همسرگزینی
همسرگزینی یکی از مراحل ازدواج است که در روایات معصومان(ع) بر اهمیت آن تأکید شده و دینداری و همترازیِ زن و مرد در شخصیت و باورها را از معیارهای آن برشمردهاند. همچنین، اخلاق پسندیده، سلامتِ جسمی و روانی، آراستگی ظاهری و اصالتِ خانوادگی نیز از دیگر ملاکهای مهم در انتخاب همسر بهشمار میروند.
طبق برخی پژوهشها، همسرگزینی در ایرانِ باستان با محدودیتهایی مانند رعایت طبقه اجتماعی و ممنوعیت ازدواج با کافران همراه بود و دختر و پسر در امر ازدواج، موظف به پذیرش الزاماتی از سوی والدین بودند.
در جامعه امروز، برای همسرگزینی، دو رویکرد سنتی و مدرن (همچون ازدواج دانشجویی)، مطرح شده است. استفاده از مراکز همسریابی و محیط مجازی نمونههایی از شیوههای مدرن در گزینش همسر، شمرده میشوند. پژوهشگران، با در نظر گرفتن مزایا و آسیبهای هر دو روش، رویکرد مطلوب را چنین دانستهاند که جوانان ابتدا در محیطهای اجتماعی سالم با معیارهای مدرن انتخاب اولیه را انجام دهند، سپس با حفظ استقلال فردی، تحت نظارت و راهنمایی خانواده، فرآیند نهایی را طی کنند.
خواستگاری دختر از پسر و روابط پنهانی، از چالشهای همسرگزینی محسوب میشوند. پژوهشها نشان میدهد، خواستگاری دختر از پسر، به دلیل پیامدهای منفیِ عاطفی و اجتماعی برای زنان، نیازمند تقویت نقش میانجیگری خانوادهها به عنوان راهکاری بهتر است. همچنین، روابط پنهانی که گاهی با تصور همسرگزینی صورت میگیرد، به دلیل پیامدهای روانی و اجتماعیِ مخرّب، مانع شناخت واقعی و اتخاذ تصمیمی صحیح برای ازدواج خواهد شد.
جایگاه
همسرگزینی به معنای انتخاب همسر،[۱] از مهمترین مراحل ازدواج و حساسترین تصمیمهای زندگی شناخته میشود.[۲] برخی معتقدند، این انتخاب بهسبب نقش بنیادین همسر در روحیات، اخلاق و مسیر زندگیِ انسان و فرزندان، دارای اهمیت ویژهای است؛ چراکه همسرگزینیِ درست، بنیان خانوادهای سالم و زمینه پرورش فرزندان شایسته را فراهم میکند و در نهایت به سلامت و سعادت جامعه میانجامد.[۳]
در روایات معصومان(ع) بر اهمیت چگونگی همسرگزینی تأکید گردیده[۴] و ارزش همسرِ شایسته فراتر از سنجههای مادی، و بهای همسرِ ناشایست کمتر از خاک دانسته شده است.[۵] در حدیثی دیگر از امام صادق(ع) توصیه شده است که انسان در هنگام همسرگزینی دقت کند چه کسی را در مال خود شریک ساخته و بر راز و دینش آگاه میکند.[۶]
در برخی منابع اخلاقی نیز، در هنگام انتخاب همسر، رعایت آدابی از قبیل خواندن دو رکعت نماز، دعا و طلب خیر از خداوند توصیه شده است.[۷]
معیارهای همسرگزینی
برای همسرگزینی، معیارهایی مطرح شده که بخشی از آنها میان زن و مرد مشترک بوده و بخشی دیگر بهطور ویژه برای هر یک از آنها بیان شده است.[۸]
معیارهای مشترک
