احکام عملی
| بخشی از احکام عملی و فقهی |
|---|
 |
احکام عملی یا احکام تکلیفی[۱] در برابر احکام اعتقادی،[۲] دستورات و قوانینی درباره عبادات و معاملات است که وظیفه عملی مکلفان را تعیین میکند.[۳] این احکام درباره گفتارها، کردارها و انجام امور مختلف زندگی است.[۴] تقلید از مجتهد در احکام عملی واجب است اما در اصول دین که مربوط به اعتقادات است تقلید جایز نیست.[۵]
احکام به پنج گروه تقسیم میشود و از همین رو به آنها احکام پنجگانه(احکام خمسه) [۶] نیز گفته میشود:
- واجب: عملی که انجامش لازم است و انجام ندادنش گناه و عذاب دارد، مثل نماز، روزه و حج.[۷]
- مستحب: عملی که انجامش خوب و ثواب دارد، ولی انجام ندادنش نیز اشکالی ندارد، مثل نماز غفیله.[۸]
- حرام: عملی که ترکش لازم است و انجامش ممنوع و گناه و همراه با عذاب اخروی است، مثل دروغ و غیبت.[۹]
- مکروه در مقابل مستحب، عملی که ترکش خوب و ثواب دارد، ولی انجام دادنش نیز ایراد و عذابی ندارد، مثل پرخوری.[۱۰]
- مباح: عملی که انجام و ترکش از نظر شریعت مساوی است و پاداش و کیفری و مدح و ذمّى درباره آن بیان نشده باشد.[۱۱]
سید ابوالقاسم خویی، از مراجع تقلید شیعه، در پاسخ به پرسشی درباره وظیفه پدر در تعلیم واجبات و محرمات به فرزندان، اظهار میکند که آموزش وظایف دینی امری شایسته است.[۱۲] جواد تبریزی، فقیه شیعه، در حاشیه بر این دیدگاه تصریح میکند که ممکن است چنین تعلیمی واجب باشد، بهویژه اگر بیتوجهی پدر به آموزش، موجب ترک واجبات یا ارتکاب محرمات توسط فرزندان شود. وی همچنین تأکید دارد که این وظیفه میتواند مستقیماً توسط پدر انجام شود یا با واگذاری به فردی دیگر محقق گردد.[۱۳]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ فرهنگنامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۱۱۱؛ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۴۲۶ق، ج۳، ص۳۵۵.
- ↑ علامه حلی، تذکرة الفقهاء، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۸.
- ↑ علامه حلی، تذکرة الفقهاء، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۸.
- ↑ فرهنگنامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۱۱۱؛ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۴۲۶ق، ج۳، ص۳۵۵-۳۵۶.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۲۶؛ مظفر، عقايد الامامیه، ص۱۲.
- ↑ مازندرانی، شرح اصول کافی، ج۱۲، ص۳۲۳؛ بحرانی، الحدائق الناضره، مؤسسة النشر الاسلامي التابعة لجماعة المدرسين مج۲۳، ص۱۷
- ↑ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۴۲۶ق، ج۳، ص۳۵۵.
- ↑ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۴۲۶ق، ج۳، ص۳۵۵-۳۵۶.
- ↑ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۴۲۶ق، ج۳، ص۳۵۶.
- ↑ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۴۲۶ق، ج۳، ص۳۵۶.
- ↑ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۴۲۶ق، ج۳، ص۳۵۶ و ج۱، ص۲۰۴.
- ↑ خویی، صراط النجاة، ۱۴۱۶ق، ج۳، ص۲۶۴.
- ↑ خویی، صراط النجاة، ۱۴۱۶ق، ج۳، ص۲۶۴.
منابع
- بحرانی، یوسف،الحدائق الناضره،ناشر: مؤسسة النشر الاسلامي التابعة لجماعة المدرسين، قم، بی تا.
- خویی، سید ابوالقاسم، صراط النجاة استفتاءات لآیة الله العظمی الخوئی مع تعلیقة و ملحق لآبة الله العظمی التبریزی، قم، مرکز نشر المنتخب، ۱۴۱۶ق.
- طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی فیما تعم به البلوی(المحشّی)، تحقیق: احمد محسنی سبزواری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، تحقیق مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، قم، مؤسسة آل البیت لأحیاء التراث، ۱۴۱۴ق/۱۳۷۲ش.
- پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، فرهنگنامه اصول فقه، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۹ش.
- مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه: مطابق با مذهب اهل بیت، زیرنظر سید محمود هاشمی شاهرودی، قم، مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، ۱۴۲۶ق.
- مازندرانی، محمدصالح، شرح اصول کافی، بی تا، بی جا، بی نا.