بحارنه
بَحارِنِه یا بَحرانی اصطلاحی است که غیرشیعیان برای شیعیان ساکن بحرین قدیم به کار برده‌اند.[۱] به گزارش منابع، این اصطلاح از حدود سال ۱۰۰۰ق در شبه‌جزیره عربستان رواج یافت.[۲] بحرین در منابع جغرافیایی سده‌های ۶ و ۷ق، منطقه‌ای گسترده در شرق شبه‌جزیره عربستان بود که از بصره تا عمان و از یمامه تا جنوب‌غربی خلیج فارس امتداد داشت؛ امروزه این نام به مجمع‌الجزایری در حاشیه جنوبی خلیج فارس میان قطر و عربستان سعودی اطلاق می‌شود.[۳]
در اواخر دوره صفوی، شماری از بحارنه، از جمله علمای بحرین، به ایران مهاجرت کردند و در شهرهایی مانند اصفهان، شیراز و مناطق حاشیه خلیج فارس سکونت یافتند. ناامنی ناشی از حملات خوارج عمان و جایگاه علمی اصفهان از عوامل این مهاجرت دانسته شده است. این مهاجرت به انتقال بخشی از میراث حدیثی بحرین به ایران انجامید و حضور سید ماجد بن هاشم بحرانی در شیراز نیز به انتقال مکتب حدیثی بحرینی به فارس کمک کرد. شماری از بحرانیان نیز در اصفهان و شیراز به مناصب حکومتی و دینی، از جمله قضاوت و شیخ‌الاسلامی، دست یافتند. همچنین شماری از آنان به هند، به‌ویژه حیدرآباد، رفت‌وآمد داشتند.[۴]
عالمان شیعه بسیاری از بحرین برخاسته‌اند که برخی از آنها عبارتند از:
| عالم بحرینی | قرن | توضیحات |
|---|---|---|
| نصر بن نصیر بحرانی | اول | از راویان حدیث[۵] |
| محمد بن سهل بحرانی | دوم | از راویان حدیث[۶] |
| شیخ احمد بن سعادة | هفتم | وی رساله‌ای در علم نگاشته است که آن را خواجه نصیرالدین طوسی شرح کرده است.[۷] |
| شیخ علی بن سلیمان | هفتم | او تألیفاتی فلسفی داشته است.[۸] |
| ابن‌میثم بحرانی | هفتم | وی شاگرد شیخ علی بن سلیمان و شیخ اجازه علامه حلی و سید ابن طاووس بوده است. مشهورترین اثر وی شرح نهج البلاغه است.[۹] |
| ابن‌متوج بحرانی | نهم | وی در زمان خود شیخ امامیه بوده است.[۱۰] |
| شیخ مفلح بن حسن صیمری | نهم | صاحب کتاب غایة المرام فی شرح شرائع الاسلام. قبر وی در روستای سلم آباد بحرین است.[۱۱] |
| سید حسین غریفی | دهم | کتاب وی با نام الغنیه فی مهمات الدین عن تقلید المجتهدین در نوع خود بی‌نظیر است.[۱۲] |
| سید ماجد صادقی | یازدهم | وی پایه‌گذار تفکر اخباری‌گری در شیراز بود و بسیاری از عالمان اخباری شاگرد او بودند. محمدمحسن فیض کاشانی نیز شاگرد وی بوده است.[۱۳] |
| علی بن محمد بن عبدالله بحرینی | یازدهم | به دستور شاه سلیمان کتابی به نام منار السعادات فی اصول الاعتقادات نوشت که شاه دستور داد آن را به فارسی ترجمه کنند.[۱۴] |
| شیخ محمد بحرانی | یازدهم | در دوران صفویه، وی نخستین عالمی بود که در بحرین نماز جمعه را اقامه کرد.[۱۵] |
| شیخ علی بحرانی | یازدهم | وی شاگرد شیخ بهائی بوده است و پس از رسیدن به درجه اجتهاد به بحرین بازگشت و ریاست شیعیان بحرین بدو رسید. وی تألیفات بسیاری در ابواب مختلف فقهی دارد.[۱۶] |
| شیخ عبدالله بن نورالدین بحرانی | دوازدهم | وی مجموعه عظیمی را تدوین کرد که تعداد مجلدات آن بیش از بحارالانوار است.[۱۷] |
| شیخ جعفر بحرانی | دوازدهم | وی استاد سید نعمت‌الله جزایری و سید علی صدر، شارح صحیفه سجادیه، است. وی پس از تحصیل علوم دینی در شیراز و برگزاری جلسات درس در آن شهر، به حیدرآباد هند سفر کرد و در آنجا سکونت گزید و مرجع شیعیان آن بلاد گردید.[۱۸] |