دینداری نخستین معیار مشترک در انتخاب همسر دانسته شده[۹] که مورد تأکید روایات است[۱۰] و قرآن کریم[۱۱] نیز ازدواج با غلام و کنیز مؤمن را بر ازدواج با فرد کافر و مشرک - حتی اگر از جهات دیگر مناسب به نظر برسد - ترجیح میدهد.[۱۲] معیار مهم دیگری نیز مانند همتایی و تناسب زن و مرد در ابعاد شخصیتی، اعتقادی، خانوادگی، اجتماعی و اقتصادی برای همسرگزینی برشمردهاند.[۱۳]
اخلاق نیک،[۱۴] سلامت جسمی، روحی و روانی، و ویژگیهای ظاهری از نظر آراستگی، بهداشت و نظافت شخصی نیز از دیگر ملاکهایی است که در زمینهٔ انتخاب همسر مورد توجه قرار گرفتهاند.[۱۵] همچنین، اصالت خانوادگی بهمعنای سلامت و خوشنامی خانوادهٔ همسر از معیارهای مشترک به شمار میرود.[۱۶] در حدیثی، زن زیبارویی که در خانواده بیریشه و فاقد اصالت رشد یافته، به سبزهزاری تشبیه شده که بر روی زباله میروید؛ و از ازدواج با چنین فردی نهی شده است.[۱۷]
معیارهای ویژه برای پسران یا دختران
برخی از پژوهشگرانِ حوزهٔ مسائل اجتماعی، در موضوع همسرگزینی، معیارهایی جداگانهای برای پسران و دختران برشمردهاند.[۱۸] برای نمونه، در مورد پسران، قدرت تعقّل و توانایی تدبیر معاش، اقتدار در تصمیمگیری، بهرهگیری از تجربههای دیگران، غیرت نسبت به ناموس و خانواده و نحوهٔ تعامل با نامحرم، از جمله ویژگیهایی دانسته شده که میتواند ملاکی برای تشخیص مردی شایسته برای ازدواج باشد.[۱۹]
همچنین دربارهٔ دختران، معیارهایی همچون تواناییِ زاد و ولد،[۲۰] مدیریت احساسات و اضطراب در رویارویی با چالشهای زندگی، مهارت در ادارهٔ امور خانه، پوشش مناسب، قناعت در امور مادی و برخورداری از جذابیتهای ظاهری، از جمله ویژگیهایی شمرده شده که مردان میتوانند در انتخاب همسر شایسته در نظر داشته باشند.[۲۱]
همسرگزینی در ایران پیش از اسلام
در پژوهشها آمده است که در ایرانِ باستان و آیین زرتشت قوانینی وجود داشت که اختیار جوانان را در همسرگزینی محدود میکرد؛[۲۲] از جمله ممنوعیت ازدواج با کافران و افرادی که از سلامت جسمی و روحی برخوردار نبودند.[۲۳] همچنین ازدواج میبایست در چارچوب طبقه اجتماعی انجام میگرفت؛[۲۴] به گونهای که در طبقات بالای جامعه، پیوندهای زناشویی غالباً با هدف تأمین منافع سیاسی و اقتصادی صورت میگرفت.[۲۵]
برخی پژوهشگران رضایت پدر و مادر را از شرایط ازدواج در آن دوران دانستهاند.[۲۶] سعید نفیسی، پژوهشگر و تاریخنگار ایرانی مینویسد: در دوره ساسانی، هنگامی که پسری به سن رشد میرسید، پدر یکی از زنان متعدد خود را به عقد زناشویی وی در میآورد.[۲۷] به گفته وی، زن نیز از شخصیت حقوقی مستقلی برخوردار نبود.[۲۸] هنگامی که دختر به سن پانزدهسالگی می رسید، پدر یا رئیس خانواده موظف بود او را شوهر دهد.[۲۹]
شیوههای همسرگزینی
بر پایهٔ آموزههای اخلاقی و اسلامی، مرد و زن در انتخاب همسر، دارای آزادی و اختیار دانسته شدهاند.[۳۰] امروزه این انتخاب غالباً به دو شیوهٔ سنتی و مدرن صورت میگیرد.
