آیه ۱۵۷ سوره نساء
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | نساء |
| شماره آیه | ۱۵۷ |
| جزء | ۶ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | سرنوشت حضرت عیسی(ع) |
آیه ۱۵۷ سوره نساء ادعای یهودیان مبنی بر کشتن و به صلیب کشیدن حضرت عیسی(ع) را رد میکند و آن را همراه با برخی رفتارهای دیگر، از عوامل عذاب آنان میداند. به گفته مفسران شیعه، در این واقعه فردی که به عیسی(ع) شباهت داشت، به جای او کشته و به صلیب کشیده شد و در آیه ۱۵۸، از بالابردن عیسی(ع) به سوی خدا و رهایی او از دست دشمنان سخن میگوید.
بر پایه تفاسیر، آیات ۱۵۷ و ۱۵۸ سوره نساء بیانگر اختلاف دیدگاه یهودیان و مسیحیان درباره سرنوشت عیسی(ع) است. در این آیات، خداوند، دیدگاهها درباره عیسی را مبتنی بر گمان و فاقد علم و یقین دانسته است.
نفی باور به کشتهشدن عیسی(ع)
آیه ۱۵۷ سوره نساء، ادعای یهودیان مبنی بر کشتن و به صلیب کشیدن حضرت عیسی(ع) را رد میکند.[۱] به گفته شیخ طوسی، این آیه همراه با آیات ۱۵۵ و ۱۵۶ سوره نساء، برخی گناهان اهل کتاب و اعمالی که موجب استحقاق عذاب آنان شده را بیان میکنند.[۲] در ادامه در آیه ۱۵۸ سوره نساء نیز از عروج عیسی(ع) به سوی خدا و رهایی او از دست دشمنان سخن میگوید.[۳]
به گفته جوادی آملی از مفسران شیعه، با توجه به سابقه بنیاسرائیل در کشتن پیامبران و آمادگی آنان برای این کار، ادعای کشتن عیسی(ع) نیز از باورهای کفرآمیز آنان بوده است.[۴] برخی مفسران، نفی همزمان کشتن و به صلیب کشیدن عیسی(ع) را تأکیدی بر رد این ادعا دانستهاند.[۵] همچنین عدهای از مفسران تعبیر «رسولالله» در سخن نقلشده از یهودیان را نشانه تمسخر یا تحقیر پیامبری عیسی(ع) دانستهاند.[۶]
﴿وَقَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِيحَ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ اللَّهِ وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَكِنْ شُبِّهَ لَهُمْ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلَّا اتِّبَاعَ الظَّنِّ وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينًا ١٥٧﴾ [نساء:157]﴿و گفته ایشان که ما مسیح عیسی بن مریم پیامبر خدا را کشتیم و حال آنکه آنان او را نکشتند و مصلوبش نکردند لیکن امر بر آنان مشتبه شد و کسانی که دربارهٔ او اختلاف کردند قطعاً در مورد آن دچار شک شدهاند و هیچ علمی بدان ندارند جز آنکه از گمان پیروی میکنند و یقیناً او را نکشتند ١٥٧﴾
به گفته صادقی تهرانی از مفسران شیعه، دیدگاه قرآن درباره کشتهنشدن عیسی(ع) در میان برخی عالمان و گروههای مسیحی نیز طرفدارانی داشته است.[۷]
فرد شبیه عیسی
بیشتر مفسران، عبارت «ولکن شُبِّه لهم» را به معنای کشته یا مصلوبشدن فردی به جای عیسی(ع) دانستهاند؛ بهگونهای که او با عیسی(ع) اشتباه گرفته شد.[۸] برخی مفسران احتمال دادهاند که سربازان رومی به دلیل ناآشنایی با چهره عیسی(ع)، فرد دیگری را با او اشتباه گرفته باشند.[۹] علامه طباطبایی احتمال دیگری نیز نقل کرده است که بر اساس آن، دو شخص با نام عیسی که حدود ۵۰۰ سال با یکدیگر فاصله داشتهاند، با هم اشتباه شدهاند؛ یکی پیامبری برحق بود و کشته نشد و دیگری مدعی دروغین بود که به صلیب کشیده شد.[۱۰]
به گفته شیخ طبرسی، برخی، گزارشهای یهودیان و مسیحیان درباره مصلوبشدن عیسی(ع) را متواتر و دلیلی بر وقوع حادثه دانستهاند؛ ولی طبرسی معتقد است که احتمال اشتباه در تشخیص فرد مصلوب وجود دارد.[۱۱] جوادی آملی نیز تواتر این گزارشها را به دلیل محدودبودن شاهدان عینی نپذیرفته است.[۱۲]
در روایتی از امام باقر(ع) آمده است که در شب عروج عیسی(ع)، یکی از یاران او به خواست وی چهرهای شبیه عیسی(ع) یافت و پس از عروج عیسی، یهودیان او را کشته و مصلوب کردند.[۱۳]
اختلاف درباره مسیح(ع)
آیه ۱۵۷ سوره نساء پس از نفی کشتهشدن و به صلیب کشیده شدن عیسی(ع)، از اختلاف درباره او و بیاعتباری باورهای مبتنی بر گمان سخن میگوید.[۱۴] مفسران درباره موضوع این اختلاف دو دیدگاه مطرح کردهاند: بر اساس دیدگاه نخست، اختلاف به جایگاه عیسی(ع) مربوط است؛ یهودیان پیامبری او را نپذیرفتند و مسیحیان درباره جایگاه او غلو کردند. بر اساس دیدگاه دوم، اختلاف درباره کشتهشدن عیسی(ع) است؛ برخی او را کشتهشده میدانستند و برخی دیگر این باور را نمیپذیرفتند. آیه این دیدگاهها را مبتنی بر گمان و فاقد علم و یقین معرفی میکند.[۱۵]
پانویس
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۴ش، ج۲۱، ۳۰۵ـ۳۰۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۱۹۸.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، دار احیاء التراث العربی، ج۳، ص۳۸۲.
- ↑ مغنیه، تفسیر کاشف، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۸۵.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۴ش، ج۲۱، ص۳۰۸ـ۳۰۹.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۵، ص۱۳۲.
- ↑ مغنیه، تفسیر کاشف، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۴۸۴ ـ ۴۸۵؛ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶، ج۷، ص۴۲۴.
- ↑ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶ق، ج۷، ص۴۲۸ ـ ۴۲۹.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۴ش، ج۲۱، ص۳۰۶: مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۱۹۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۵، ص۱۳۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۵، ص۱۳۳.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۲۳۴ـ۲۳۵.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۴ش، ج۲۱، ص۳۱۳.
- ↑ حویزی، نور الثقلین، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۵۶۹.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۴ش، ج۲۱، ص۳۱۰ـ۳۱۱.
- ↑ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۴، ص۳۶۷.
منابع
- جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج۲۱، قم، مرکز نشر اسراء، ۱۳۹۴ش.
- حویزی، عبدعلی بن جمعه، نور الثقلین، قم، اسماعیلیه، ۱۳۷۳ش.
- رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، عصر ظهور، چاپ اول، ۱۳۸۷ش.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۵۲ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ق.
- مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، ایران، دار الکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.