| شیخ محمد بن ماجد بحرانی | یازدهم | وی شیخ الاسلام بحرین در اواخر دوره صفوی بوده است.[۱۹] |
| سید هاشم بحرانی | یازدهم | وی پس از شیخ محمد بن ماجد، شیخ الاسلام بحرین شد. مهم‌ترین تصنیف وی البرهان فی تفسیر القرآن است.[۲۰] |
| شیخ سلیمان ماحوزی | دوازدهم | وی در اواخر دوره صفوی می‌زیسته و کتب بسیاری را در علوم گوناگون اسلامی تألیف کرده است. وی کتاب الاربعین خود را به شاه سلطان حسین صفوی اهدا نمود.[۲۱] |
| شیخ عبدالله سماهیجی | دوازدهم | از عالمان اخباری بود. وی مدتی شیخ الاسلام اصفهان بود و در بهبهان سکونت گزید و در همان‌جا درگذشت.[۲۲] |
| شیخ یوسف بحرانی | دوازدهم | وی تمایلات اخباری داشت و از وی تألیفاتی مانند الحدائق الناضره، الدرر النجفیه و لؤلؤة البحرین بر جای مانده است.[۲۳] |
پانویس
- ↑ الجاسر، المعجم الجغرافی للبلاد العربیة السعودیة، ۱۹۷۷م، ج۱، ص۲۰۶.
- ↑ الجنبی، تاریخ التشیع لاهل بیت، ۱۴۳۵ق، ص۴۵۵.
- ↑ مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۱، ص۴۵۳۴.
- ↑ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۴۳–۴۴۵.
- ↑ طوسی، الأمالی، ۱۴۱۴ق، ص۵۸.
- ↑ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۲۷۲.
- ↑ بحرانی، انوار البدرین، ۱۴۰۷ق، ص۵۵.
- ↑ بحرانی، انوار البدرین، ۱۴۰۷ق، ص۵۶.
- ↑ بحرانی، انوار البدرین، ۱۴۰۷ق، ص۶۰–۶۱.
- ↑ بحرانی، انوار البدرین، ۱۴۰۷ق، ص۶۳.
- ↑ بحرانی، انوار البدرین، ۱۴۰۷ق، ص۶۸.
- ↑ بحرانی، انوار البدرین، ۱۴۰۷ق، ص۷۲.
- ↑ بحرانی، انوار البدرین، ۱۴۰۷ق، ص۷۵.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، طبقات أعلام الشیعة، ۱۳۸۸ش، ص۵۰۵.
- ↑ بحرانی، انوار البدرین، ۱۴۰۷ق، ص۱۰۱.
- ↑ بحرانی، انوار البدرین، ۱۴۰۷ق، ص۱۰۱.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ۱۴۰۸ق، ج۱۵، ص۳۵۶.
- ↑ بحرانی، انوار البدرین، ۱۴۰۷ق، ص۱۰۸.
- ↑ بحرانی، انوار البدرین، ۱۴۰۷ق، ص۱۱۳.
- ↑ بحرانی، انوار البدرین، ۱۴۰۷ق، ص۱۱۵.
- ↑ بحرانی، انوار البدرین، ۱۴۰۷ق، ص۱۲۷.
- ↑ بحرانی، انوار البدرین، ۱۴۰۷ق، ص۱۴۳.
- ↑ بحرانی، انوار البدرین، ۱۴۰۷ق، ص۱۵۸.
منابع
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، بیروت، دارالاضواء، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، طبقات أعلام الشیعة و هو نقباء البشر فی القرن الرابع عشر، به تحقیق عبدالعزیز طباطبائی و محمد طباطبائی بهبهانی، مشهد، دار المرتضی للنشر، ۱۳۸۸ش.
- الجاسر، حمد، المعجم الجغرافی للبلاد العربیة السعودیة، ریاض، دار الیمامة للبحث و الترجمة و النشر، ۱۹۷۷م.
- بحرانی، علی بن حسن، انوار البدرین، تصحیح: محمدعلی محمدرضاطبسی، قم، موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل‌البیت(ع)، ۱۴۰۷ق.
- جعفریان، رسول، اطلس شیعه، انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۸۷ش.
- جنبی، عبدالخالق بن عبدالجلیل، تاریخ التشیع لاهل البیت فی اقلیم البحرین القدیم، بیروت دارالمحجة البیضا، ۱۴۳۵ق/۲۰۱۴م.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، اَلخِصال، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم جامعهٔ مدرسین، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، اَلاَمالی، تحقیق مؤسسة البعثه، قم، دارالثقافه، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد ۱۱، ۱۳۶۷ش.