شیوهٔ سنتی
در شیوه سنتیِ همسرگزینی، زنان بزرگ فامیل (مانند مادر یا مادربزرگ) دختران دمبخت را شناسایی و معیارهای لازم و شرایط خانوادگی را بررسی میکردند. پس از تأیید، موضوع به خانواده دختر اعلام و در صورت موافقت، به پسر پیشنهاد میشد که معمولاً نیز با آن موافق بود. گاهی پیش از عقد دیدارهای بین دختر و پسر انجام میشد و یا اصلاً ملاقاتی صورت نمیگرفت.[۳۱] این شیوه با وجود تغییراتی، همچنان در ایران رایج شمرده میشود.[۳۲]
به گفتهٔ برخی پژوهشگران، مزایای همسرگزینی سنتی شامل شناسایی دقیقترِ معیارهای پایدار، تصمیمگیری سنجیده و مبتنی بر تجربه خانوادهها، میانجیگری در بحرانهای پس از ازدواج، و تسهیل تشکیل زندگی از طریق مدیریت هزینهها و دغدغهها توسط خانواده است.[۳۳] در مقابل، از معایب این روش میتوان به عدم انطباق با معیارهای نسل جوان (تأکید بر شناخت مستقیم)، کاهش اثرگذاری توصیههای خانوادگی در پی گسترش ارتباطات اجتماعی، احتمال بروز تنش ناشی از دخالت خانوادهها، و پیچیدگی فرآیند طلاق به دلیل پیوندهای گستردهٔ خانوادگی اشاره کرد.[۳۴]
شیوهٔ مدرن
همسرگزینی به شیوه مدرن دارای انواعی است که ازدواج دانشجویی از جملهٔ آنها شمرده میشود؛[۳۵] روشی که برای آن مزایایی همچون تناسب سنی و فکری، علایق مشترک، شناخت عمیقتر زوجین و توقعات مالیِ کمتر بیان شده است.[۳۶] با این حال، چالشهای مالی ناشی از وضعیت درآمدی دانشجو و عدم قطعیتِ شغلی پس از تحصیل، از معایب آن محسوب میشوند که البته گفته شده با تلاش، صبر و مدیریت صحیح، قابل رفع هستند.[۳۷]
استفاده از مراکز همسریابی و ازدواجهای اینترنتی نیز، دو نمونه دیگر از شیوههایهای مدرن در گزینش همسر، محسوب میشوند.[۳۸] طبق برخی پژوهشها، مراکز همسریابی با وجود تسهیل فرآیند آشنایی، معمولاً رویکردی اقتصادی و سطحی دارند و ابعاد فرهنگی و خانوادگی را نادیده میگیرند.[۳۹] ازدواج اینترنتی نیز به دلیل شناخت ناکافی طرفین که تنها بر پایه گفتهها و احساسات استوار است، زمینه را برای ارائه اطلاعات نادرست و بیاعتمادی فراهم میآورد؛ افزون بر این، فقدان حمایت خانواده و آمار بالای طلاق، نشاندهنده ناپایداری این روشهاست.[۴۰]
با توجه به مزایا و آسیبهای هر یک از شیوههای همسرگزینی، برخی معتقدند رویکرد مطلوب، ترکیبی از هر دو روش است؛ به این صورت که جوانان ابتدا در محیطهای اجتماعی سالم و بر پایه معیارهای مدرن به انتخاب اولیه بپردازند و سپس ادامه مسیر را با نظارت و همراهی خانواده به شیوهای سنتی پیش ببرند تا هم از راهنمایی خانواده بهرهمند شوند و هم استقلال فردی آنان حفظ گردد.[۴۱]
چالشهای همسرگزینی
خواستگاریِ دختر از پسر و روابط پنهانی میان آنها، از جمله چالشهای همسرگزینی بهشمار میرود.[۴۲] هرچند گفته میشود که اسلام دربارهٔ خواستگاری رفتنِ دختر یا پسر سفارشِ ویژهای ندارد،[۴۳] اما پژوهشگران بر این باورند که ردّ پیشنهاد از سوی مرد، پیامدهای عاطفی شدیدتری برای زن دارد و پذیرش آن نیز ممکن است جایگاه او را در زندگی مشترک متزلزل سازد.[۴۴] کارشناسان، میانجیگری خانوادهها و افراد معتمد را راهکاری مؤثرتر برای معرفی دختران میدانند؛ روشی که ضمن حفظ حق انتخاب، از آسیبهای اجتماعی میکاهد.[۴۵]
روابط پنهانیِ دختران و پسران نیز، گاه بهعنوان راهی برای انتخاب همسر تلقی میشود.[۴۶] با این حال پژوهشها نشان میدهد این روابط بهدلیل پیامدهای روانی و اجتماعی، غالباً موجب اضطراب، وابستگی، سرخوردگی و کاهش رضایت عاطفی میگردد.[۴۷] افزون بر این، تمرکز بیش از حد بر چنین روابطی میتواند به افت تحصیلی، آسیبهای مالی، لطمه به آبرو و مشکلات گستردهٔ خانوادگی و اجتماعی بینجامد.[۴۸]
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه «گزینه».
