایطی را برای آبادگران مسحاد بیان کردهاند از جمله: ایمان به خدا و روز قیامت، اهل نماز، زکات و کسانی که فقط از خدا بترستد.[۱۷] علامه طباطبایی، مفسر شیعی در قرن ۱۴شمسی، معتقد است کسانی که این شرایط را نداشته باشند، حق تعمیر مسجد به معنای اصلاح بنای آن را ندارند.[۱۸] برخی دیگر نیز این شرایط را شروط صحت عمل دانسته و تعمیر مساجد توسط کسانی که فاقد این شرایط هستند را صحیح و مقبول نمیدانند.[۱۹] همچنین، از نظر مفسران شیعه[۲۰] و سنی[۲۱] تولیت و نظارت بر مساجد توسط مشرکان جایز نیست.
در حدیث قدسی نیز مساجد خانههای خدا و زائران آن آبادکنندگان آن معرفی شدهاند.[۲۲]
پانویس
- ↑ راغب اصفهانی، مفردات، ۱۴۱۲ق، ص۵۸۶؛ مصطفوی، التحقیق، ۱۳۶۰ش، ج۸، ص۲۱۹.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۹، ص۲۰۰.
- ↑ قرشی بنائی، قاموس قرآن، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۴۳.
- ↑ محدث نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۳۶۷.
- ↑ طبرسی، مکارم الأخلاق، ۱۴۱۲ق، ص۴۶۷؛ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۲۳۴.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: شیخ بهایی، مفتاح الفلاح، ۱۴۰۵ق، ص۴۴؛ قمی مشهدی، تفسیر کنز الدقائق، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۴۱۵؛ مدنی شیرازی، الطراز الأول، ۱۳۸۳ق، ج۸، ص۴۵۳.
- ↑ علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۹، ص۲۰۳؛ فتال نیشابوری، روضة الواعظین، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۳۳۵؛هاشمی خوئی، منهاج البراعة، ۱۴۰۰ق، ج۱۴، ص۲۱۶؛ محدث نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۳۶۷.
- ↑ فضلالله، من وحی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۱۸۱.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۳۶۱.
- ↑ مغنیه، التفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۱۸۲.
- ↑ محدث نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۱۴۹؛ پاینده، نهج الفصاحة، ۱۴۲۴ق، ص۲۹۱.
- ↑ کراجکی، معدن الجواهر، ۱۳۹۴ق، ص۵۵.
- ↑ شیخ صدوق، ثواب الأعمال، ۱۴۰۶ق، ص۱۷۷.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۴۴۵؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۲۳
- ↑ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۲۴۰؛ ابن طاووس، فلاح السائل، ۱۴۰۶ق، ص۹۱
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴،ص۴۰۲؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۱۰۱؛ شیخ طوسی، مصباح المتهجّد، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۶۷۹.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۲۱؛ طیب، تفسیر اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۶، ص۱۹۳؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۳۱۵.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۹، ص۲۰۱-۲۰۳.
- ↑ طبری، احکام القرآن، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۱۸۵؛ اندلسی، البحر المحیط، ۱۴۲۰ق، ج۵، ص۳۸۵؛ ابن عجیبه، البحر المدید، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۳۶۵؛ آلغازی، بیان المعانی، ۱۳۸۲ق، ج۶، ص۴۱۳.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۲۲.
- ↑ مراغی، تفسیر المراغی، بیتا، ج۱۰، ص۷۴.
- ↑ فیض کاشانی، تفسیر صافی، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۳۲۷؛ قمی مشهدی، تفسیر کنز الدقائق، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۴۱۵.
منابع
- آل غازی، عبدالقادر ملاحویش، بیان المعانی، دمشق، مطبعة الترقی، چاپ اول، ۱۳۸۲ق.
- ابنطاووس، علی بن موسی، فلاح السائل ونجاح المسائل، قم، بوستان کتاب، چاپ اول، ۱۴۰۶ق.
- ابنعجیبه، احمد بن محمد، البحر المدید فی تفسیر القرآن المجید، تحقیق احمد عبدالله قرشی رسلان، قاهره، دکتر حسن عباس زکی، ۱۴۱۹ق.
- اندلسی، محمد بن یوسف، البحر المحیط فی التفسیر، تحقیق محمد جمیل صدقی، بیروت، دار الفکر، ۱۴۲۰ق.
- پاینده، أبو القاسم، نهج الفصاحة(الکلمات القصار للنبی(ص)، تهران، دنیای دانش، چاپ چهارم، ۱۴۲۴ق.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق صفوان عدنان داودی، دمشق و بیروت، الدار الشامیة و دارالعلم، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- شیخ بهایی، محمد بن حسین، مفتاح الفلاح فی عمل الیوم و اللیلة من الواجبات و المستحبات، بیروت، نشر دار الأضواء، چاپ اول، ۱۴۰۵ق.
- شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسة آل البیت(ع)، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه، ثواب الأعمال وعقاب الأعمال، قم، شریف رضی،، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه، من لا یحضره الفقیه، قم، جماعة المدرسین، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الأحکام فی شرح المقنعة، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجّد وسلاح المتعبّد، بیروت، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.
- طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الأخلاق، قم، شریف رضی، چاپ چهارم، ۱۴۱۲ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه: محمدجواد بلاغی، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- طبری کیاهراسی، علی بن محمد، احکام القرآن، تحقیق:موسی محمدعلی و عزت عبد عطیة، بیروت، دارلکتب العلمیة،چاپ دوم، ۱۴۰۵ق.
- علامه طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- فتال نیشابوری، محمد بن أحمد، روضة الواعظین وبصیرة المتعظین، قم، منشورات رضی، چاپ اول، ۱۴۱۷ق.
- فضلالله، سید محمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت، دار الملاک للطباعة و النشر، چاپ دوم، ۱۴۱۹ق.
- فیض کاشانی، محمد بن مرتضی، تفسیر صافی، تهران، مکتبة الصدر، چاپ دوم، ۱۴۱۵ق.
- قرشی بنائی، علی أکبر، قاموس قرآن، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ ششم، ۱۴۱۲ق.
- قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا، تفسیر کنز الدقائق وبحر الغرائب، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.
- کراجکی، محمد بن علی، معدن الجواهر وریاضة الخواطر، تهران، مرتضویة، چاپ دوم، ۱۳۹۴ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- محدث نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل ومستنبط المسائل، قم، مؤسسة آل البیت(ع)، چاپ اول، ۱۴۰۸ق.
- مدنی شیرازی، علی خان بن أحمد، الطراز الأول والکناز لما علیه من لغة العرب المعول، مشهد، مؤسسه آل البیت(ع) لإحیاء التراث، چاپ اول، ۱۳۸۳ق.
- مراغی، احمد بن مصطفی، تفسیر المراغی، بیروت، داراحیاء التراث العربی، بیتا.
- مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۶۰ش.
- مغنیه، محمدجواد، تفسیر الکاشف، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
- هاشمی خوئی، میرزا حبیبالله، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة وتکملة منهاج البراعة، تصحیح حسن حسنزاده آملی و محمدباقر کمرهای،تهران، مکتبة الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۰ق.