پرش به محتوا

آیه ۱۰۴ سوره نساء

از ویکی شیعه
آیه ۱۰۴ سوره نساء
مشخصات آیه
واقع در سورهنساء
شماره آیه۱۰۴
جزء۵
اطلاعات محتوایی
شأن نزولفرمان تعقیب مشرکان پس از جنگ احد (غزوه حمراء الاسد)
مکان نزولمدینه
موضوعنهی از سستی در تعقیب دشمن و امید مؤمنان به یاری و پاداش الهی
آیات مرتبطآیه ۱۴۰ سوره آل‌عمران، آیه ۱۰۲ سوره نساء، آیه ۱۰۳ سوره نساء

آیه ۱۰۴ سوره نساء، مسلمانان را به پایداری در برابر دشمن فرا می‌خواند و امید به پاداش الهی را مایه برتری روحیه آنان بر دشمنان می‌داند.[۱] طبرسی این پاداش را شامل پیروزی در دنیا و ثواب آخرت می‌داند.[۲]

﴿وَلَا تَهِنُوا فِي ابْتِغَاءِ الْقَوْمِ إِنْ تَكُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَمَا تَأْلَمُونَ وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ مَا لَا يَرْجُونَ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا ۝١٠٤﴾ [نساء:104]
﴿و در تعقیب گروه [دشمنان] سستی نورزید اگر شما درد می‌کشید آنان [نیز] همان گونه که شما درد می‌کشید درد می‌کشند و حال آنکه شما چیزهایی از خدا امید دارید که آنها امید ندارند و خدا همواره دانای سنجیده کار است ۝١٠٤﴾



سوره نساء: آیه ۱۰۴


به باور جوادی آملی، آیه ۱۰۴ سوره نساء پایان‌بخش آیات جهاد در این سوره است که مسلمانان را از سستی در جنگ و تعقیب دشمن بازمی‌دارد. او احتمال داده است که این آیه ادامه آیه ۱۰۲ باشد که به احکام نماز خوف در میدان جنگ می‌پردازد؛ چراکه تشریع این احکام نیز با هدف جلوگیری از سستی مجاهدان و تقویت روحیه آنان در برابر دشمن صورت گرفته است.[۳]

طبرسی در گزارش شأن نزول آیه ۱۰۴ سوره نساء نقل می‌کند که پس از جنگ احد، ابوسفیان از پیروزی مشرکان سخن گفت و مسلمانان را به رویارویی دوباره در بدر صغری فراخواند. در پس این وعده او، آیه نازل شد و مسلمانان زخمی را به تعقیب مشرکان تشویق کرد. مسلمانان تا حمراءالاسد پیش رفتند، اما مشرکان به مکه بازگشتند.[۴] در گزارش مشابهی جوادی آملی در تفسیر تسنیم روایتی نقل کرده که بر پایه آن، جبرئیل پس از بازگشت پیامبر(ص) از احد به مدینه، از او خواست به دنبال مشرکان برود. در این روایت آمده است که تنها کسانی باید همراه پیامبر بروند که زخمی شده‌اند.[۵]

مکارم شیرازی با استناد به شأن نزول آیه، مقابله با شیوه‌های نظامی و جنگ روانی دشمن را ضروری می‌داند و بر تولید آثار فرهنگی و رسانه‌ای سالم تأکید می‌کند. او این آیه را دستوری برای حفظ روحیه پیش‌دستی و حمله می‌شمارد، زیرا تأثیر روانی عمیقی بر دشمن دارد. به گفته وی، تعقیب مشرکان پس از احد آنان را از بازگشت به جنگ منصرف کرد.[۶] محمدتقی مدرسی نویسنده کتاب من هدی القرآن نیز از آیه، ضرورت آمادگی روانی برای جنگ و پیش‌دستی در حمله به دشمن را برداشت کرده است.[۷]

پایان آیه، اشاره به این دارد که خدا به مصلحت‌ها آگاه است و در امر و نهی خود استوار عمل می‌کند.[۸] مدرسی آن را چنین معنا کرده که خدا اندازه فداکاری مؤمنان را می‌داند و پس از صبرشان، به همان اندازه به آنان پیروزی می‌دهد.[۹]

برخی مفسران، آیات ۱۳۹ و ۱۴۰ سوره آل‌عمران را به‌دلیل نهی از سستی و اندوه و تأکید بر امید به یاری الهی، هم‌مضمون با آیه ۱۰۴ سوره نساء دانسته‌اند؛[۱۰] همچنین آیه ۳۵ سوره محمد را از این جهت که از پذیرش صلح تحمیلی در آستانه پیروزی نهی کرده، مرتبط با آن شمرده‌اند.[۱۱]

پانویس

  1. ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۵، ص۶۴؛ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۲۰، ص۳۲۲-۳۲۴.
  2. ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۱۶۰.
  3. ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۲۰، ص۳۱۹ و ۳۲۰.
  4. ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۱۶۰.
  5. ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۲۰، ص۳۲۷.
  6. ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۱۰۷-۱۰۸.
  7. ↑ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۱۷۱.
  8. ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۵، ص۶۴.
  9. ↑ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۱۷۲.
  10. ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۲۰، ص۳۲۴.
  11. ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۲۰، ص۳۲۴.

منابع

  • جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، اسراء، چاپ سوم، ۱۳۹۰ش.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ سوم، ۱۳۵۲ش.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفة، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق.
  • طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار التراث الاحیاء العربی، چاپ اول، بی‌تا.
  • قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، دار الکتاب، چاپ چهارم، ۱۳۶۷ش.
  • مدرسی، محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین علیه‌السلام، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ سی و دوم، ۱۳۷۴ش.