- ↑ فاخری، اخلاق خانواده، ۱۳۷۸ش، ج۱ ص۲۹؛ جالینوسی، «ملاکهای انتخاب همسر»، وبگاه فرارو،
- ↑ ارگانی حائری، نقش عشق، ۱۳۸۵ش، ص۱۳۲؛ فاخری، اخلاق خانواده، ۱۳۷۸ش، ج۱ ص۲۹-۳۰؛ حسینخانی نائینی و دیگران، «بررسی نظریههای همسرگزینی»، ص۳۲.
- ↑ فاخری، اخلاق خانواده، ۱۳۷۸ش، ج۱ ص۳۰.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۳۲۲، حدیث ۱؛ شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۷، ص۴۰۲، حدیث ۱۳؛ شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۰۹ق، ج۲۰، ص۳۳، حدیث ۱۶ و ص۴۷، حدیث ۱؛ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۰۰، ص۲۳۶، حدیث ۲۳.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۳۲۳، حدیث ۳؛ من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۳۸۶، حدیث ۴۳۵۸؛ طبرسی، مکارم الاخلاق، ۱۴۱۲ق، ص۱۹۹؛ مجلسی، ملاذ الأخیار، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۳۲۶، حدیث ۱۰.
- ↑ طبرسی، الآداب الدینیة للخزانة المعینیة، ۱۳۸۰ش، ص۲۹۱.
- ↑ فاخری، اخلاق خانواده، ۱۳۷۸ش، ج۱ ص۳۱.
- ↑ اقبالی، میثاق غلیظ، ۱۳۹۳ش، ص۶۴؛ حسینخانی نائینی، فرایند همسرگزینی، ۱۳۹۳ش، ص۳۱.
- ↑ برای نمونه رجوع کنید به شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۷، ص۳۹۹، حدیث ۳؛ فیض کاشانی، الوافی، ۱۴۰۶ق، ج۲۱، ص۴۶، حدیث ۹؛ شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۰۹ق، ج۲۰، ص۵۰، حدیث ۴؛ احمد بن عیسی، أمالی، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۱۰۳۶، حدیث ۱۷۳۳؛ قرشی، مسند شمس الأخبار، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۲۰۳؛
- ↑ سوره بقره، آیه ۲۲۱.
- ↑ اقبالی، میثاق غلیظ، ۱۳۹۳ش، ص۶۵.
- ↑ شعیبی، ازدواج موفق، ۱۳۹۳ش، ص۲۶ و ۳۲-۳۴؛ اقبالی، میثاق غلیظ، ۱۳۹۳ش، ص۶۶-۷۲؛ حسینخانی نائینی و دیگران، «بررسی نظریههای همسرگزینی»، ص۳۴.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۵۶۳، حدیث ۳۰؛ من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۴۰۹، حدیث ۴۴۲۸؛ طبرسی، مکارم الاخلاق، ۱۴۱۲ق، ص۲۰۳؛ مجلسی، مرآة العقول، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۴۱۸، حدیث ۳۰.
- ↑ حسینخانی نائینی، فرایند همسرگزینی، ۱۳۹۳ش، ص۲۸ و ۳۶-۳۹ و ۴۲-۴۳؛ شعیبی، ازدواج موفق، ۱۳۹۳ش، ص۲۸ و ۴۱ و ۴۳؛ فاخری، اخلاق خانواده، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۷۵-۷۶.
- ↑ سبحانی ، سیمای انسان کامل در قرآن، ۱۳۷۷ش، ص۳۶۶؛ حسینخانی نائینی، فرایند همسرگزینی، ۱۳۹۳ش، ص۳۹؛ فاخری، اخلاق خانواده، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۷۳-۷۴.
