آیه ۳۵ سوره محمد
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره محمد |
| شماره آیه | ۳۵ |
| جزء | ۲۶ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | نهی از سستی در جنگ |
| آیات مرتبط | آیه ۶۱ سوره انفال • آیه ۱۳۹ سوره آلعمران |
آیه ۳۵ سوره محمد مسلمانان را از سستی و ضعف در جنگ با مشرکان و نیز از پیشنهاد صلح در شرایطی که از برتری و نصرت الهی برخوردارند، نهی میکند.[۱] بهگفتهٔ علامه طباطبایی، نویسندهٔ تفسیر المیزان، این آیه همانند آیه ۱۳۹ سوره آلعمران، به مؤمنان در صورت اطاعت از خدا و رسول او، وعدهٔ پیروزی میدهد.[۲] در تفسیر دیگری، سید علی خامنهای معتقد است که این آیه در اصل از ضعف و سستی در جهاد نهی میکند؛ چراکه چنین وضعیتی، مسلمانان را به درخواست صلح از موضع ضعف و زبونی سوق خواهد داد. در نتیجه، آیه دلالت میکند که درخواست صلحی که ناشی از ضعف و سستی باشد، بیاعتبار است. وی این معنا را با عبارت «وَ أَنتُمُ الأَعلَونَ» که بیانگر برتری مسلمانان است، هماهنگ میداند.[۳]
﴿فَلَا تَهِنُوا وَتَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَاللَّهُ مَعَكُمْ وَلَنْ يَتِرَكُمْ أَعْمَالَكُمْ ٣٥﴾ [محمد:35]|﴿پس سستی نورزید و [کافران را] به آشتی مخوانید [که] شما برترید و خدا با شماست و از [ارزش] کارهایتان هرگز نخواهد کاست ٣٥﴾
برخی این آیه را در تقابل با آیه ۶۱ سوره انفال میبینند و بحث کردهاند که کدام آیه ناسخ دیگری است.[۴] اما سید محمدتقی مدرسی و مکارم شیرازی این دیدگاه را رد کرده و معتقدند که آیه ۶۱ انفال درباره پذیرش صلح در شرایط ضعف است، درحالیکه آیه ۳۵ سوره محمد نهی از پیشنهاد صلح توسط مسلمانان بهخاطر ترس یا ضعف است.[۵]
عبارت پایانی آیه ۳۵ سوره محمد به معنای حفظ پاداش اعمال مسلمانان از سوی خداوند تفسیر شده است.[۶] سید محمدتقی مدرسی (زاده ۱۳۲۴ش)، این وعده را در برابر وعید حبط اعمال کافران قرار میدهد،[۷] و تفسیر نمونه نیز آن را کنایهای از همراهی خداوند و اعطای کامل پاداش مؤمنان میداند.[۸] برخی مفسران نیز این عبارت را بهمعنای ظلم نکردن خداوند به مسلمانان تفسیر کردهاند.[۹] در همین راستا، امام علی(ع) در میانهٔ جنگ صفین، با دعوت یاران به پایداری، بخشی از این آیه را تلاوت کرد.[۱۰]
به باور علامه حلی، فقیه شیعه، اگر مسلمانان در جنگ برتری دارند و مشرکان در موضع ضعف هستند، باید با درخواست صلح دشمنان موافقت نکرده و جنگ ادامه یابد تا یا مسلمان شوند یا جزیه پرداخت کنند. او به آیه ۳۵ سوره محمد استناد کرده است.[۱۱] برخی فقیهان معتقدند که مسلمانان نباید بیش از یک سال با دشمنان در شرایط برتری صلح کنند و به دلالت عام آیه ۳۵ سوره محمد استناد میکنند[۱۲] اما سید علی خامنهای در نقد این دیدگاه گفته که آیه نهی از پذیرش صلح دشمن نمیکند، بلکه مسلمانان را از پیشنهاد صلح منع کرده است.[۱۳] همچنین برخی فقیهان بر این باورند که در صورت توانایی مسلمانان برای غلبه بر دشمن، آتشبس جایز نیست.[۱۴]
پانویس
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، دار احیاء التراث العربی، ج۹، ص۳۰۸؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۱۸، ص۲۴۸؛ طبرسی، مجمعالبیان، ۱۳۶۷ش، ج۹، ص۱۶۲؛ شبر، تفسیر شبر، ۱۴۲۵ق، ص۵۱۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۱۸، ص۲۴۹.
- ↑ خامنهای، قرارداد ترک مخاصمه و آتشبس، ۱۴۱۸ق، ص۱۰۸ ـ ۱۰۹؛ شبر، تفسیر شبر، ۱۴۲۵ق، ص۵۱۰.
- ↑ قمی، تفسیر قمی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۲۷۹؛ قرطبی، الجامع لاحکام القران، ۱۳۶۴ش، ج۱۶، ص۲۵۶.
- ↑ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۱۳، ص۲۷۳ ـ ۲۷۴؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۸۶ش، ج۲۱، ص۵۰۹ ـ ۵۱۰.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: طبرسی، مجمعالبیان، ۱۳۶۷ش، ج۹، ص۱۶۲؛ شیخ طوسی، التبیان، دار احیاء التراث العربی، ج۹، ص۳۰۸.
- ↑ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۱۳، ص۲۷۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۸۶ش، ج۲۱، ص۵۰۹.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، دار احیاء التراث العربی، ج۹، ص۳۰۸.
- ↑ سید رضی، نهجالبلاغه (صبحی صالح)، ۱۴۱۴ق، خطبه ۶۷.
- ↑ علامه حلی، تذکرة الفقهاء، ۱۴۱۴ق، ج۹، ص۳۵۳.
- ↑ علامه حلی، منتهی المطلب، ۱۴۱۲ق، ج۱۵، ص۱۱۸.
- ↑ خامنهای، قرارداد ترک مخاصمه و آتشبس، ۱۴۱۸ق، ص۲۹.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲۱، ص۳۱۲؛ فضلالله، کتاب الجهاد، ۱۴۱۸ق، ص۳۵۱؛ روحانی، فقه الصادق، ۱۳۹۲ش، ج۱۹، ص۱۱۴-۱۱۵.
منابع
- خامنهای، سید علی، قرارداد ترک مخاصمه و آتشبس، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى، قم، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.
- روحانی، سید محمدصادق، فقه الصادق، قم، آیین دانش، ۱۳۹۲ش.
- شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة (للصبحی صالح)، قم، نشر هجرت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- شبر، عبدالله، تفسیر شبر، قم، دارالهجره، چاپ هفتم، ۱۴۲۵ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القران، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۵۲ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفه، ۱۳۶۷ش.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، قم، مؤسسه آلالبیت(ع)، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، منتهی المطلب فی تحقیق المذهب، مشهد، مجمع البحوث الاسلامیه، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- فضلالله، سید محمدحسین، کتاب الجهاد، بیروت، دار الملاک للطباعة و النشر و التوزیع، ۱۴۱۸ق.
- قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القران، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۶۴ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، ۱۳۶۳ش.
- مدرسی، محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبیالحسین، چاپ اول، ۱۴۱۹ق/۱۹۹۹م.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۸۶ش.
- نجفی، محمدحسن، جَواهر الکلام فی شرحِ شرائعِ الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دارُ اِحیاء التُّراثِ العربی، چاپ هفتم، ۱۳۶۲ش.