خلوت با نامحرم

خلوت با نامحرم، در فقه به حالتی گفته می‌شود که زن و مردی که میانشان زوجیت یا محرمیت نیست، در مکانی قرار گیرند که شخص ثالثی حضور نداشته باشد و امکان ورود یا نظارت دیگران نیز فراهم نباشد.

فقها این مسئله را در باب طلاق و در بحث سکونت زن مطلقه در طلاق رجعی مطرح کرده‌اند.

برخی فقها آن را مطلقاً حرام دانسته‌اند برخی نیز تنها در صورت احتمال وقوع در حرام، حکم به حرمت داده‌اند؛ در مقابل، گروهی آن را مکروه می‌دانند. مهم‌ترین ادله حرمت، روایات، قاعده سدّ باب فساد و مقدمه حرام است. معیار تحقق خلوت نیز نبود امکان حضور یا نظارت شخص ثالث است.

مفهوم‌شناسی و جایگاه

خلوت با نامحرم، اصطلاحی فقهی، به وضعیتی اطلاق می‌شود که زن و مردی که رابطه زوجیت یا محرمیت شرعی ندارند، در مکانی گرد هم آیند به گونه‌ای که شخص ثالثی حضور نداشته باشد و امکان ورود یا مشاهده دیگران نیز فراهم نباشد.

فقها از این مسئله در باب طلاق، آنجا که از احکام سکونت زنِ مطلقه در خانهٔ شوهر در طلاق رجعی بحث می‌کنند، سخن گفته‌اند.

حکم فقهی خلوت با نامحرم

فقها درباره حکم خلوت با نامحرم بحث کرده‌اند، برخی به حرمت و برخی نیز به کراهت فتوا داده‌اند:

حرمت خلوت با نامحرم

برخی از فقها به طور مطلق به حرمت خلوت نامحرم فتوا داده‌اند و برخی نیز تنها در صورتی که بیم افتادن در کار حرام وجود داشته باشد به حرمت آن فتوا صادر کرده‌اند؛ ولی اگر احتمال فساد وجود نداشته باشد و یا مکان به صورتی باشد که کس دیگری بتواند وارد شود، خلوت اشکال ندارد. با این وجود، برخی مانند سیدعلی سیستانی بر این نظرند که با وجود احتمال فساد، حتی اگر مکان به صورتی باشد که کس دیگری نیز می‌تواند وارد شود، خلوت حرام است.

گروهی از فقها بر این نظرند در جایی که مرد یا زن و یا هر دو قطع به وقوع در حرام دارند از باب مقدمه و یا با توجه به قاعده حرمت ریبه، خلوت کردن حرام است و در این صورت نیازی به استدلال به آیه و روایت ندارد.

ادله حکم خلوت با نامحرم

فقها با توجه به ادله زیر به حرمت خلوت با نامحرم فتوا داده‌اند:

• مهم‌ترین دلیلی که فقها برای اثبات حرمت خلوت با نامحرم به آن استناده کرده‌اند، روایات هستند. حر عاملی بابی با عنوان «باب عدم جواز خلوت با زن نامحرم» تدوین کرده و ذیل آن سه روایت گردآوری کرده است که این روایات و برخی دیگر مورد استناد فقها برای حکم شرعی این مسئله قرار گرفته است.
• شهید ثانی در کتاب مسالک الافهام غیر از روایات برای حرمت خلوت با نامحرم به قاعده حسم ماده فساد (قطع راه‌های افتادن در حرام)، استناد کرده است. همچنین فقیهی مثل سید ابوالقاسم خویی از باب مقدمه حرام به حرمت آن نظر داده است و دلیلْ بودن روایات را هم از جهت سند و هم از جهت دلالت کامل نمی‌داند.
• صاحب جواهر به برخی از فقهای هم عصر خودش نسبت داده که ادعای اجماع نموده‌اند که البته خود صاحب جواهر با این ادعای اجماع مخالفت کرده است.

کراهت خلوت با نامحرم

برخی از فقها به کراهت خلوت با نامحرم نظر داده‌اند و بر این باورند روایاتی که برای حرمت این عمل استناد شده، حرمت را اثبات نمی‌کند و تنها چیزی که می‌تواند ثابت کند کراهت است. صاحب جواهر از آن دسته فقیهانی است که به کراهت این عمل فتوا داده و معتقد است که اعلام حرمت نسبت به کاری که مورد ابتلای عمومی است با سیره قطعی مسلمانان ناسازگار است، ضمن آن که برخی روایات بر جواز همراهی نامحرم در مسیر حج و مانند آن دلالت دارد.

محدوده خلوت با نامحرم

از نظر فقها، معیار تحقق «خلوت» در بحث خلوت با نامحرم، فقدان امکان حضور یا نظارت شخص ثالث است؛ بدین معنا که زن و مرد نامحرم در وضعیتی قرار گیرند که دیگری نتواند بدون مانع وارد شود یا بر آنان اشراف داشته باشد. بر این اساس، خلوت منحصر به یک فضای خاص نیست، بلکه هر موقعیتی را که چنین شرایطی در آن فراهم باشد، دربرمی‌گیرد.

برای نمونه، اگر دو نامحرم در منزل شخصی گرد آیند و درها بسته باشد، به گونه‌ای که امکان ورود دیگران وجود نداشته باشد، عنوان خلوت صدق می‌کند. همچنین در محیط‌های مسکونی یا اداری، وجود فضاهایی مانند اتاق‌های دربسته، حمام یا دستشویی که موجب انفراد و عدم نظارت شود، می‌تواند مصداق خلوت به شمار آید. حتی اتاقی که با پرده به دو بخش تقسیم شده، در صورتی که مانع دید و دسترسی دیگران گردد، ممکن است مشمول همین حکم باشد.

افزون بر این، مکان‌های دورافتاده یا خارج از منظر عمومی، و نیز فضاهایی که به سبب طراحی معماری، امکان حضور یا مشاهده دیگران در آن‌ها محدود است، مانند راهروهای خلوت، آسانسورها و فضاهای مشابه، در صورت تحقق شرایط یادشده، در قلمرو حکم خلوت قرار می‌گیرند. بنابراین، ملاک اصلی در همه این موارد، امکان یا عدم امکان نظارت و دسترسی متعارف دیگران است، نه صرف نوع مکان.