- ↑ امام رضا(ع)، الفقه المنسوب للإمام الرضا(ع)، ۱۴۰۶ق، ص۲۳۴؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۳۳۲، حدیث ۴؛ شیخ صدوق، معانی الاخبار، ۱۴۰۳ق، ص۳۱۶، حدیث ۱؛ شیخ مفید، المقنعة، ۱۴۱۳ق، ص۵۱۲.
- ↑ فاخری، اخلاق خانواده، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۷۸-۸۲.
- ↑ عباسی ولدی، گامی به سوی زندگی به سبک اسلامی، ۱۳۹۲ش، ص۱۰۹-۱۱۲؛ فاخری، اخلاق خانواده، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۷۸-۸۲.
- ↑ فیض کاشانی، المحجة البیضاء، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۶۱؛ قائمی، اخلاق و معاشرت در اسلام، ۱۳۶۴ش، ص۱۳۱.
- ↑ عباسی ولدی، گامی به سوی زندگی به سبک اسلامی، ۱۳۹۲ش، ص۱۱۳-۱۱۴؛ فاخری، اخلاق خانواده، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۸۳-۸۷.
- ↑ مظاهری، خانواده ایرانی در روزگار پیش از اسلام، ۱۳۷۷ش، ص۴۵-۴۸؛ جوکار، «سیر تحول خانواده ایرانی در گذر تاریخ»، ص۱۹۶.
- ↑ مظاهری، خانواده ایرانی در روزگار پیش از اسلام، ۱۳۷۷ش، ص۴۵-۴۸.
- ↑ جوکار، «سیر تحول خانواده ایرانی در گذر تاریخ»، ص۱۹۶.
- ↑ « سیر تحول ازدواج در ایران»، حامینیار.
- ↑ جوکار، «سیر تحول خانواده ایرانی در گذر تاریخ»، ص۱۹۷.
- ↑ نفیسی، تاریخ اجتماعی ایران، ۱۳۹۰ش، ص۴۸.
- ↑ نفیسی، تاریخ اجتماعی ایران، ۱۳۹۰ش، ص۴۸.
- ↑ نفیسی، تاریخ اجتماعی ایران، ۱۳۹۰ش، ص۴۸؛ عظیمزاده اردبیلی، «نگرش بر سیر تاریخی و تطبیقی موقعیت زنان در ایران»، ص۱۹.
- ↑ انصاریان، نظام خانواده در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۱۱۱؛ دلشاد تهرانی، سیره نبوی، ۱۳۸۳ش، ج۴، ص۳۸.
- ↑ فتحی، «خواستگاری»، ص۳۴۰.
- ↑ سیار، ثریا و دیگران، «مقایسه کارکرد خانواده در ازدواج های سنتی و مدرن در زنان متاهل شهر تهران»، ص۲۸۲؛ اقبالی، میثاق غلیظ، ۱۳۹۳ش، ص۳۶-۳۷.
- ↑ آیتاللهی، اخلاق خانواده، ۱۳۹۱ش، ص۱۰۰ و ۱۱۷؛ اقبالی، میثاق غلیظ، ۱۳۹۳ش، ص۳۷-۴۹.
- ↑ اقبالی، میثاق غلیظ، ۱۳۹۳ش، ص۳۹-۴۱.
- ↑ اقبالی، میثاق غلیظ، ۱۳۹۳ش، ص۵۱.
- ↑ مهدوی و نعمتی، «بررسی علل انتخاب ازدواج دانشجویی در بین دانشجویان»، ص۹۸-۹۹.
- ↑ اقبالی، میثاق غلیظ، ۱۳۹۳ش، ص۵۱-۵۴.
- ↑ سبحانی و بهروان و نوغانی، «گرایش های متفاوت نسبت به سایت های همسریابی»، ص۱۵۰؛ اقبالی، میثاق غلیظ، ۱۳۹۳ش، ص۵۵ و ۵۸.
- ↑ اقبالی، میثاق غلیظ، ۱۳۹۳ش، ص۵۸-۵۹.
- ↑ سبحانی و بهروان و نوغانی، «گرایش های متفاوت نسبت به سایت های همسریابی»، ص۱۵۰.
