مسجد غمامه
 | |
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| بنيانگذار | عمر بن عبدالعزیز |
| تأسیس | قرن دوم هجری |
| کاربری | مسجد |
| مکان | مدینه |
| نام‌های دیگر | مسجد استسقاء • مسجد مصلی • مصلی العیدین • مسجد ابر |
| وقایع مرتبط | اقامه نمازهای عیدین توسط پیامبر(ص) • اقامه نماز استسقاء توسط پیامبر(ص) |
| مشخصات | |
| مساحت | ۷۷۳ مترمربع |
| وضعیت | فعال |
| معماری | |
| بازسازی | در سال‌های مختلف |
مسجد غَمامه که با نام‌های مسجد اِستِسقاء[۱] و مسجد مُصَلّی[۲] نیز شناخته می‌شود، یکی از مساجد تاریخی مدینه است که با مساحت ۷۷۳ مترمربع در جنوب‌غربی در فاصله سیصد متری مسجدالنبی آن قرار دارد.[۳] گفته شده پیامبر(ص) نخستین نماز عید را در سال ۲ هجری قمری در مدینه[۴] و در صحرا و در محلی که به‌نام «مَناخه» بود،[۵] خواند و در دوران حکومت عمر بن عبدالعزیز، آن‌جا را مسجد کردند.[۶] روایتی از ابوسعید خُدْری نقل شده که پیامبر اکرم(ص)، روز عید فطر و قربان به مصلی می‌رفت و پس از اقامه نماز عید به ایراد خطبه نماز عید می‌پرداخت.[۷]
این مسجد تا اواخر قرن نهم هجری، محل برگزاری نماز عید بوده است.[۸]
غَمامه به‌معنای ابر است[۹] دو روایت مشهور درباره نامش دارد: پیامبر(ص) هنگام نماز در آن، ابر بر سرش سایه افکند[۱۰] یا پس از نماز استسقاء، ابری ظاهر شد و باران بارید.[۱۱] همچنین به آن مسجد مُصَلّی گفته‌اند،[۱۲] زیرا پیامبر(ص) در آن نماز عیدین را اقامه می‌کرد.[۱۳]
مسجد غمامه در دوران مختلف بازسازی شده است.[۱۴] در قرن دوم هجری و نیز در قرن هشتم بین سال‌های ۷۴۸ تا ۷۵۳ق تعمیر شد و اساسی‌ترین تعمیرات مسجد، به در دوره سلطنت سلطان حسن نوه قلاوون در مصر بازمی‌گردد.[۱۵] این بنا در حکومت عثمانی نیز در دو دوره عبدالمجید اول عثمانی (حک: ۱۲۵۵ تا ۱۲۷۷ق) و سلطان عبدالحمید عثمانی (حک: ۱۲۹۳- ۱۳۲۷ق) بازسازی شد. در دوره سلطنت فهد بن عبدالعزیز پادشاه وقت عربستان سعودی نیز ترمیم و زیباسازی مسجد غمامه انجام شد و تاریخ آن بر روی کتیبه، سال ۱۴۱۱ق درج شده است.[۱۶]
مسجد غمامه در مقابل درب باب السلام مسجدالنبی قرار دارد و بر سردَر ورودی، تابلوی سبزرنگی نصب و نام مسجد بر آن حک شده است.[۱۷] شش گنبد کوچک و بزرگ و قوس‌های بیرونی مسجد که با سنگ‌های سیاه و خط‌های سفید پوشیده شده، از ویژگی‌های معماری این مسجد است.[۱۸]
پانویس
- ↑ نجفی، مدینه‌شناسی، ۱۳۸۶ش، ص۲۳۴.
- ↑ سمهودی، اخبار مدینه، ۱۳۷۶ش، ص۴۳۹.
- ↑ قائدان، تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، ۱۳۸۵ش، ص۲۵۸.
- ↑ قائدان، تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، ۱۳۸۵ش، ص۲۵۸.
- ↑ حسنی، سیری در اماکن سرزمین وحی، ۱۳۷۱ش، ص۵۸.
- ↑ سمهودی، اخبار مدینه، ۱۳۷۶ش، ص۴۳۹؛ قائدان، تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، ۱۳۸۵ش، ص۲۵۸.
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۷۹ش، ص۳۴۷.
- ↑ «مسجد غمامه، محل سایه ابر بر رسول اکرم(ص) در مدینه منوره»، خبرگزاری شبستان.
- ↑ شهیدی، عرشیان، ۱۳۸۳ش، ص۱۰۲.
- ↑ حسینی شیرازی، موسوعه استدلالیه فی الفقه الاسلامی، ۱۴۰۷ق، ج۴۶، ص۱۱۷.
- ↑ نجفی، مدینه‌شناسی، ۱۳۸۶ش، ص۲۳۴.
- ↑ سمهودی، اخبار مدینه، ۱۳۷۶ش، ص۴۳۹.
- ↑ خویلد، المساجد و الاماکن الاثریه، ۱۴۲۰ق، ص۹.
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۷۹ش، ص۳۴۹.
- ↑ قائدان، تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، ۱۳۸۵ش، ص۲۵۸؛ سمهودی، اخبار مدینه، ۱۳۷۶ش، ص۴۳۹.
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۷۹ش، ص۳۴۹.
- ↑ «مسجد غمامه، محل سایه ابر بر رسول اکرم(ص) در مدینه منوره»، خبرگزاری شبستان.
- ↑ «مسجد غمامه، محل سایه ابر بر رسول اکرم(ص) در مدینه منوره»، خبرگزاری شبستان.
منابع
- حسنی، علی‌اکبر، سیری در اماکن سرزمین وحی، تهران، مشعر، ۱۳۷۱ش.
- حسینی شیرازی، سید محمد، موسوعه استدلالیه فی الفقه الاسلامی، قم، موسسه الفکر الاسلامی، ۱۴۰۷ق.
- جعفریان، رسول، آثار اسلامی مکه و مدینه، تهران، مشعر، ۱۳۷۹ش.
- خویلد، عبدالرحمن، المساجد و الاماکن الاثریه، تهران، مشعر، ۱۴۲۰ق.
- سمهودی، علی بن عبدالله، اخبار مدینه، تهران، مشعر، ۱۳۷۶ش.
- شهیدی، سیدجعفر، عرشیان، تهران، مشعر، ۱۳۸۳ش.
- قائدان، اصغر، تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، تهران، مشعر، ۱۳۸۵ش.
- مسجد غمامه، محل سایه ابر بر رسول اکرم(ص) در مدینه منوره، خبرگزاری شبستان، تاریخ انتشار: ۱۳۹۹/۳/۱۹.
- نجفی، محمدباقر، مدینه‌شناسی، تهران، مشعر، ۱۳۸۶ش.