- ↑ اقبالی، میثاق غلیظ، ۱۳۹۳ش، ص۶۳.
- ↑ رازقی نصرآباد، فلاحنژاد، «تفاوتهای نسلی ارزش ازدواج (مورد مطالعهٔ شهر هشتگرد)»، ص۷۵؛ حسینخانی نائینی، فرایند همسرگزینی، ۱۳۹۳ش، ص۱۰۳؛ اقبالی، میثاق غلیظ، ۱۳۹۳ش، ص۴۲.
- ↑ حسینزاده، پرسمان قرآنی ازدواج و خانواده، ۱۳۸۹ش، ص۸۷.
- ↑ احمدی، خواستگاری، ۱۳۹۱ش، ص۱۸۴-۱۸۵؛ اقبالی، میثاق غلیظ، ۱۳۹۳ش، ص۵۹-۶۰.
- ↑ وظیفهمند، مشاوره همراه، ۱۳۹۴ش، ص۹۹؛ احمدی، خواستگاری، ۱۳۹۱ش، ص۱۸۵-۱۸۶.
- ↑ حسینخانی نائینی، فرایند همسرگزینی، ۱۳۹۳ش، ص۱۰۳؛ اقبالی، میثاق غلیظ، ۱۳۹۳ش، ص۴۲.
- ↑ حسینخانی نائینی، فرایند همسرگزینی، ۱۳۹۳ش، ص۱۰۴-۱۰۷.
- ↑ اقبالی، میثاق غلیظ، ۱۳۹۳ش، ص۴۲-۵۱.
منابع
- آیتاللهی، زهرا، اخلاق خانواده، قم، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها (نشر معارف)، ۱۳۹۱ش.
- احمد بن عیسی، أمالی احمد بن عیسی، محقق: مؤید صنعانی، علی بن اسماعیل، بیروت دار المحجة البیضاء، چاپ دوم، ۱۴۲۸ق.
- احمدی، محمدرضا، خواستگاری، قم، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها (نشر معارف)، ۱۳۹۱ش.
- ارگانی حائری، محمود، نقش عشق، قم، دار المودة، ۱۳۸۵ش.
- اقبالی، ابوالفضل، میثاق غلیظ، قم، دفتر نشر معارف (نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها)، ۱۳۹۳ش.
- امام رضا(ع)، علی بن موسی (امام هشتم)، الفقه المنسوب للإمام الرضا(ع)، مؤسسة آل البیت(ع)، مشهد، چاپ اول، ۱۴۰۶ق.
- انصاریان، حسین، نظام خانواده در اسلام، قم، ام ابیها، ۱۳۸۳ش.
- جالینوسی، زهرا، «ملاکهای انتخاب همسر»، وبگاه فرارو، تاریخ انتشار: ۳۱ خرداد ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۱۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
- جوکار، محبوبه، «سیر تحول خانواده ایرانی در گذر تاریخ»، فصلنامه طهورا، شمارهٔ ۱۲، سال پنجم، بهار ۱۳۹۱ش.
- حجازی، بنفشه، زن به ظن تاریخ، تهران، شهرآشوب، چاپ اول، ۱۳۷۰ش.
- حسینخانی نائینی، هادی و مسعود جانبزرگی و بهروز مهرام، «بررسی نظریههای همسرگزینی و نقد آنها با تکیه بر منابع اسلامی و روانشناسی»، در نشریه روانشناسی و دین، شماره ۲۵، سال هفتم، بهار ۱۳۹۳ش.
- حسینخانی نائینی، هادی، فرایند همسرگزینی، قم، معاونت تهذیب حوزههای علمی، هدفتر امور مشاوره، ۱۳۹۳ش.
- حسینزاده محمدرضا، پرسمان قرآنی ازدواج و خانواده، قم، نشر جمال، ۱۳۸۹ش.
- دلشاد تهرانی، مصطفی، سیره نبوی «منطق عملی»، تهران، نشر دریا، ۱۳۸۳ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، تهران، روزنه، ۱۳۷۳ش.
- رازقی نصرآباد، حجیه بیبی، فلاحنژاد، لیلا، «تفاوتهای نسلی ارزش ازدواج (مورد مطالعهٔ شهر هشتگرد»، در نشریه مطالعات راهبردی زنان، شماره ۷۵، بهار ۱۳۹۶ش.
- سبحانی، جعفر، سیمای انسان کامل در قرآن؛ تفسیر سوره فرقان، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، مرکز انتشارات، چاپ ششم، ۱۳۷۷ش.
- سبحانی، فرناز، و حسین بهروان و محسن نوغانی، «گرایش های متفاوت نسبت به سایت های همسریابی»، در نشریه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، شماره ۲۷، بهار و تابستان ۱۳۹۵ش.
- سیار، ثریا و غنچه راهب و مصطفی اقلیما، «مقایسه کارکرد خانواده در ازدواج های سنتی و مدرن در زنان متاهل شهر تهران»، در فصلنامه رفاه اجتماعی، دوره ۱۲، شماره ۴۷، ۱۳۹۱ش.
- « سیر تحول ازدواج در ایران»، حامینیار، تاریخ بازدید: ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- شعیبی، فاطمه، ازدواج موفق، تهران، کتاب ارشد، ۱۳۹۳ش.
- شیخ حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
- شیخ صدوق، (ابنبابویه)، محمد بن علی، معانی الاخبار، محقق و مصحح: غفاری، علیاکبر، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول، ۱۴۰۳ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، محقق: موسوی خرسان، حسن، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- شیخ مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، المقنعة، قم، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، قم، شریف رضی، چاپ چهارم، ۱۴۱۲ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، الآداب الدینیة للخزانة المعینیة، قم، آستانه مقدسه قم، انتشارات زائر، چاپ اول، ۱۳۸۰ش.
- عباسی ولدی، محسن، گامی به سوی زندگی به سبک اسلامی ازدواج آسان و موانع آن، تهران، معاونت فرهنگی و اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه، مرداد ۱۳۹۲ش.
- عظیمزاده اردبیلی، فائزه، «نگرش بر سیر تاریخی و تطبیقی موقعیت زنان در ایران»، در فصلنامه ندای صادق، شمارهٔ ۱۹، تاریخ درج: ۶ تیر ۱۳۸۷ش، تاریخ بازدید: ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- فاخری، علیرضا، اخلاق خانواده، تهران، نمایندگی ولی فقیه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، اداره آموزشهای عقیدتی سیاسی، ۱۳۷۸ش.
- فتحی، مریم، «خواستگاری»، در دانشنامه جهان اسلام، زیر نظر سید مصطفی میرسلیم، تهران، بنیاد دایرة المعارف اسلامی، ۱۳۷۵ش.
- فیض کاشانی، محمد، المحجة البیضاء، مصحح: علیاکبر غفاری، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی ۱۴۱۷ق.
- فیض کاشانی، محمدمحسن، الوافی، اصفهان، کتابخانه امام أمیر المؤمنین علی(ع)، چاپ اول، ۱۴۰۶ق.
- قائمی، علی، اخلاق و معاشرت در اسلام، تهران، نشر امیری، ۱۳۶۴ش.
- قرشی، علی بن حمید، مسند شمس الأخبار، محشی: جلال، محمد بن حسین، صنعاء، چاپ اول، ۱۴۰۷ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، محقق و مصحح: رسولی، سید هاشم، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
- مجلسی، محمدباقر، ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب الأخبار، محقق و مصحح: رجائی، مهدی، قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، چاپ اول، ۱۴۰۶ق.
- مظاهری، علیاکبر، خانواده ایرانی در روزگار پیش از اسلام، مترجم: عبدالله توکل، تهران، نشر قطره، ۱۳۷۷ش.
- مهدوی، محمد و نعمتی، شهروز، «بررسی علل انتخاب ازدواج دانشجویی در بین دانشجویان؛ مطالعه پدیدارشناختی»، در نشریه معرفت فرهنگی اجتماعی»، شماره ۳۷، زمستان ۱۳۹۷ش.
- نفیسی، سعید، تاریخ اجتماعی ایران از انقراض ساسانیان تا انقراض امویان، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه، ۱۳۹۰ش.
- وظیفهمند رضا، مشاوره همراه، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها (نشر معارف)، قم، ۱۳۹۴ش.